Բագրատ Ուլուբաբյանի, Զորի Բալայանի, Կարապետ Մելիք-Օհանջանյանի (*), նաեւ Պարույր Սեւակի կողմից շուրջ 60 տարի առաջ հրապարակախոսության եւ, ավելի կարեւոր, գիտահետազոտական մակարդակների վրա Զիյա Բունյաթովի տեսությունը ջարդուխուրդ անելուց հետո Ադրբեջանում ռասիստական այդ տեսությունը այժմ գտել է իր տեսաբանին ու պրոպագանդիստին՝ հանձին բռնապետ Իլհամ Ալիեւի: Օրերս նա իր երկրի Գիտությունների ակադեմիայի հիմնադրման 80-ամյակի առիթով արտասանած ճառում եւ այլ ելույթներում կրկին արծարծեց, ավելի շուտ՝ փորձեց վերահիմնավորել բունյաթիզմի գիտականորեն արդեն ջախջախված թեզերը, ի լուր Հայաստանում ներկայիս գործող միամիտ եւ անմիտ իշխանությունների ու միջազգային հանրության հաստատելով, որ հակահայ ատելությունն ու ծավալապաշտությունը պետական գաղափարախոսություն է նրա երկրում:
Պատմաբանի, քարտեզագրության մասնագետի, լեզվաբանի քղամիդ հագած՝ Իլհամ Ալիեւը ճշգրտորեն կիրառում է Կենտրոնական Ասիայի տափաստաններից Փոքր Ասիա ներխուժած թյուրքական ցեղախմբերի մարտավարությունը՝ նախ հոգեբանորեն յուրացրու, ապա զինու ուժով զավթի ուրիշ ազգերի տարածքները: Հոգեբանորեն՝ այլափոխի տեղանքի (քաղաք, գյուղ, նահանգ, երկիր) անունը: Բուզանդացիների մայրաքաղաք Կոստանդնուպոլիսը գրավելուց առաջ արդեն թուրքերը Ստամբուլ էին կոչում այն՝ փոխ առնելով դարձյալ հունարենից, ինչպես Հր. ԱՃառյանն է բացատրում: (Ի էստա պոլի = Ես գնում եմ քաղաք): Հետագայում նրանք՝ թուրքերը, ինչպես իրենց գրաված բոլոր երկրներում, նույնկերպ վարվեցին Արեւմտյան Հայաստանի նահանգների ու քաղաքների եւ գյուղերի հետ, իսկ Ցեղասպանությունից հետո՝ առավել եւս, մինչեւ այսօր: (Վանը թերեւս միակ բացառությունն է՝ այլ պատճառով):
Իսկ օսմանցի թուրքերի Ատրպատականում կուտակված ցեղակիցները նույնը արեցին Արեւելյան Հայաստանում, Արցախը ներառյալ, ու տակավին շարունակում են հետնյալ թվով անել նույնը, իրենց բռնատիրոջ գլխավորությամբ:
«Սեւան անունը ռուսական քարտեզներում չկա», երեք օր առաջ հայտարարում էր Իլհամը, հետեւաբար այն պետք է «Գյոգչա» անվանել: Չկա նույնիսկ «Երեւանը», որը պետք է «Էրիվան» անվանել, հայտարարում է Բունիաթովի տգետ աշակերտը: Չկան, չեն եղել «Գեղամա ծով», «Գեղարքունի» անունները, պնդում է նա եւ արագ անցնում թյուրքական մարտավարության հաջորդ քայլին. հայաբնակ Հայաստան չի եղել, ռուսներն են այն ստեղծել, իսկ նորահաստատ հայերը վտարել են հարյուր հազարավոր ազերիներին: Հիմա վերադառնալու պահն է: Մեր ժողովուրդը կվերադառնա ոչ թե տանկերով (ինչպիսի՜ խաղաղասիրություն), այլ՝ ավտոմեքենաներով (բա ավելի վաղ ասում էր՝ ոտքով, քայլելով)…
Չգիտեմ ո՞վ է հեղինակը սրամիտ այն խոսքի, թե Coca-Cola-ն ավելի հին է (1866 թ.), քան Ադրբեջանը: Ոչ միայն սրամիտ, այլեւ՝ ճշմարիտ: Կարելի է սիրելի ըմպելիքի տարիքը համեմատել Հայկական թագավորության հազարամյակների հետ…
Սակայն այս պահին բուն հարցը Իլհամի խոսքերի չարտասանված մասին ականջալուր լինելն է, որն ուրիշ բան չէ, եթե ոչ՝ զավթիչ գործողությունների շարունակում, սպառնալիք ու վերջնագիր…
Հակահայ ատելությունը, ռասիզմը, ծավալապաշտությունը Ադրբեջանի պետական գաղափարախոսությունն է, որը խաղաղ համակեցության չի վերածվի ո՛չ «միջանցքային» փաստաթղթերով, ո՛չ Թրամփի կամ ուրիշների միջամտությունը խնդրելով: Պատմությունը, մեր իսկ պատմությունը սովորեցրել է մեզ սպառնառնալիքները կանխելու միակ ուղին՝ պաշտպանվել, հակահարվածել, «կարի առավել» խոցել:
Թուրքը լավ է հասկանում այդ լեզուն:
ՀԱԿՈԲ ԱՎԵՏԻՔՅԱՆ
*) Օրերս լույս տեսավ հայտնի պատմաբանի «Զ. Բունիաթովի գրական-պատմական հայեցակարգը» հատորը հայերեն, ռուսերեն, անգլերեն, ֆրանսերեն եւ գերմաներեն լեզուներով: Կանդրադառնանք:
