«Ազգ»ի վերջին թիւերուն մէջ յօդուածաշարք մը անակնկալի բերաւ զիս: Անաստաս Միկոյեանը, հակառակ Խորհրդային Միութեան ամենակարկառուն եւ տոկուն մէկ ղեկավարը ըլլալուն, տեղ չունեցաւ Հայաստանի մէջ. ոչ իր արձանը կանգնեցուած է, ոչ իր անունով փողոց կամ դպրոց կայ, եւ հասկնալի է, քանի որ, հակառակ իր հայ ըլլալուն,- ըստ լսուածներուն,- Հայաստանին բարիք մը չէ ըրած, օգտագործելով իր դիրքը Սովետ. Միութեան փոլիթպիւրոյին մէջ, ինչպէս ըրած էր Հայտար Ալիեւը Ատրպէյճանին… Առաւելՙ փաստեր կան, որ ան հարիւրաւոր հայերու ձերբակալութեան, աքսորի, նոյնիսկ գնդակահարութեան հրամանագիր ստորագրած է:
Հակառակ վերեւը նշուածին, յայտնաբերուած այս փաստաթուղթին մէջ մանրամասնօրէն գրի առնուած է 1962-ին Ա. Միկոյեանի հետ հայ գրողներու զրոյցը, ուր որոշ լուսաւորում մը կը մեղմացնէ մթագնած պատկերը այդ անձնաւորութեան: (Հետաքրքրուողները կրնան ծանօթանալ ամբողջական յօդուածաշարին «Ազգ»ի մարտ 29-ի թիւէն սկսեալ յաջորդող երեք թիւերուն մէջ):
Ուշադրութիւնս գրաւողըՙ հայ գրողներու ներկայացուցած որոշ առաջարկներուն եւ գանգատներուն հանդէպ Միկոյեանի դրական կեցուածքն է: Օրինակՙ երբ իրեն կ՛ըսուի, թէ թրքական մամուլին մէջ խիստ յարձակումներ կան հայ ժողովուրդին դէմ, իսկ մենք «լռում ենք», Միկոյեանը կ՛ըսէ «Իսկ ինչո՞ւ էք լռում»: Երբ կ՛ըսենՙ «թուրքերի ամենամոլի ռասիստները մեզ վարկաբեկում են, եւ մենք չենք պատասխանում», «Պէտք է պատասխանել», կ՛ըսէ Միկոյեան: (Այսինքն, «Թուրքիան մեր բարեկամն է, պէտք չէ նեղացնել» չկայ): Չմոռնանք որ այս դէպքէն երեք տարի ետք ժողովրդական ցոյցերով նշուեցաւ Մեծ եղեռնի 50-ամեակը, որուն յաջորդեց Ծիծեռնակաբերդի Ցեղասպանութեան յուշահամալիրի կառուցումը:
Սակայն, ամենահետաքրքրականը այն է, որ երբ իրեն կ՛ըսուի «պարտիա, ռեսպուբլիկա, ռեւոլիւցիա եւ այլ բառերու փոխարէն ինչո՞ւ չօգտագործենք հայերէն խորհուրդ, կուսակցութիւն, հանրապետութիւն, յեղափոխութիւն , սահմանադրութիւն եւ այլն: Միկոյեան համաձայն կ՛ըլլայ օտար բառերը հայերէնով փոխարինելու. «Մտածեցէք եւ արեք ինչպէս յարմար էք գտնում», կ՛ըսէ ան:
Ճիշդ է, որ Ստալինի մահէն արդէն մօտ տասնամեակ մը անցած էր եւ ժողովուրդը սկսած էր քիչ մը ազատ շունչ քաշել, սակայն Խորհրդային Միութիւնը կը մնար Խորհրդային Միութիւն, իր «թապուներով» եւ յայտարարուած ազատութիւններուն վրայ հսկողներով, այնպէս որ հայ գրողներու համարձակութիւնը այսպիսի հարցեր ներկայացնելու, ան ալ Հայաստանի առաջին դէմքիՙ Յ. Զարոբեանի գրասենեակին մէջ, իսկապէս աննախադէպ էր, մասնաւորաբար որ սովետներու երկիրը իր գաղափարականով դէպի միջազգայնացում ընթացող պէտք է ըլլար: Իսկ այս պարագային, տրուած հարցերը զուտ ազգային էին:
Նախՙ խորհրդահայ գրողներու մասին տարածուած սխալ տպաւորութիւնը, թէ անոնցմէ շատեր ազգայինը երկրորդ փլան մղած են եւ սովետներու աչքին լաւ մարդ երեւնալու համար դիմափոխուած են, կը չեզոքանայ այստեղ, քանի որ իրենց կեցուածքով իրենց ազգային արժէքներուն փարած ըլլալը կ՛ապացուցուի: Երկրորդՙ անոնք ցոյց կու տան, որ իրենք սոսկական գրողներ չեն միայն, այլեւ ազգի առաջնորդներ եւ ազգի հարցերով մտահոգուողներ:
Ահա՛ այստեղ հարց պէտք է տրուի. «Եթէ այն օրերուն նախանձախնդրօրէն փափաք կը յայտնուի հայերէնով փոխարինել լատիներէնէ եկած ռուսերէն բառերը, ինչպէ՞ս վարուիլ այն գրողներուն հետ այսօր, որոնք առանց պարտադրանքի օտար բառերը կ՛որդեգրեն եւ մեր մամուլն ու հեռարձակուող խօսքը կ՛աղաւաղեն: Անոնց հայերէնները չկա՞ն, չե՞ն գիտեր: Կա՛ն, գիտե՛ն, սակայն պիտի կապկեն, չէ՞, հայերէն լեզուն պիտի «հարստացնեն», չէ՞…
Օրինակՙ «Երեւանի տրանսպորտը պէտք է զարգանայ եւ դիվերսիֆիկացվի…»:
Յարգելի գրող-լրագրող-խօսնակներ, օտար բառերով մեր լեզուն պղտորելը ձեզի պատիւ չի բերեր: Պահպանեցէք մեր մաքուր բառապաշարը, որպէսզի ապագայ սերունդներուն կտակէք զանոնք, ապա թէ ոչ, պատմութեան դատաստանին կ՛արժանանաք:
