Մոտեցումները հայտնի են, հարկ է զարգացնել գործընթացը
Տնտեսական միություններ կազմող պետությունների միջեւ ինտեգրացիայի բարձրագույն դրսեւորումներից մեկը միասնական արժույթին անցնելն է: Մասնավորապես, դա տեսնում ենք ԵՄ-ում: Որքանո՞վ է հավանական միասնական արժույթի ստեղծումը Եվրասիական տնտեսական միությունում: Համեմատության համար ասենք, որ անցումը միասնական եվրոյին մոտ երկու տասնամյակ պահանջեց: ԵՏՄ-ի դեպքում մասնագետները համակարծիք են, որ միասնական արժույթը մոտ ապագայի հարց չէ: Մոտեցումները տարբերվում են միայն ժամկետի հարցում` կպահանջվի նվազագույնը 15, առավելագույնը` 30 տարի: Այդուհանդերձ, ԵՏՄ-ի ներսում համագործակցության խորացման եւ տնտեսական շահավետության բարձրացման համար անհրաժեշտ է համակարգել ֆինանսական ոլորտի քաղաքականությունը: Վերջին մեկ-երկու ամիսներին Հայաստանի եւ Ռուսաստանի կողմից հնչել են նման մտադրությունների մասին հայտարարություններ:
Հայաստանի շահագրգռվածությունն այս հարցում արտահայտել էր վարչապետ Հովիկ Աբրահամյանը ` սեպտեմբերի 8-ին Բելառուսի Հանրապետության Գրոդնո քաղաքաում տեղի ունեցած ԵՏՄ միջկառավարական խորհրդի նիստին, որտեղ անդրադարձ է եղել ֆինանսական շուկայի կարգավորմանը: Հովիկ Աբրահամյանն ընդգծել էր, որ ԵՏՄ-ն պետք է քայլեր ձեռնարկի դոլարիզացիայի կրճատման եւ փոխադարձ հաշվարկների ազգային արժույթներով իրականացման արագացման ուղղությամբ: Այնուհետեւ, նա կարեւորել էր ԵՏՄ անդամ երկրների միջեւ ռազմավարական նշանակության ապրանքների փոխադարձ առեւտուրը ռուբլու հիմքի վրա իրականացնելու գաղափարը:
Ռուսաստանի դիրքորոշմանն այս հարցում անդրադարձել էր այդ երկրի նախագահ Վլադիրմիր Պուտինը: ՌԴ նախագահին կից վառելիքաէներգետիկ համակարգի զարգացման ռազմավարության եւ էկոլոգիական անվտանգության հարցերի հանձնաժողովի նիստում նա կարեւորել է ռուսական վառելիքաէներգետիկ համակարգի արտադրանքին վերաբերող գործարքներում ռուբլու ուժեղացման ուղղությամբ լուրջ աշխատանքներ սկսելը: Նշելով, որ Ռուսաստանի Դաշնության ներսում նավթի եւ նավթամթերքների գները սահմանվում են դոլարով կամ դոլարային համարժեքով, նա անթույլատրելի եւ երկրի օրենսդրությանը հակասող է համարել նման մոտեցումը: Վլադիմիր Պուտինը շեշտել է, որ Ռուսաստանի հետ ակտիվ առեւտուր իրականացնող երկրների հետ գործարքների ժամանակ պետք է ավելի լայնորեն կիրառել ազգային արժույթները: Նա տեղեկացրել է, որ մշտական քննարկումներ են ընթանում գործընկերների հետ դրա շուրջը եւ պետք է ձգտել անցնելու նման հաշվարկների:
Ռուսաստանի մոտեցումն այս հարցում միանշանակորեն համընկնում է Հայաստանի մոտեցմանը եւ մեր երկրի տնտեսական շահերին: Հայաստանի վարչապետի առաջարկը ռազմավարական նշանակություն ունեցող ապրանքների փոխադարձ առեւտուրը ռուբլու հիմքի վրա իրականացնելու մասինՙ վերաբերում էր հենց վառելիքաէներգետիկ համակարգին, ավելի կոնկրետՙ Ռուսաստանից Հայաստան մատակարարվող գազին: Ընդ որում, խոսքը ոչ թե դոլարային համարժեքով գինը սահմանելով` դրա դիմաց ռուբլով վճարելու, այլ հենց ռուբլով գազի գին սահմանելու մասին է: Դրա արդյունքում կնվազի դոլարի փոխարժեքի տատանումից գազի գնի կախվածությունը թե՛ Ռուսաստանի, թե՛ Հայաստանի համար: Կվերանան դոլարի հետ կապված անորոշությունները գործարքների կնքման ժամանակ :
Հայաստանի կառավարության դիրքորոշումը օրերս վերահաստատել է Հայաստանի վարչապետը: «Ներկայիս պայմաններում անհրաժեշտ է բարձրացնել տնտեսությունների էներգետիկ արդյունավետությունը եւ զարգացնել այլընտրանքային աղբյուրները, ինչպես նաեւ մտածել ազգային փոխարժեքով էներգետիկ ռեսուրսների առեւտրի շուրջ, ինչն զգալիորեն կնվազեցնի անկայունությունը մեր երկրների ներքին շուկաներում», hայ-ռուսական 4-րդ միջտարածաշրջանային համաժողովի ժամանակ ասել է Հովիկ Աբրահամյանը:
Բնական է, որ ռուսական ռուբլու տատանումների ազդեցությունը կարող է ինչպես դրական, այնպես էլ բացասական լինել: Տնտեսության մեջ յուրաքանչյուր երեւույթ ունի իր դրական եւ բացասական կողմերը: Օրինակ` եթե ռուսական ռուբլին արժեւորվի, գազի գինը մեզ համար կարող է թանկանալ: Սակայն, այս դեպքում եւս, երկու երկրները ավելի հեշտությամբ կարող են փոխհամաձայնեցված լուծման հանգել, զերծ մնալով դոլարի վարքագծի հետ դա շաղկապելուց:
Ընդհանրապես, գործարքների դեպքում ազգային արժույթներով հաշվարկների անցնելու ամենակարեւոր արդյունքը կլինի դոլարային կախվածության նվազումը ԵՏՄ տարածքում : Դա լուրջ խնդիր է նաեւ Հայաստանի համար: Դոլարիզացիայի բարձր մակարդակը` որպես մեր տնտեսության մտահոգիչ խնդիր, մեկ անգամ չէ, որ մատնանշել են միջազգային ֆինանսական կազմակերպությունները: Մյուս կողմից էլ` կոնկրետ Հայաստանի համար, դա հնարավորություն կստեղծի զերծ մնալ հավելյալ քանակությամբ դոլար ձեռք բերելուց ` այդ նույն միջազգային կազմակերպություններից վերցրած վարկերն ու դրանց տոկոսները մարելիս, որն ինչպես հայտնի է կատարվում է դոլարով:
Մնում է հուսալ, որ հեռու չէ անցումը ԵՏՄ անդամ երկրների միջեւ ռուբլով գործարքներ կատարելուն եւ ազգային արժույթների հիմքի վրա հաշվարկներ իրականացնելուն: Համենայնդեպս, ցանկալի կլինի արագացնել եւ գործնական հուն մտցնել այդ գործընթացը:
