Երկու տարի առաջ «Իսլամական պետության» ջիհադիստների ձեռքն անցած իրաքյան Մոսուլ քաղաքի ազատագրման գործողությունը քրդական, թուրքական եւ արաբական ոլորտների կցակետում գտնվող այդ բնակավայրի տեղադրության պատճառով կարող է առավել տեսանելի դարձնել Մերձավոր Արեւելքին առնչվող աշխարհաքաղաքական խնդիրները: Ինչպես National Interest թերթում գրում է մեկնաբան Ուիլյամ Գոեռլեյը , սպասվում է, որ գործողությունը կլինի երկարատեւ ու ծանր: Առաջին շաբաթների ընթացքում քուրդ-իրաքյան ուժերին հաջողվեց հասնել որոշակի հաջողությունների: Քրդական «փեշմերգա» ջոկատները քաղաքի ծայրամասերում գրավեցին իսլամիստների դիրքերը, քրիստոնեական ստորաբաժանումները ազատագրեցին մի շարք գյուղեր: Նոյեմբերի 1-ին Մոսուլի որոշ մասերում սկսվեցին փողոցային մարտեր: Սա միայն մեկ օրինակ է այն բանի, թե «Իսլամական պետության» դեմ ինչպես են համատեղ ուժերով գործում տարբեր ստորաբաժանումների մարտիկներ: Այն ապացուցում է, որ համագործակցությունը կարող է օգտակար լինել էթնիկական եւ կրոնական հակասություններից բզկտվող երկրում:
Սակայն չարժե աճապարել լավատեսական եզրակացություն անելիս: Ի հայտ են գալիս մի ամբողջ շարք խնդիրներ, եթե նկատի ունենանք, որ Մոսուլի համար կռվող բազմազգ ու բազմադավանանք կոալիցիայի տարրերից յուրաքանչյուրն ունի սեփական նպատակներ ու հավակնություններ: Շիաները, սուննիները, քրիստոնյաները եւ քրդերը թեեւ միասնական են «Իսլամական պետությունը» ոչնչացնելու իրենց ձգտման մեջ, բայց դրանից դուրս քիչ ընդհանրություն ունեն: Իսկ Մոսուլըՙ մեծությամբ Իրաքի երկրորդ քաղաքը, որոշ իմաստով իրենից ներկայացնում է բաղձալի նպատակ, որի նկատմամբ հավակնություններ ունեն մի շարք կողմեր:
Իրավիճակը բարդացնում է նաեւ Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը, ով պնդում է, թե Անկարան պետք է իրավունք ունենա մասնակցելու Մոսուլի գարվման գործողությանը, ինչպես նաեւ ռազմարշավի ավարտից հետո նստելու բանակցությունների սեղանի շուրջը: Էրդողանը վերջերս նաեւ վերակենդանացրեց անցյալ դարասկզբի Ազգային պակտը, որտեղ նշվում էր, թե Թուրքիան իրեն իրավունք է վերապահում ոչ միայն Մոսուլի, այլեւ Հալեպի, Իրաքյան Քրդստանի, Հայաստանի մեծ մասի եւ մասամբ Բալկանների նկատմամբ: Էրդողանի այդ քայլը եւ արած հայտարարությունները հարուցեցին Իրաքի վարչապետ Հայդեր ալ-Աբադիի զայրույթը եւ Վաշինգտոնի մտահոգությունը:
Այսպես կոչված Մեծ Թուրքիայի ստեղծման հեռանկարները ձեռնտու են թուրք գերազգայնականներին, որոնց վրա մասամբ հենվում է Էրդողանը, ինչպես նաեւ վերաշխուժացնում են տարածաշրջանի սամհանագծումների ժամանակներից մնացած վեճերը:
«Իսլամական պետության» եւ դրա «խալիֆաթի» հայնտվելը արդեն իսկ կասկածի տակ առավ Մերձավոր Արեւելքում գոյություն ունեցող պետական համակարգը: Եվ հիմա, իսլամիստ գրոհայինների թուլացման պայմաններում տարածաշրջանային խաղացողները փորձում են լավագույն դիրքերը զբաղեցնել ապագային ընդառաջ: Իսկ այն փաստը, որ Էրդողանը հիշեցրեց Ազգային պակտի մասին, վկայում է, որ կողմերը գիտակցում են սահմանների, քաղաքների, տարածքների անկայուն, հոսուն վիճակը:
Թուրքիան հայտնի է նպաստավոր պայմանների դեպքում իր տարածքներն ընդլայնելու հակումով, սակայն Անկարան միակը չէ, որ ներկայումս փորձում է աշխարհաքաղաքական իրավիճակից օգտվելՙ տարածքային պահանջներ ներկայացնելու եւ ազդեցություն գործելու համար: Սադամ Հուսեյնի տապալումից ի վեր Իրանը փորձել է ընդլայնել իր ազդեցությունն արաբական աշխարհում: Թարմ օրինակ է իրաքցի քրդերի կողմից Քիրքուքի գրավումը, որին նրանք վաղուց էին ձգտում, մինչդեռ սիրիացի քրդերը, գործելով Սիրիայի ժողովրդավարական ուժերի ջոկատների դրոշի ներքո, ուժեղացրին իրենց վերահսկողությունը Սիրիայի հյուսիսումՙ այնտեղից իսլամիստների արտաքսումից հետո:
Այդ գործողությունները թեեւ կարելի է նախահարձակ եւ ծավալողական համարել, բայց անհրաժեշտ է քննության առնել ռազմավարական տարածքի առումով: Այսօր Մերձավոր Արեւելքում կողմերի միջեւ կապուղիներ գրեթե չկան, տարածաշրջանային կարգուկանոնին գրեթե ոչ ոք չի հավատում, իսկ զենքի շաչեցումը եւ ազգայնական ելույթները անչափ տարածված են: Երկար ժամանակ տարածաշրջանի երկրների հիմնական նպատակները եղել են առավելության որոնումը եւ իրական կամ թվացյալ վտանգի կանխումը: Քանի դեռ բացված չեն կապուղիներ, տարածքներ զավթելու փորձերը եւ դիմակայությունն ընդլայնելու սպառնալիքները կշարունակվեն:
Մոսուլից իսլամիստների արտաքսումը կարեւոր քայլ է, սակայն կայուն խաղաղության հաստատումը պահանջում է ջանքեր եւ քաղաքական հմտություն, որոնց միջոցով պետք է լուծվեն Իրաքի եւ ամբողջ տարածաշրջանի քաղաքական ու դիվանագիտական պառակտվածության խնդիրները:
