Նախիջեւանագետ-հայագետ Արգամ Այվազյանի հերթական հրատարակությունը ներկայացնում է հունահայ Գալֆայան ընտանիքին պատկանող մշակութային արժեքների հավաքածուի արձանագիր իրերի համակարգված պատկերըՙ դրանցից յուրաքանչյուրի նկարագրություններով, գունավոր վերատպություններով:
Գիրքը հրատարակվել է հեղինակի, Ռ. Ղեւոնդյանի (Երեւան), Հ. Բրոնոզյանի (Լոս Անջելես), «Երկիր եւ մշակույթ» (Փարիզ) կազմակերպության միջոցներով: Հրատարակման է պատրաստվել Գալֆայան ընտանիքի մեկենասությամբ:
Հեղինակի առաջաբանում ընդհանուր ակնարկով տրված է Արեւմտյան Հայաստանից տեղահանված Գալֆայան գերդաստանի ծագումն ու պատմությունը: Արմատներով Կեսարիայի Թալաս բնակավայրից հայտնի այս գերդաստանի ներկայիս շառավիղները բնակվում են Հունաստանում, շարունակում ընտանիքի ժառանգական ավանդույթները, ազգապահպան գործունեությունը: Թեսալոնիկում Կարապետ Գալֆայանը շարունակում է ատաղձագործական գործարանի աշխատանքները, 1991-ին նա Հունաստանում Հայաստանի արտգործնախարարության լիազոր ներկայացուցիչն էր, ապա ՀՀ դեսպանատան առաջին խորհրդականը` 4 տարի շարունակ: Կինըՙ Անահիտը, մասնագիտացված է բյուզանդական հնագիտության, բյուզանդական սրբապատկերային արվեստի բնագավառում, նրանց զավակներըՙ Ռուբենը եւ Արսենը, լինելով հայաշունչ միջավայրի, ազգային դաստիարակության կրողներ, փորձեցին ավելի հարստացնել գերդաստանի պատմությունըՙ հայկական կիրառական արվեստի նմուշների ու մասունքների հավաքչական աշխատանքներ տանելով: Այս դժվարին, հետեւողականություն, ժամանակ ու ջանք պահանջող գործը երկու եղբայրները սկսեցին Լոնդոնի համալսարանում ուսանելու տարիներինՙ տարբեր աճուրդներից, մասնավոր մարդկանցից գնելով տարատեսակ, մասնավորապես արձանագիր իրեր: Տարիների ընթացքում նրանց հաջողվեց աշխարհի տարբեր երկրներից ձեռք բերել եւ օտարացումից փաստորեն փրկել հայկական կիրառական արվեստի այնպիսի նմուշներ, որոնց այսօրվա համահավաք գոյությունը թույլ է տալիս, հեղինակի կարծիքովՙ անվանել դա կիրառական արվեստի իրերի Գալֆայան հավաքածու:
Անդրադառնալով հավաքածուի առանձնահատկություններին, բազմաթիվ իրերի տարատեսակներինՙ հատկապեսՙ մետաղյա եւ բրոնզե նմուշներին, եկեղեցական սպասքին, ձեռագիր կազմերին, եկեղեցական արարողությունների համար պատրաստված զանազան գործվածքներին, որոնց մեջ գերակշռում է մետաքսըՙ հայկական ասեղնագործությանը բնորոշ կարատեսակներով, ամենատարբեր նախշապատկերների, նախշազարդերի գույնի ու ձեւի դրսեւորումներին, հեղինակը ներկայացնում է դրանց կապը հայ հին եւ միջնադարյան արվեստիՙ մանրանկարչության եւ քանդակագործության հետ, որի խորքում ազգային նկարագիրն ու ազգային մտածողությունն է ընկած:
«Գալֆայան» հավաքածուն հայ ժողովրդի տաղանդավոր նախնյաց XV-XIX դդ. մետաղագործ, ոսկերիչ ու արծաթագործ, հախճապակեգործ եւ այլ բնագավառների վարպետների ու արվեստագետների ստեղծած բազմահազար ստեղծագործություններից անհատական նախաձեռնությամբ փրկված մի արժեքավոր պատմամշակութային հարստություն է», գրում է Ա. Այվազյանը:
Սույն պատկերագիրքը ընդգրկում է ավելի քան 730 լուսանկար ու գրչանկար եւ 180-ից ավելի արձանագիր իրերի նկարագրություն: Այդ իրերի մեջ մեծ տեղ են գրավում ավետարանի կազմ-պահպանակներ, արծաթե սկիհներ ու մոմակալներ, մատուցարաններ, խնկամաններ, զանազան սափորներ, բրոնզե թասեր, պնակներ, դաշյուն, արծաթե, ոսկեջուր գոտիներ, մասնատուփեր, հախճապակե իրեր: Դրանցից յուրաքանչյուրի նկարագրությունը տրված է ընդունված պատշաճ կարգով: Բոլոր տեքստերը հրապարակված են երկլեզվյաՙ հայերեն եւ անգլերեն: Անգլերեն թարգմանությունները կատարել է «Ազգ» թերթի երկարամյա աշխատակից Հակոբ Ծուլիկյանը:
Պատկերագիրքը բովանդակող «Յաւելուած» բաժնում Գալֆայան հավաքածուի չորս Ավետարանների համառոտված նկարագրությունները եւ հիշատակարանները տրված են միայն հայերենով:
Արձանագիր իրերից բացի, պատկերագրքում ընդգրկված են հավաքածուի Քյոթահիայի հախճապակյա անարձանագիր իրերըՙ ափսեներ, սկիհներ, սափորներ, գավաթներ եւ այլ նմուշներՙ դրանց գունավոր վերատպություններով:
«Գալֆայան» հավաքածուի սույն պատկերագրքի համապարփակ արտահայտությունը յուրատեսակ արտացոլանքն է հայ ժողովրդի մշակույթի ու պատմության մի երեսակի եւ ընդհանուր պատկերացում է տալիս մեր ժողովրդի առտնին կյանքի, կենցաղի, սովորույթների, ավանդական ձեւերի մասին:
Միաժամանակ այս հրատարակությամբ հավաքածուն տպագիր վավերականությամբ է ապահովվում:
