Վերջերս ՀՀ Գիտությունների ազգային ակադեմիայում տեղի ունեցավ ՀՀ ԳԱԱ կենսաբազմազանության եւ կենսանվտանգության պրոբլեմային խորհրդի նիստը՝ նվիրված բույսերի գենետիկական ռեսուրսների պահպանության հրատապ հարցերին: Հայաստանը բույսերի կենսաբազմազանության կարեւորագույն բնօրրաններից մեկն է, որտեղ աճում են ավելի քան 3800 տեսակի անոթավոր բույսեր, որոնցից 146-ն էնդեմիկ տեսակներ են: Այս հսկայական գենետիկական ռեսուրսներն օժտված են այնպիսի ներուժով, որը հնարավոր է դարձնում հաղթահարել բազմաթիվ մարտահրավերներ, ինչպիսիք են կլիմայի փոփոխությունը, կենսածին եւ ոչ կենսածին գործոնների անբարենպաստ ազդեցությունը, պարենի եւ գյուղատնտեսության անվտանգային հարցերը: Սակայն բույսերի գենետիկական ռեսուրսների՝ որպես երկրի մշակութային ժառանգության չկանոնակարգված արտահանումները, այլ երկրներում տեղայնացումը, սորտերի անվանափոխությունները լուրջ մարտահրավերներ են պարենի եւ գյուղատնտեսության անվտանգության տեսանկյունից: Հրատապ է դառնում բույսերի գենետիկական ռեսուրսների պահպանումը կանոնակարգող ներպետական օրենսդրություն մշակելու անհրաժեշտությունը:
Գիտնականների կարծիքով անհրաժեշտ է պահպանել ոչ միայն մեր վայրի ֆլորան, այլ նաեւ Հայաստանում հազարամյակների ընթացքում ժողովրդական սելեկցիայի շնորհիվ ստեղծված հազարավոր մշակովի բույսերի տեսակները` վերջին տարիներին խաղողի գենոմիկայի ասպարեզում կատարված լայնածավալ աշխատանքները: Անհրաժեշտ է կատարել համապատասխան օրենսդրական փոփոխություններ:
«Բազմաթիվ երկրներում վայրի խաղողն ընդգրկված է Կարմիր գրքում, իսկ մեզ մոտ անգամ վտանգված չի համարվում»,- նշեց Ք. Մարգարյանը:
Ուրախալի է, որ միջազգային տվյալների բազայում 363 գենոտիպեր է գրանցվել որպես հայկական տեղածին սորտեր, բնօրրանը՝ Հայաստան: Քննարկմանը մասնակցեցին նաեւ ՀՀ Էկոնոմիկայի նախարարության, ՀՀ Էկոնոմիկայի նախարարության Երկրագործության գիտահետազոտական կենտրոնի, ՀՀ Էկոնոմիկայի նախարարության Գյուղատնտեսական հետազոտությունների եւ հավաստագրման կենտրոնի հետազոտությունների բաժնի, «Հայաստանի գինիներ» ՀԿ-ի, «Գինու ազգային կենտրոն» ՀԿ-ի , ՀՀ ԳԱԱ Մոլեկուլային կենսաբանության ինստիտուտի , ՀՀ ԳԱԱ «Հայկենսատեխնոլոգիա» գիտաարտադրական կենտրոնի , ՀՀ ԳԱԱ Դավթյանի անվան հիդրոպոնիկայի պրոբլեմների ինստիտուտի, ՀԱԱՀ հիմնադրամի «Ագրոկենսատեխնոլոգիայի ԳԿ» մասնաճյուղի աշխատակիցները: Որոշվեց ստեղծել աշխատանքային խումբ, որը կմշակի օրենսդրական առաջարկությունների փաթեթ՝ ուղղված բույսերի գենետիկական ռեսուրսների կայուն եւ երկարաժամկետ պահպանմանը, բուսական նյութի արտահանման կառավարմանը:
ՍՏԵՓԱՆ ՊԱՊԻԿՅԱՆ
