Նոր տարին սկսվեց Հայաստանում եւ Հայաստանի շուրջ զուգահեռ գործընթացներով, որոնք փոխեցին քաղաքական եւ հասարակական շրջանակների դեկտեմբերյան պլանավորումները, ասել է թե` նրանցից շատերը պլանները պարզապես խառնեցին: Իսկապես որ` պլանավորում է մարդը, բայց դե գիտեք` ո՞վ է տնօրինում… Օրինակ` ԲՀԿ-ն փորձում էր քաղաքական դաշտում գերադասության դիրք վերցնել իր ծրագրած համաժողովով, բայց Գյումրիի ողբերգությունը այդ ծրագիրը քանդեց: Համենայնդեպս` ՀՅԴ-ի համաժողովն ավելի շուտ եղավ, եւ սահմանադրական փոփոխությունների շուրջ իշխանության հետ համագործակցելու ՀՅԴ-ի մտադրությունն արդեն առկա է: Այնպես որ` ԲՀԿ-ն, ինչ էլ որոշի, ուշ է միանալու քաղաքական գործընթացներին, ու միգուցե որոշ սրբագրումներ կանի փետրվարի 5-ին կայանալիք համաժողովի իր դիրքորոշումներում, որոնք թվում է աներկբա էին լինելու հունվարի 20-ի հավաքի ժամանակ: Չնայած ՀՅԴ դեպքում` ԶԼՄ-ներում առկա են տեղեկություններ Սպիտակի եւ Արցախի կառույցներից ՀՅԴ ներկա ղեկավարության վարած քաղաքականությունից դժգոհների` ՀՅԴ-ն լքելու մասին, ուրիշ բան, որ Սպիտակի կառույցի վերաբերյալ հրապարակվածը ՀՅԴ-ն հերքեց:
Նախկին նախագահներից` Ռոբերտ Քոչարյանի տեսակետների պարբերական տարածումը հարցազրույցների տեսքով ու Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի նախկին համակիր թերթում վերջին տասնամյակում նրա բացասական դերակատարման հայտածումը` հոդվածաշարի տեսքով, եւս ցույց են տալիս, որ Հայաստանի քաղաքական վերմակն այս պահին գաղտնաբար ինտենսիվ քաշքշվում է, եւ ամենատարբեր դերակատարների մոտ ցանկությունը չի մարել` նրան բոլորովին նոր տեսք տալու: Սա` քաղաքական ծիրում, բայց զուգահեռ գործընթացներ են նաեւ մի քանի այլ հարթություններում` սահմանային լարումներ, տնտեսական խմբերի բողոքներ (որոնցից շահութահարկի մասին փոփոխության դեմ բողոքողների թիվը երեկ հասնում էր մի քանի հազարի: Այս մասին նաեւ 11-րդ էջում) սոցիալական վիճակից անբավարարություն, կառավարության` վիճակից դուրս գալու սիզիփոսյան ջանքեր: Այս բոլորը, եւ հատկապես սահմանային լարումները, այդ առթիվ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի վերջին կոչի նրբերանգները, Գյումրու ողբերգության իրավական գործընթացների` հայ-ռուսական տրակտը, ու անգամ Եվրոպայում նորացած «Փերինչեքն ընդդեմ Շվեյցարիայի» գործը ի ցույց են հանում արտաքնապես մի փոքր խռովահույզ մակերեւույթի տակ պահված խորքային քլթքլթացող գործընթացները` Հայաստանի շուրջ կամ առնվազն` Հայաստանի մասնակցությամբ:
Եթե գումարենք այն, որ ԵԽԽՎ ձմեռային նստաշրջանում Ռուսաստանի շուրջ տեղի ունեցողն էլ է ոչ միանշանակ իրավիճակում դնում Հայաստանի պատվիրակությանն ու Հայաստանն ընդհանրապես, ապա պատկերացնել կարելի է, թե ինչ դժվարին տարի է սկսվել Հայաստանի համար: (ՌԴ պատվիրակությունն ԵԽԽՎ-ում հայտարարեց, որ մինչեւ այս տարվա ավարտը բոյկոտում է ԵԽԽՎ-ում աշխատանքը ու նույնիսկ կքննարկի ԵԽԽՎ-ն ընդհանրապես լքելու հարցը, ի պատասխան մինչեւ գարնանային նստաշրջան Ռուսաստանին ձայնից զրկելն ուժի մեջ թողնելու հարցի քվեարկության եւ որոշման ընդունման): Իսկ մինչ այդ հայկական պատվիրակությունը, որի կազմից, ի դեպ, միայն ՀՀԿ եւ ՕԵԿ պատգամավորներն էին ներկայացել ձմեռային նստաշրջանի, սիպված էին ձեռնպահ քվեարկել մինչեւ գարնանային նստաշրջան Ռուսաստանին ձայնից զրկված թողնելու վերաբերյալ որոշմանը: Այսինքն` սա խնդիր է, որ ռուսները փորփրելու են, մինչդեռ Հայաստանի շահը թելադրում էր չեզոք մնալ այդ քվեարկության ընթացքում: Մի խոսքով` բոլոր հարթություններում աննկատելիորեն իրավիճակ է փոխվում, ու անկախ նրանից` մենք ուզո՞ւմ ենք զբաղվել աշխարհով (կամ աշխարհաքաղաքականությամբ), աշխարհը (կամ աշխարհաքաղաքականությունը) զբաղվում է մեզանով, իր բոլոր հետեւանքներով հանդերձ, ու հայ-ադրբեջանական սահմանում տեղի ունեցողը եւս կարող է Հայաստանի եւ ղարաբաղյան խնդրի համար մինչեւ այժմ առկա իրադրության փոփոխության լիցք պարունակել:
Սողացող պատերազմ
Ամանորից հետո վաղ առավոտյան բոլորս նախ փորձում ենք տեղեկատվություն ստանալ` հարձակում, դիվերսիա չի՞ եղել մեր սահմաններին, մեր տղերքից չե՞ն զոհվել: Եթե չենք ստանում սրտի ծակոց առաջացնող լուրը` հայկական կողմից զոհի մասին, նոր սկսում ենք փնտրել արժանի հակահարվածի մանրամասները եւ հակառակորդի զոհերի մասին լուրերը:
Նախահարձակ չենք լինում: Հատուցման գործողություն ենք միայն իրականացնում` ասիմետրիկ: «Կանոնավոր ծեծ» ենք տալիս երես առած հակառակորդին: Կանխարգելիչ հարվածներ: Դիվերսիաների պատերազմը եւս մեր հակառակորդը տանուլ է տալու, խոստանում է Հայաստանի նախագահը: Բայց չգիտես ինչու` Մինսկի խմբի ամերիկացի ներկայացուցիչ Ուորլիքը սոցիալական ցանցի գրառմամբ կարգի էր հրավիրում երկուսիս էլ: Մինչեւ որ Մամեդյարովին հանդիպած Մինսկի խմբի համանախագահների` կողմերին ուղղված կոչում սովորաբար պահպանվող պարիտետի խախտման ակնհայտ երանգ երեւաց: (Այս մասին կարդալ էջ 6-ում):
Ադրբեջանը, փաստորեն, Ղարաբաղի հարցում իրեն ցանկալի տարբերակով միջազգային ոլորտում աջակցություն չստանալով, անցած տարվա երկրորդ կեսից ու հատկապես այս տարվա սկզբից անցել է Հայաստանին ուղիղ բան հասկացնելուն` Հայաստանի սահմաններում համը հանելով: Կերավ` ասիմետրիկի տակ մնաց, Ալիեւի ելույթները դրանից հետո մորը բողոքող երեխայի նեղացած տոն են հիշեցնում:
Մեր պատվիրակներից Արփինե Հովհաննիսյանը նույն ԵԽԽՎ-ում բարձրաձայնել էր, որ հակառակորդն առաջին անգամ օգտագործել է բարձր տրամաչափի զենք, որի պատճառով զոհվել են խաղաղ բնակիչներ եւ զինվորներ: Ու կասկած էր հայտնել, որ Ադրբեջանը որդեգրել է Մինսկի խնբի ջանքերը նպատակամղված ի չիք դարձնելու եւ խնդիրը ռազմական ճանապարհով լուծելու: Ոնց որ Մինսկի խմբում էլ են այս եզրակացության գալիս, թեկուզ որ` տարբեր շահերն են միգուցե այսպիսի եզրակացությանը նպաստել:
Մեծ խառնակչություն կամ դըգոլականություն` ով ով է
Հայաստանի հակահետախուզության նախկին շենքը պետք է որ լավագույնս ապահովված լիներ կարեւոր պետական կառույցների շենքերի հետ կապով, անգամ ստորգետնյա, եթե հակառակն է եղել, ուրեմն մենք հակահետախուզություն չենք ունեցել` այդ բառի իսկական իմասստով: Եւ, ուրեմն, ի՞նչ Դը Գոլ Հայաստանում, երբ մեկուսի հնարավոր չէր լինել իրականում, երբ ամեն քայլիցդ կարող էին տեղյակ լինել: Հայաստանն էլ Ֆրանսիա չէ: Ու Աստված ազատի Հայաստանն ամեն տեսակի «փրկիչներից»` այսօր եւ ապագայում եւս: Ուրիշների օրինակով ապագա չեն ուրվագծում, քանի որ երկիրն ուրիշ երկիր չէ եւ ուրիշի՛ երկիր չէ: Բացի այդ` մաթեմատիկան, ինչքան էլ այն արհամարհեն, հարկավոր գիտություն է` գոնե տարրական հաշվարկ անելու համար: Եթե միայն դժնդակ ցնցումների նախագծմանը չեն մասնակցում, որին մաթեմատիկան կարող է միայն խանգարել:
Մի բան բայց կարելի էր սովորել «հայկական դը Գոլից». հիմա, օրինակ, եթե մեկը լիներ ու ընտրություններից երկու տարի առաջ իրեն հայտարարեր նախագահի թեկնածու, տես ոնց էր աշխուժանում քնած-հորանջող մեր քաղաքական դաշտը: «Մեծ խառնակչության» դեպքում, երեւի, այլ գեներատոր է աշխատում` երամակից մեկը փորձում է առանձնյակ դառնալ: Է, կարելի է ողջունել, էլի քայլ է` քարացած վիճակից դուրս գալու: Իսկ 2011 թվականի մարտի 17-ին տողերիս հեղինակը նույնպես Ազատության հրապարակի մատույցներում էր, որտեղ հանրահավաքի մասնակիցներից շատերն էին հենց տեղում խոսում, որ եռամյա արգելանքից հետո ընդդիմությունը Ազատության հրապարակ մտավ իշխանության հետ պայմանավորվածության արդյունքում, այնպես որ` այս «բացահայտումը» շատ հին է, ժողովրդի մեծ մասն էլ հասկանում էր դա, բայց չխաբված լինելու հույսը միշտ էլ վերջինն է մեռնում:
Պերմյակովշչինա
Ըստ փոխոստիկանապետ Հունան Պողոսյանի` պերմյակովը խղճուկ, վիժվածք, տականք, ստահակ, ոչնչություն է` անձամբ է տեսել: Ականջը կանչի գլխավոր դատախազի, ով ասում էր, թե իրավապահը էմոցիայով չպետք է առաջնորդվի: Բայց դե մենք իրավապահ չենք ու կարող են հարցադրել` կարող է, չէ՞, «պադստավկա» արված տականք, վիժվածք, ստահակ ու ոչնչություն լինել էդ պերմյակովը, մեկը մյուսին չի խանգարում: Ու այդ որակումները չեն նշանակում, որ պետք չէ որոնել պերմյակովի թիկունքի ուժերին, թիկունքի մասին, ի դեպ, ՌԴ դեսպանատունն էր ասում, ոչ թե մենք: Մենք միայն կարող ենք այդ առթիվ համոզմունք հայտնել, որ պերմյակովը Կլոդ Վանդամ էլ դառնար, չէր կարող միայնակ այդ հանցագործությունը կատարել: Բայց, ինքներդ եք հականում, համոզմունքն իրավական կատեգորիա չէ:
Ճոյտարվեստ
Էնքան ոգի ու ավյուն ունենամ, որ կարողանամ գնալ ու Հայոց ցեղասպանության թեմայով Հակոբ Ճ Հակոբյանի սցենարած, ռեժիսորած ու նկարել տված ֆիլմը նայեմ, դրանից հետո միայն արդար կլինի կարծիք հայտնելը: Բոլոր դեպքերում հարգված մարդիկ կան, որ ասում են, թե այդ ֆիլմը խայտառակություն է, ու պետք չէ դա շրջանառել գոնե Հայաստանի սահմաններից դուրս, այն անգամ կարող է ստվեր գցել Հայոց ցեղասպանության տարելիցի հայկական ջանքերի վրա: Ասել են` ձեռքդ վերարկուիդ չափով մեկնիր:
