ՄԱՐՇԱԼ ԽՈՒԴՅԱԿՈՎԻ «ԵՐԿՈՒ ԿՅԱՆՔԸ»

ՎԱԼԵՐԻ ՄԱՐԳԱՐՅԱՆ

Կամ «Իլհամ Ալիեւի ականջները» ՌԴ պետական հեռուստատեսությամբ

Երկուշաբթի օրը ռուսական «Россия-РТР» հեռուստաալիքով ցուցադրվեց ֆիլմ սովետական ավիացիայի մարշալ Սերգեյ Խուդյակովի (Արմենակ Խանփերյանց) մասին: Ֆիլմը կոչվում էր «Մարշալ Խուդյակովի երկու կյանքը»: Սցենարի հեղինակը եւ բեմադրիչը Մաքսիմ Օգեչինն է:

Ալիքի պաշտոնական կայքէջում նախապես նշվել էր, որ ֆիլմը բացառապես ավիացիայի մարշալ Խուդյակովի մասին է: Սակայն ժապավենի դիտումը ուրիշ մտքեր է առաջացնում: Ըստ էության, ֆիլմի ամբողջ տրամաբանությունը Բաքվի 26 կոմիսարների ժամանակների դեպքերը կապում է հայերի եւ ՀՅԴ կուսակցության գործունեության հետ եւ միաժամանակ փորձում է մարշալ Խուդյակովի «մութ» անցյալը կապել հենց այդ կուսակցության հետ:

Եթե հեռուստաալիքի խնդիրն էր ներկայացնել հայերի, այդ թվում ՀՅԴ-ի «իսկական դեմքը», ապա ոչինչ չէր խանգարում ֆիլմն անվանել ասենք «ՀՅԴ-ի երկու կյանքը»: Սակայն ֆիլմը հենց մարշալ Խուդյակովի մասին է, մինչդեռ հիմնական տեղեկատվական համատեքստը կապված չէ մարշալի հետ: Թույլ է տրվել ՌԴ պետական ալիքի համար աննախադեպ հակահայկական հարձակում: Պարզվում էՙ Ռուսաստանի պատկերացմամբ հայերը եւ ՀՅԴ կուսակցությունը այն հեռավոր հեղափոխական ու խառնակ ժամանակներում եղել են բարբարոսներ ու ճիվաղներ, որոնք ընդունակ էին դավաճանության եւ անմեղ մահմեդականների սպանդի: Ավելին, հայերը դավաճաններ են եւ Ռուսաստանի թշնամիներ:

Այստեղ Խուդյակովն առհասարակ կապ չունի: Ֆիլմն արդեն ոչ թե նրա մասին է, այլ մերկացնում է հայերի եւ դաշնակցականների բարբարոսական էությունը: «Փորձագետ-պատմաբան» Ալեքսեյ Բեզուգոլնին հանդուրժողական անաչառության երեւութականությամբ անդադար շեշտում է հայերի եւ ապա ՀՅԴ-ի դերը Բաքվի 26 կոմիսարների ժամանակների հանցագործությունների մեջ:

Իսկ Բաքվում արդեն հայերի սպանդը ներկայացվում է որպես հանդուրժող եւ առաջադեմ մահմեդական բնակչության տրամաբանական եւ բնական պատասխան:

Հետաքրքրական է, որ անկողմնակալության տպավորություն ստեղծելու նպատակով ֆիլմում, փորձագետ-պատմաբան Բեզուգոլնիից բացի, հանդես են գալիս մարշալ Խուդյակովի որդին եւ պատմաբան Կլիմենտ Հարությունյանը:

Հատկանշական է, որ Խուդյակովի որդին եւ հայ պատմաբանը խոսում են միայն մարշալ Խուդյակովի մասին: Ոչ մի խոսք չի ասվում քաղաքական պրոցեսների, հանցագործությունների, դաշնակցականների մասին: Զանազան ձեռնածությունների միջոցով ֆիլմի հեղինակները նենգափոխել են թեման եւ հիմնական շեշտը դրել հայերի ու դաշնկացականների հանցագործությունների վրա:

Բայց սա էլ դեռ ամբողջը չէ:

Պարզվում էՙ Խուդյակովի համար եւս անակնկալ կա: Առանց դրա մի՞թե հնարավոր է: Ախր Խուդյակովը հայ է, եւ հեղինակները անկարող էին խուսափել նրան իբրեւ դավաճան եւ ստոր մարդ ներկայացնելու գայթակղությունից: Հակառակ դեպքում ասվածի ամբողջ իմաստը կորցնում է համոզչությունը:

Ամբողջ ֆիլմի ընթացքում հեղինակները բազմիցս նշում են, որ այդ տարիներին Բաքվում Խուդյակովի գործունեության վերաբերյալ փաստեր չկան, բայց ասես ի միջի այլոց դիտողին հուշում են այն միտքը, թե հենց Անգլիայի եւ դաշնակցականների գործակալ Խուդյակովն է մատնել Բաքվի 26 կոմիսարներին: Իսկ ընդհանուր ֆոնն այն է, որ դաշնակցականներ են մատնել Բաքվի կոմունային: Հենց Խուդյակովն ու դաշնակցականներն են հանդիսանում հայերի դավաճանական էության տիպարները:

Ես, իհարկե, չունեմ տվյալ նախագծում ադրբեջանական փողերի ներկայության փաստեր, բայց ճիշտ նույն ձեւով էլ հեղինակները չեն ունեցել հայերի բացասական կերպար ստեղծելու փաստեր: Ուստի չեմ կարող չտեսնել, որ այստեղ «ցցված են Իլհամ Ալիեւի ականջները»ՙ նրա անսահման հայատյացությամբ եւ ՌԴ հասարակայնության վրա անմիջականորեն պետական հեղինակավոր լրատվական կառույցների միջոցով ակտիվորեն ներգործելու ձգտմամբ: Դրա համար աղքատացող Ադրբեջանում փող դեռ շատ կա:

Հուսով եմՙ Հայաստանում Ռուսաստանի դեսպանը (եւ ոչ միայն նա) ուշադրության կարժանացնի «Ռոսիա» հեռուստաալիքի այդ նախագիծը եւ նկատի կունենա այդ հակահայկական ձեռնարկումը:

Թարգմ. Պ. Ք