Հոկտեմբերի 22-ին Նարեկացի արվեստի միությունում տեղի կունենա կոմպոզիտոր, կոմիտասագետ Արթուր Շահնազարյանի հեղինակած «Շարական խազագրեալ» երկլեզու` հայերեն եւ անգլերեն, երաժշտագիտական հետազոտության, ձայնասկավառակի եւ նոտագրքի շնորհանդեսը:
Նարեկացի արվեստի միության հրատարակած հայ խազագիր շարականն առաջին անգամ հնչում է իր բնագրային ճշգրտությամբ` Հայաստանի պետական կամերային երգչախմբի անզուգական կատարմամբ` Ռոբերտ Մլքեյանի գեղարվեստական ղեկավարության եւ դիրիժորության ներքո:
Երկլեզու գրքույկի անգլերեն տեքստի թարգմանությունն արել է ամերիկահայ երաժշտագետ Վաչէ Պարսումեանը, որը նաեւ հայտնի կոմիտասագետ է ու թարգմանիչը Կոմիտասի երաժշտագիտական աշխատությունների անգլերեն հավաքածուի, որը լույս է տեսել 2001 թվականին` ԱՄՆ-ում:
Հայ խազագիտության եւ երաժշտագիտության պատմության մեջ որոշ ընդմիջումից հետո սա թերեւս առաջին գիտական հետազոտությունն է, որտեղ հետեւողականորեն քննության է առնվում արդեն 17-18-րդ դդ. անընթեռնելի համարված հայ միջնադարյան հոգեւոր երաժշտության գրանցման խազագրության համակարգը: Այդ համակարգի կիրառման առաջին վկայությունները հանդիպում են 9-րդ դարի աղբյուրներում: Հաջորդած դարերում համակարգը զգալիորեն զարգանում, հարստանում եւ իր բարձրակետին է հասնում 12-ից 15-րդ դարերում` դառնալով հարյուրավոր ծիսամատյաններում, պատարագամատույցներում, ժամագրքերում, շարակնոցներում, տասնյակ տաղարաններում ու գանձարաններում գրանցված եկեղեցական դարավոր երաժշտությունը գրառելու միակ համակարգը: Սակայն խազերի բազմազանությունը, գիտության գաղտնի համարվելը եւ քչերին մատչելի լինելը խազագրության արվեստը դարձնում են դժվար ըմբռնելի` ի վերջո հանգեցնելով դրանց վերջնական կորստին:
Խազերի կորուսյալ բանալին վերագտնելու փորձ է անում Կոմիտասը, ով քսան տարվա հետեւողական ուսումնասիրությունների արդյունքում, ի վերջո, կարողանում է կարդալ խազավոր պարզ եղանակները:
Գիտական այդ նյութի վրա է հիմնված ներկայացվող հրատարակությունը, որում ամփոփված տեսական նյութին զուգահեռ տրված է նաեւ միջնադարյան տասներկու շարականի վերծանություն: Համեմատության համար նաեւ ներկայացվում են նույն շարականների բանավոր պահպանված օրինակները` խմբերգային ու մեներգային տարբերակներով, ըստ Նիկողայոս Թաշճյանի 19-րդ դարի գրանցման: Բոլոր շարականների խազավոր վերծանված բնօրինակները եւ բանավոր պահպանված օրինակները տպագրված են ժամանակակից նոտագրմամբ եւ հնչում են ներամփոփ` Սաղմոսավանքում արված ձայնագրության մեջ: «36 թրեք» սիստեմով կազմված սկավառակում բոլոր տասներկու շարականները հնչում են երեքական կատարմամբ` խազավոր-խմբերգային, բանավոր պահպանված խմբերգային ու բանավոր պահպանված մեներգային:
Ձեւավորման մտահղացման հեղինակն է նկարիչ-ձեւավորող Սեւան Նագգաշեանը, որի` հատուկ այս հրատարակության համար ստեղծած տառատեսակը զարդարում է գրքույկի շապիկը: Վերջինիս ձեւավորումը համատեղ իրականացրել են նա եւ ձեւավորող Վարանդ Գանդիլյանը:
