Վերջերս Դիմագրքի ռուս օգտատերերից մեկը՝ Անաստասյա Բուռլակովան, հանդես է եկել հետեւյալ գրառմամբ.
«Ուզում էի գրքեր տանել Մոսկվայի գրադարան: Ինձ ցույց տվեցին այն հեղինակների ցանկը, որոնց հանում են կամ որոնց գրքերով չեն կարող ֆոնդերը համալրվել»: Եվ կցել է լուսանկարը մի թղթի, որի վրա ռուս ժամանակակից, նաեւ մի քանի արտասահմանցի հեղինակների անվանացանկն է…
Հանում են… որ հետո ի՞նչ անեն, խարո՞ւյկը նետեն…
Հակագովազդը յուրովի գովազդ է: Ցանկի գրողների մեծ մասին կարդացել եմ, եւ այս «սեւ ցուցակը» դեռեւս չընթերցվածների գործերին ծանոթանալու ցանկություն առաջացրեց:
Բնականաբար, ցանկի մեծամասնությունը մերօրյա կրեմլյան ռեժիմին եւ Ուկրաինայի պատերազմին դեմ արտահայտվածներն են: Անկախ դրանից՝ նրանք մերօրյա ռուս գրականության ամենատաղանդավոր եւ միջազգայնորեն հայտնի դեմքերն են, մեծ մասն այսօր՝ հարկադիր տարագրության մեջ, հատկապես Իսրայելում (Դինա Ռուբինա, Վիկտոր Շենդերովիչ) եւ Գերմանիայում (Լյուդմիլա Ուլիցկայա, 2015 թվականի գրականության Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր Սվետլանա Ալեքսիեւիչ, մեր Նարինե Աբգարյանը): (Իսկ ՌԴ նախագահի մամլո քարտուղար Դմիտրի Պեսկովը հայտարարել է, որ Կրեմլը Ռուսաստանից հեռացած գրողներին չեղարկելու միտք չունի): Ցանկում աչքի ընկնող անուններից են նաեւ արձակագիրներ Գուզել Յախինան, «Ռուսաստանի ամենասկանդալային բանաստեղծուհի» Ալինա Վիտուխնովսկայան, նաեւ Միխայիլ Վելլերը, որը հաճախ է հանդես եկել Հայաստանի ու Արցախի իրավունքների պաշտպանությամբ, 2020-ի պատերազմի ժամանակ հայտարարել, որ «Ղարաբաղը հայկական հող է՝ դարեր ու հազարամյակներ շարունակ»: Այդ ցանկում են նաեւ Դմիտրի Գլուխովսկին, Ալեքսանդր Իլիչեւսկին, Ալեքսեյ Իվանովը, Յուլյա Լատինինան, Վլադիմիր Սորոկինը, նաեւ հայերեն լույս տեսած «Կրեմլի ամբողջ շքախումբը» համաշխարհային բեսթսելերի հեղինակ Միխայիլ Զիգարը (որը ոչ միայն համարձակվել է քննադատել Պուտինին, այլեւ, ի շարս այլ «մեղքերի»՝ ամուսնացել է տղամարդու հետ) եւ այլք: Անշուշտ, այս ցանկում են հեռակա կարգով ազատազրկման դատապարտվածներ Իվան Վիրիպաեւը եւ Բորիս Ակունինը (հայտնի իր քաղաքական հայտարարություններով եւ Վլադիմիր Պուտինի ռեժիմի քննադատությամբ, որը ՌԴ նախագահին համեմատել է Կալիգուլայի հետ): Կրեմլի «թեթեւ ձեռքով» մեկ գիշերվա մեջ արտասահմանյան գործակալներ հռչակված (կամ չհռչակված) այս գրողների ժառանգության մերժումն այսօրվա ռուսական ռեժիմի դժբախտ դեմքն է: Ուստիեւ պատահական չէ, որ ցանկում առկա երկու հանգուցյալ ռուս գրողները խորհրդային այլախոհներ Վլադիմիր Վոյնովիչն ու Էդուարդ Լիմոնովն են: Հաջորդ ցանկում պիտի փնտրել արդեն Բուլգակովի, Պաստեռնակի եւ Սոլժենիցինի անունները…
«Վերադարձ դեպի ԽՍՀՄ» կարգախոսն է հիշեցնում նաեւ սույն «սեւ ցուցակում» առկա Ջորջ Օրուելի անունը: Հասկացանք, «Անասնաֆերման»… Իսկ կանադացի Լինվուդ Բարքլին մերժվում է, քանի որ Ռուսաստանի՝ Ուկրաինա ներխուժումից հետո վերջինս հրաժարվել է իր գրքերի ռուսերեն հրատարակություններից: Բայց միջազգային «ֆաշիզմի» դեմ մեն-մենակ պայքարող Ռուսաստանը հավանաբար մեծագույն վտանգներ է տեսնում հատկապես գիտաֆանտաստիկ եւ ֆենթեզի ժանրի գրականության մեջ, քանի որ ցանկի մյուս արտերկրացիները՝ ամերիկացի Սթիվեն Քինգը, անգլիացիներ Ջոան Ռոուլինգը, Ջո Աբերկրոմբը եւ Նիլ Գեյմանը, լեհ Ադամ Պշեխշտան, այդ ժանրի գրողներ են… Դե ինչ, ռուս դեռահասներին «Հարի Փոթերը» ոչինչ չի կարող տալ, ուրիշ բան են Անգետիկը կամ Չուկն ու Գեկը…
Օրինաչափ է, որ «հպարտ մենության» մեջ աշխարհից մեկուսացված Ռուսաստանում նորից գործում են սեփական ու համաշխարհային արժեքները քաղաքականացնելու եւ արգելելու բոլշեւիկյան հնամյա սկզբունքները: Եվ այսօրվա Ռուսաստանի միապետն ինչո՞վ է պակաս իր նախորդներից, որոնք, թողած երկրում տիրող հազար ու մի տարրական կարիքները, հարկ էին համարում արվեստագետներին սովորեցնել ճիշտ ստեղծագործելու ձեւերը, գետնին էին հավասարեցնում ժամանակակից նկարիչների ցուցահանդեսը կամ պաշտոնապես ելույթ ունենում ռոք երաժշտության դեմ…
Անցյալ տարի Սանկտ-Պետերբուրգում արվեստի գործիչների հետ ունեցած ելույթում Վլադիմիր Պուտինն ընդգծել է մշակութային բազմազանության կարևորությունը:
Սակայն առավել քան ակնհայտ է, որ եթե ռուսական գրադարաններն ու գրքի ոլորտն առանջորդվեն վերոհիշյալ ցուցակով՝ դժվար թե հնարավոր լինի խոսել Ռուսաստանում մշակութային եւ առհասարակ՝ որեւէ կարգի բազմազանության մասին…
Եվ ինչպե՞ս չհամաձայնել քաղաքագետ, նույնպես «արտասահմանյան գործակալ» հորջորջվող Անդրեյ Կոլեսնիկովի վերջին հոդվածի խորագրին՝ «Ռուսաստանն այրում է իր ապագան»…
Հակագովազդը յուրովի գովազդ է: Հուսով եմ՝ որ այս արձագանքը կարդացողները նույնպես այսուհետ կսկսեն փնտրել եւ կարդալ այդ պատվաբեր «սեւ ցուցակի» գրողներին…
ԱՐԾՎԻ ԲԱԽՉԻՆՅԱՆ
