Թվերի հետ աշխատելն անհրաժեշտություն է, քանզի դրանց միջոցով է հնարավոր արվածն ու չարվածը, խոստացվածն ու չկատարվածը փոխանցել, արդյունքները ներկայացնել: Սակայն նաեւ իրողություն է, որ թվերը պարտադրանքի միջոց չեն, դրանք կարող են ըստ պարտադրանքի ու անհրաժեշտության կազմավորվել, որտեղ որոշիչ են հավաքողի ու ներկայացնողի ցանկությունն ու նպատակը, վստահության գործոնը: Ասենք մեզանում հազվադեպ է պատահում, երբ ընտրապայքարի շրջանում անցկացված սոցոլոգիական հարցում կոչվածը գոնե մասամբ համապատասխանի ընտրապայքարի արդյունքներին: Հայաստանյան միջավայրում համանման գնահատականի են նաեւ արժանանում պետական որոշ կառույցների հրապարակումները, որոնցում փորձ է արվում իրողությունն այլ մոտեցմամբ ներկայացնել, գրավիչ մատուցել:
Շրջապատիս մի շարք ներկայացուցիչներ, հիմնականում՝ միջինից բարձր տարիքի, կյանքի փորձ ունեցողներ, տարօրինակ էին դիտարկել ՀՀ կառավարությունում տեղի ունեցած միջոցառման ընթացքում հնչեցված այն թիվը, ըստ որի 2022 թվականին Հայաստանում գործել է 101 հազարից ավելի փոքր ու միջին ձեռնարկություն: Մի քանի տասնյակ հեռախոսազանգերի ու բակային հանդիպումների մասնակից ծանոթներս փորձում էին ակտիվ լրագրությամբ զբաղվողիս միջոցով պարզել, թե տնտեսության այդ ո՛ր ոլորտներում են գործել հիշյալ փոքր ու միջին ձեռնարկությունները, երբ մեր մարդիկ իրենց առօրյայի ընթացքում մշտապես են առնչվում դրանց չգոյութան հետ: Ասենք, տան խոհանոցն է պետք վերանորոգել, սանհանգույցում ինչ-որ խնդիր կա, էլեկտրական լարերն են իրենց մասին հիշեցնում, դռան փականն է անհանգստացնում… Առավել հաճախ մեր մարդիկ հույսը դնում են համատիրությունների վրա, ակնկալում նրանց օգնությունը, որն ավարտվում է հետեւյալ խորհրդով` դիմեք հարեւաններից մեկին: Անշուշտ լուծում է, միայն չգիտես, ինչպես վարձահատույց լինես հարեւան շենքում բնակվող երբեւէ չբարեւած մարդուն. գումար առաջարկե՞ս, թե՞ գյուղից ուղարկած տնական օղիով պատվես: Իսկ պետությունը, հանձին իր կարգավորիչ դերի, օրենքի ուժով, ինչ է առաջարկում: 2000 թվականի դեկտեմբերի 5-ին ընդունված ՓՄՁ-ի օրենքով սահմանվել է դրանց երեք կարգ. գերփոքր ձեռնարկություն, ուր աշխատողների թիվը մինչեւ 10 մարդ է, փոքր` մինչեւ 50 աշխատող եւ միջին` մինչեւ 250 աշխատող: Ստացվում է, որ անգամ գերփոքր տարբերակի պարագայում նվազագույն 5 աշխատող հաշվառելու դեպքում ՀՀ փոքր ու միջին ձեռնարկությունների համակարգում ունենում ենք 500 000 աշխատող, որը թող ներվի՝ վստահության որեւէ տոկոս չի պարունակում:
Անհավանական թվեր են ստացվում փոքր ձեռնարկությունների նվազագուն 20-25 աշխատող նկատի ունենալու պարագայում, այնպես որ հարցը` ինչո՞ւ է նման հաշվառում տարվում, հնչում է ինքնաբերաբար: Մեր համերկրացիները մշտապես են ականատես լինում «Տրվում է վարձով», «Վերջնագին», «Փակվում ենք» հայտարարությունների, քանզի մի դեպքում փոխվում է գործարար միջավայրը, մի այլ դեպքում` հարկային մասը, երրորդում` մաքսային գանձումները…
Բարեփոխումների տրված խոստումների դիմաց մեզանում շարունակում է իր կայունությունը հաստատել ավանդույթի ուժը: Ինչքան է խոսվել անասունների մորթը ժամանակակից սպանդանոցներում կազմակերպելու խնդրից, սակայն` դրա ի սպառ բացակայության ականատեսներն ենք ամեն օր, ներքաղաքային բեռնափոխադրումներ իրականացնողներն իրենց գնագոյացման խնդիրներն են փորձում հիմնավորել, խոսելով բենզինի ու քսայուղերի գներից, չեն պակասում ու նվազում բակերում «կարտոֆիլ» – «կարտոֆիլ» բղավողները… Սրանք մեր մարդկանց առօրյան են, որոնցով նաեւ կարծիք է կազմավորվում տեղական մարմինների գործունեությունից մինչեւ քաղաքային ու այլ աստիճանների պատասխանատուների հանդեպ: Ասենք, վերջին տարիներին Կոմիտասի պողոտայի սկզբնամասում կազմակերպվում էին գյուղատնտեսական տոնավաճառներ, խոստումներ էին տրվում դրանք այլ վարչական տարածքներում նույնպես կազմակերպելու ուղղությամբ: Ավաղ, ոչ մեկը գործեց, ոչ երկրորդ-երրորդը, իր անցանկալի հետեւանքներով ու գնահատականներով:
Ուզենք թե ոչ` ստիպված ենք արձանագրել. փոքր ու միջին ձեռնարկությունների գործունեության հրապարակված թիվը վստահության նշույլ չի պարունակում. այլ տնտեսական փնտրտուքի տրվեք:
ԳԵՂԱՄ ՔՅՈՒՐՈՒՄՅԱՆ
