Երկար ժամանակ տարփողված Թուրքիա-Ադրբեջան ռազմավարական համագործակցության բարձրագույն խորհրդի նիստը Անկարայում կայացավ նոյեմբերի 13-ին, թեեւ Իլհամ Ալիեւը «եղբայրական երկրի» մայրաքաղաք էր հասել նոյեմբերի 11-ին: Նրա այցին ընդառաջ Անկարա ուղեւորված` haqqin.az-ի խմբագիրը հետեւյալ տպավորությունն է փոխանցել. «Կհաջողվի՞ Էրդողանին կասեցնել Ադրբեջանի նախագահի հետ հարաբերությունների սառնությունը»,- սա է եղել թուրք լրագրողների եւ քաղաքական վերլուծաբանների գլխավոր մտահոգությունը:
Որ Իլհամ Ալիեւը Թուրքիայում սառն ընդունելության է արժանացել, կարելի է հասկանալ նրանից, որ ադրբեջանական մամուլում դրան չհետեւեցին խանդավառ մեկնաբանություններ: Իսկ թե ո՞րն է պատճառը, մի փոքր հասկանալի է դառնում Էրդողան-Ալիեւի բանակցությունների եւ համատեղ մամուլի ասուլիսի վերաբերյալ շատ ժլատ տեղեկատվությունից:
Ըստ այդմ, Թուրքիան եւ Ադրբեջանը ստորագրել են 7 փաստաթուղթ` գիտության եւ տեխնոլոգիաների բնագավառում համագործակցության արձանագրություն, հուշագիր երկու երկրների կապի եւ տեղեկատվական տեխնոլոգիաների ու գիտության, արդյունաբերության եւ տեխնոլոգիաների նախարարությունների միջեւ, միջկառավարական համաձայնագրեր` միջազգային համակցված բեռնափոխադրումների, ինչպես նաեւ` անվտանգության բնագավառում համագործակցության (երկու երկրների ՆԳ նախարարությունների մակարդակով), աշխատուժի փոխադարձ գործունեության, սոցիալական պաշտպանության եւ զբաղվածության մասին:
Այս կարգի փաստաթղթեր ստորագրելու համար մեկ տարի շարունակ երկու երկրների ռազմավարական համագործակցության բարձրագույն խորհրդի նիստ չի նախապատրաստվում, պետության ղեկավարները «1,5 ժամ տետ-ա-տետ հանդիպում» չեն անցկացնում: Պաշտոնական Բաքվի սպասելիքներն այդ այցից անհամեմատ ավելին էին, քան ստացվել է արդյունքում:
Նախագահական «ընտրությունների» քարոզարշավին Իլհամ Ալիեւի փոխնակներից մեկը` խորհրդարանի պաշտպանության եւ անվտանգության հարցերով հանձնաժողովի անդամ Զահիդ Օրուջեւը հանդես էր գալիս Թուրքիայի եւ Ադրբեջանի զինված ուժերը միավորելու մասին «նախընտրական պլատֆորմով»: Ակնհայտորեն, դա այն գաղափարն էր, որ Իլհամ Ալիեւը միջազգային հանրությանն էր ներկայացնում «նախագահի ընդդիմադիր թեկնածուի» շուրթերով:
Եվ, որքան էլ արտառոց թվա, Թուրքիա Իլհամ Ալիեւի այցից հետո նույն Օրուջեւը կիսապաշտոնական day.az-ի համար արված մեկնաբանության մեջ վերստին շրջանառել է Թուրքիա-Ադրբեջան` «մեկ ժողովուրդ-մեկ բանակ» կարգախոսը` հուսալով, որ «կողմերն ապագայում կգնան դրան»:
Պետք է ենթադրել, որ Իլհամ Ալիեւի այցի ծրագրում Էրդողանի մտցրած փոփոխությունը, որի մասին մենք գրել էինք ավելի վաղ, պայմանավորված էր ռազմական բնագավառում երկու երկրների համագործակցությանը վերաբերող համաձայնագրի ստորագրման հետաձգմամբ կամ առկախմամբ: Դիտարժան է, որ Ալիեւի գլխավորած պատվիրակության մեջ չկար Ադրբեջանի պաշտպանության նորանշանակ նախարարը:
Նույն Օրուջեւը «մեկ ժողովուրդ` մեկ բանակ» սկզբունքը կիրառելու հիմնավորում է տեսնում ադրբեջանական բանակում «կատարվող արմատական վերափոխումները, որոնք ուղղված են նրան, որ Թուրքիան ռազմական ներկայություն ապահովի տարածաշրջանում` պաշտպանելու իր քաղաքական եւ տնտեսական շահերը»: Այս ենթատեքստում պաշտպանության նախարարի ներկայությունն Անկարայում տրամաբանական կլիներ, բայց, ըստ երեւույթին, վերջին պահին թուրքական կողմը ձեռնպահ է մնացել իրավիճակի սրմանը տանող քայլերից կամ դրանց հրապարակայնացումից:
Դա է վկայում Էդողան-Ալիեւի համատեղ մամուլի ասուլիսին կողմերի հնչեցրած հեռանկարների տարբերությունը: Թուրքիայի վարչապետը հիմնականում խոսել է ապրանքաշրջանառության ծավալների մեծացման, էներգետիկ նախագծերի մասին` նրբորեն շրջանցելով ռազմական համագործակցության թեման: Իլհամ Ալիեւը, մինչդեռ, գլխավոր շեշտը դրել է Թուրքիայի ռազմական արդյունաբերության ցուցադրումից իր «տպավորվածության» եւ «միջազգային մակարդակի տարածաշրջանային նախագծեր իրականացնելու ուղղությամբ այսուհետեւ եւս համատեղ ջանքներ գործադրելու կողմերի ցանկության» վրա:
Ըստ երեւույթին, նախապես ծրագրված է եղել, որ Էրդողանը եւ Ալիեւը պետք է առնվազն հայտարարեին Թուրքիա- Ադրբեջան ռազմական համագործակցությունը «որակապես նոր մակարդակի բարձրացնելու» մասին: Թերեւս այդ նպատակով էլ ամռանը Բաքվի մերձակա եւ Նախիջեւանի ռազմակայաններում անցկացվել էին համատեղ թուրք-ադրբեջանական զորավարժություններ, բայց աշխարհաքաղաքական ինչ-ինչ զարգացումներ ստիպել են, որ Անկարան առայժմ «կառուցողականություն» ցուցադրի, ինչը Բաքվում իշխող վարչախմբի համար այնքան էլ հիմնավոր բացատրություն չէ:
Մենք, իհարկե, չենք բացառում, որ Էրդողան-Ալիեւ տետ-ա-տետ հանդիպմանը կողմերը ձեռք են բերել այնպիսի պայմանավորվածություններ, որոնք սովորաբար հրապարակման առարկա չեն դառնում: Չենք բացառում նաեւ, որ Իլհամ Ալիեւի աշխատակզմն ադրբեջանական մամուլին եւ փորձագիտական հանրությանը խստորեն հրահանգել է Թուրքիա-Ադրբեջան ռազմական համագործակցության «թեմայով չշատախոսել»: Այդուհանդերձ, այս պահի իշխող տպավորությունն այն է, որ Անկարայում Իլհամ Ալիեւին ռազմական համագործակցության սկզբունքային խորացման հարցում առայժմ մերժել են…
