Զրույցը վարեցՙ ՍՈՒՐԵՆ Թ. ՍԱՐԳՍՅԱՆԸ
Ապրիլ է, չեկած ամառ ու, փառք Տիրոջ, ամուր է մեր երկնակամարը, զուլալ ու մաքուր: Ով էլ փորձի խաթարել, կպատժվի անդարձ: Թե չէ տասնամյակներ շարունակ գարունն ու ապրիլը մեզանում մի բան էր միայն հիշեցնում, տխրության մատնում: 2015 թվականն էլ Եղեռնի 100-ամյա տարելիցով միայն կարեւորվում, ստվերում նույնիսկ այնպիսի կարեւոր հոբելյան, ինչպիսին է, օրինակ, հայոց արդարության համար կռվի խորհրդանիշ դարձած զորավար Անդրանիկի 150-ամյակը: Լավ է սակայն, որ մեր ժողովուրդն այլեւս նախկին կսկծից ու կորստի դաժան ցավից կծկված, կորացածը չէ ու Ծիծեռնակաբերդ է բարձրանում այլեւս որպես պահանջատեր, որպես կենդանի մեղադրանք անարգ ոսոխին չզսպելու, չարգելելու, ավելին, ուղղակի եւ անուղղակի խրախուսելու խարանը կրող տերություններին:
Ապրիլի 22-ին կարեւոր առաքելությամբ Երեւանում է գտնվում լիբանանահայ մտավորական, լոնդոնաբնակ Հրաչ Գույումճյանը: Նա եկել է Մայր հայրենիքին հանձնելու զորավար Անդրանիկի հուշերի 65 էջանոց ձեռագրերը: Դրանք համահայկական զորավարն ու հայդուկապետը գրել է Անգլիայում եղած ժամանակ եւ տվել ՌԱԿ նշանավոր գործիչ, երկար տարիներ «Ապագայ» թերթի խմբագիր Հովհաննես Պողոսյանին, իսկ վերջինս փոխանցել «Զարթօնքի» նախկին խմբագիրներից Համբարձում Գումրուեան-Գույումճյանին` Հրաչ Գույումճյանի հայրիկին: Հետաքրքրական է, որ այդ ձեռագրերը, որպես ընտանեկան մասունքներ, իրենց հետ Գույումճյանները տարել են Հունաստան, Լիբանան, ապա Անգլիա: Որպես թանկարժեք նվեր պանծալի զորավարի մոտալուտ 150-ամյա հոբելյանին, դրանք հանձնվեցին ՀՀ Պատմության թանգարանին: Այսինքն` կատարվեց տրամաբանական քայլը, որը մեր կարծիքով պիտի վարակիչ դառնա եւ բոլոր հայերն ու հայեցի մասունքներն ի վերջո մի օր պիտի հանգրվանեն մայր հայրենիքում:
Այդ առիթով հանդիպեցինք ընկեր Հրաչ Գույումճյանին, շնորհավորեցինք Մշակույթի նախարարության «Գրիգոր Նարեկացի» մեդալով եւ Պատմության թանգարանի հատուկ շնորհակալագրով պարգեւատրվելու առիթով եւ մի քանի հարցի շուրջ զրուցեցինք, կիսեցինք մեր մտահոգությունները, կարծիքներ փոխանակեցինք:
Վերջին տարիներին գործի բերումով հաճախ եմ հարաբերվում սփյուռքի ու սփյուռքահայերի հետ: Իմ դիտարկումներով նրանց ճնշող մեծամասնությունը կամ բեյրութցի է կամ` անկախ բնակության վայրից` բեյրութահայի ժառանգ: Աստված իմ, որքան մեծ ու կենսուկ է եղել այդ գաղութը, պատկերացնելն անգամ դժվար է:
– Ծնվել եմ Բեյրութում, կրթվել տեղի դպրոցներում, իսկ բարձրագույն կրթություն ստացել եմ Անգլիայում,-հանդարտ, փափուկ ու հաճելի ձայնով շարունակաբար ժպտալով պատմում է զրուցակիցս` Հրաչ Գույումճյանը: Այնուհետեւ ժպտալով ու նեղվելով իր մասին խոսելուց` շարունակում է.
– Աշխատանքային գործունեությունս սկսել եմ Բեյրութում եւ քաղաքական ասպարեզում զգալի հաջողություններ արձանագրել. եղել եմ Լիբանանի նախագահի խորհրդատու, ներկայացրել լիբանանը բազմաթիվ գիտական, քաղաքական եւ տեխնիկական ժողովներում: Եղել եմ Լիբանանի գիտության բարձրագույն մարմնի ղեկավարը եւ բնական ռեսուրսների գծով պատասխանատու: Թիմակիցներիս հետ հիմնել ենք գիտահետազոտական կենտրոն ծովի եւ ջրի հետազոտման համար: 1985 թ. հիմնադրել եմ նաեւ Լիբանանի երկլեզու գիտական պարբերական: Գիտատեխնոլոգիաների ասպարեզում համագործակցել եմ արաբ, ֆրանսիացի եւ թուրք մասնագետների հետ: Աշխատել եմ նաեւ ՄԱԿ-ի եւ միջազգային այլ կառույցների համապատասխան ծառայություններում եւ գործի բերումով շատ եմ շրջագայել աշխարհում: Գիտեմ մեր գաղութների մեծ մասին: Կարելի է արձանագրել, որ ալբանահայ գաղութը ինքս եմ «հայտնագործել» բոլորովին պատահաբար: Ազգանունի վերջավորությամբ հետաքրքրվեցի եւ իմացա, որ այդ «փակ» երկրում էլ են հայեր բնակվում եւ, որ ամենակարեւորն էր, իմ ճանաչած հայը երկու զավակ ուներ հայկական անուններով, կարծեմ` Տիգրան եւ Արշակ ու հայախոս ընտանիք:
Զգացվում էր, որ զրուցակիցս սաստիկ նեղվում եւ խուսափում իր անձի մասին խոսելուց, սակայն տեղի տալով իմ հորդորներին` շարունակեց.
– Բնական գիտությունների դոկտոր եմ, մասնագիտացել եմ հատկապես կենսոլորտի թունավորման գծով: Ունեմ մի շարք գիտական հրապարակումներ, կարդացել եմ մեծ թվով դասախոսություններ աշխարհի տարբեր անկյուններում: Հայրս` վաստակաշատ մտավորական, մանկավարժ եւ «Զարթօնք» օրաթերթի նախկին խմբագիր Համբարձում Գույումճյանը 1991 թ. վախճանվեց, մայրս ողջ է եւ իր տարիքի համեմատ` շատ առույգ: Ամուսնացած եմ Շուշան Փափազյան տիկնոջս հետ: Զավակներս Սալբին փաստաբան է, իսկ Րաֆֆին` բանկի փոխտնօրեն: Թոռնիկներս հայախոս են,- յուրահատուկ հպարտությամբ շեշտեց ընկեր Գույումճյանը:
Քսան տարեկանից ՌԱԿ, ՀԲԸՄ եւ ԹՄՄ անդամ եմ, ընտրվել եմ բոլոր վերին կառույցներում: Եղել եմ ՌԱԿ Կենտրոնական վարչության փոխանդամ, մասնակցել մի քանի ընդհանուր պատգամավորոկան ժողովների: 1011-2013 թթ. Լոնդոնի ԹՄՄ ատենապետն էի, հրաժարվեցի երիտասարդներին աշխատելու հնարավորություն ընձեռելու մտադրությամբ:
Կարծում եմ, մեր գաղափարախոսությունն ու հիմնական նպատակներն ու դրանց աղբյուրները ՌԱԿ-ն է, իսկ ժամանակին ԹՄՄ-ն ստեղծվեց, որպեսզի հնարավոր լիներ օրինական դաշտում տնօրինել կուսակցության ինչքերն ու գումարները: Այսինքն` ԹՄՄ-ն կուսակցապատկան մարմին է, հետեւապես` հաշվետու նրան: Ստացվել է մի իրավիճակ, երբ երկու տարբեր կառույցներ պիտի ծառայեն նույն նպատակին, սակայն դժբախտաբար վերջին ժամանակներս ՌԱԿ-ի եւ ԹՄՄ-ի միջեւ հարաբերությունները դրական վիճակի մեջ չեն, ինչն էլ բոլորիս մտահոգում է: Հարկավոր է ընդամենը պահպանել բարոյականության նորմերը եւ ամեն ինչ կընկնի իր տեղը: Հույս ունեմ, որ մի օր այդպես էլ կլինի: Ելքը՞: Ելքը մեկն է. յուրաքանչյուր անհատ ու կուսակցական եւ միութենական կառույց պիտի որոշ զիջումների գնան հանուն ընդհանուր գործի, հնարավորինս դուրս մղվեն անձնական փառասիրությունները եւ հարցը դրական լուծում կստանա:
Իմ այն հարցին, թե անգլիահայ գաղութն ինչ վիճակում է այսօր, զրուցակիցս մի պահ մտորելուց հետո պատասխանեց.
– Այսօր շուրջ 30 հազար հայություն կա: Գործում են մեր ավանդական երեք կուսակցությունները: Օքսֆորդում եւ Լոնդոնի համալսարաններում ունենք հայագիտական ամբիոններ, օպերայի ընկերակցություն եւ բազմաթիվ կազմակերպություններ: Բավականին աշխույժ, ժրաջան ու աշխատասեր թեմի առաջնորդ ունենք, որ հայանպաստ լայն գործունեություն է ծավալում: Զգալի ակտիվացել են շփումները բրիտանահայության, Սփյուռքի եւ Մայր հայրենիքի հետ:
– Ինչ փոփոխություններ եք տեսնում Երեւանում վերջին տարիների ընթացքում:
– Երեք տարի առաջ էի եկել եւ նկատելի է անշուշտ, որ Երեւանը ավելի է գեղեցկացել, սակայն երեք հարցի մասին կուզենայի խոսել: Նախ, կարծում եմ, որ եթե որեւէ մեկը մի բան անում է, պիտի լավ անի, թե չէ կստացվի միջոցների զուր վատնում: Օրինակ` մայթերի սալահատիկները լավն են, գեղեցիկ, սակայն անվորակ են, դրա համար էլ քայքայվում են: Կարծում եմ դա հսկողության պակասի հետեւանք է:
Երկրորդ` մեր գյուղերը ցավալի վիճակում են: Ամեն ինչ պիտի արվի ժողովրդին տեղում պահելու համար: Դրանով է միայն հնարավոր տեր լինել երկրին: Մասնավոր սեկտորն այս ասպարեզում իմ խորին համոզմամբ մեծ անելիքներ ունի:
Երրորդ` ԶԼՄ-ներում կարդում եմ, որ անտառային ծածկույթը սկսել է պակասել ՀՀ-ում, հանքերը ջրի եւ օդի վրա իրենց խիստ բացասական ազդեցությունն են թողնում, իսկ դա նշանակում է, որ մենք ազգովին առողջական խնդիրներ ունենք ու պիտի այդ ուղղությամբ մտածենք: Առավել եւս, որ ՀՀ-ն այդ առումով մեծաքանակ միջազգային փաստաթղթեր է ստորագրել եւ, պարզապես պարտավոր է հարգել ու պահպանել դրանցում ամրագրված նորմերը:
Երկար զրուցեցինք, քննարկեցինք երկուստեք հետաքրքրություն ներկայացնող խնդիրներ, մասնավորապես, ՌԱԿ-ի ու կուսակցապատկան կառույցների վիճակի ու նրանց ապագայի վերաբերյալ: Շատ հարցերում համակարծիք էինք, մտահոգ մշուշված ապագայի համար, սակայն երկուսս էլ լավատես էինք եւ վստահ, որ գալիքը լավ է լինելու, ապագան` մերը: Վերջում ջերմ մաղթանքներով եւ ապագայում էլի հանդիպելու անկեղծ ցանկությամբ հրաժեշտ տվեցինք միմյանց:
