Իրանահայ մշակութային կյանքում կարեւոր նշանակություն ունի համայնքային տարբեր միությունների եւ իրանական մի շարք հասարակական կազմակերպությունների միջեւ գործակցությունը: Հիրավի, այդ ամենի արդյունքում հնարավորություն է ստեղծվում տեղի հայությանը նախ ներկայացնել սեփական մշակույթը, ապա հանրահռչակել այն իրանական հասարակության մեջ, ինչպես նաեւ ստանալ նոր լիցքեր իրանական ավանդական արժեքներից:
Վերոնշյալի մասին է վկայում Թեհրանի Իրանագիտության հիմնադրամի նախաձեռնությամբ եւ «Արտակ Մանուկյան» թանգարանի համագործակցությամբ՝ նշված կենտրոնում իրանահայ անվանի գեղանկարիչ Գրիգոր Հակոբյանի (Յաղուբի) կտավների ցուցահանդեսի անցկացումը: Ցուցադրվել են վարպետի վերջին 30 տարվա 68 կտավները՝ աբստրակտ եւ պատմառեալիստական պատկերներով: Կարեւորելով հայության դերը Իրանի ժամանակակից արվեստի զարգացման գործում՝ Իրանագիտության հիմնադրամի տնօրեն, դոկտոր Մոհամմադ Հոսեյն Ռաջաբի Դավանին եւ փոխտնօրեն, արվեստաբան, դոկտոր Սեյեդ Ռազիե Յասինին պատրաստակամություն են հայտնել հայության հետ առավել սերտ համագործակցություն սկսելու եւ ծավալելու հարցում՝ ընդգծելով, որ վարպետը գեղանկարչության ասպարեզում 60 տարվա պատմություն ունեցող իրանահայ ժամանակակից ամենաբեղմնավոր ու հաջողակ նկարիչներից է: Ռազիեն կարեւորել է հայերի ծառայությունները մշակույթի, արվեստի, թարգմանության եւ ճարտարապետության բնագավառում Սեֆյանների դարաշրջանից մինչեւ մեր օրերը եւ նշել այնպիսի արվեստագետների, ճարտարապետների եւ գրողների, ինչպիսիք են՝ Կարապետ Տերտերյանը, Վարդան Հովհաննիսյանը, Փոլ Աբքարը, Հովհաննես Օհանյանը, Լորիս Ճգնավորյանը եւ Մարկո Գրիգորյանը:
Հետաքրքրական է, որ անվանի արվեստաբան Նեմաթոլլահ Քեյքավուսին էլ իր ելույթում վերահաստատել է. «Պարտք կմնամ, եթե չկրկնեմ, որ հայերն են եղել Իրանի ժամանակակից արվեստի զարգացման հիմքը: Այն ժամանակ, երբ Մարկո Գրիգորյանը 1965 թվականին անցկացրեց Թեհրանի առաջին բիենալեն, ժամանակակից իրանցի նկարիչների շուրջ մեկ երրորդը հայեր էին»:
Այսպիսով, հայ ժողովրդի իրանցի երախտագետ բարեկամները մեր օրերում էլ ոչ միայն հիշում, այլ նաեւ արժեւորում են այդ երկրի մշակութային կյանքում իրենց անսակարկ ներդրումն ունեցած երբեմնի ու ներկայիս անվանի հայ գործիչներին: Հարկ է նշել, որ անվանի արվեստագետին եւ իր գործի հմուտ գիտակին լավագույնս մեծարելու ու ճիշտ պահին գնահատելու կարողությունը, նույնիսկ «պարտք չմնալու նուրբ արվեստը», հիրավի, խիստ կարեւոր հանգամանք է, որին լավագույնս տիրապետում են իրանցի այս արվեստագետները: Դրանով պետք է բացատրել այն հանգամանքը, որ Իրանագիտության հիմնադրամի կողմից 87-ամյա Յաղուբիին շնորհվել է տարիների ջանքերի համար շնորհակալական հուշատախտակ:
Թերեւս համայնքում մշակութային կյանքի անբաժան մասն են կազմում գրքերի շնորհանդեսները, որոնք սոցիալական մերձեցման առիթ են դառնում ընթերցասեր հանրության համար: Այդ մասին է վկայում օրերս Սուրբ Ամենափրկիչ վանքի «Սուրբ Ներսես Շնորհալի» գրադարանի նախաձեռնությամբ Նոր Ջուղայի հայոց Երաժշտական թանգարանում Սպահանի պետական համալսարանի հայագիտական ամբիոնի դասախոս Հայկ Սարյանի հեղինակությամբ լույս տեսած «Հայ պատգամավորները Իրանի ազգային եւ Իսլամական խորհրդարաններում» եւ «Պահանջ» գրքերի շնորհանդեսի կազմակերպումը: Երկրորդ գրքի համահեղինակն է դոկտոր Ալիաքբար Ջաֆարին:
Հարկ է նշել, որ առաջին գիրքն առանձնահատուկ է, քանի որ մինչ օրս այդ մասին միայն անդրադարձ է եղել որոշ հոդվածներում: Փաստորեն այս աշխատությամբ փորձ է արվում նորովի արժեւորել իրանահայ համայնքի՝ ի դեմս նրա քաղաքական գործիչների շուրջ 100-ամյա ներկայությունը Իսլամական խորհրդարանում: Ինչ վերաբերում է երկրորդ գրքին, ապա այն ներառում է հայրենասիրական բանաստեղծություններ, պատմվածքներ, հոդվածներ: Գրքերը տպագրվել են «Նայիրի» հրատարակչության հովանավորությամբ:
Հավելենք, որ համայնքի մարզա-մշակութային կյանքում հիշարժան է Սպահանի հայոց թեմի առաջնորդ Տ. Սիփան արք. Քեչեճյանի հովանավորությամբ Նոր Ջուղայի Սուրբ Ամենափրկիչ վանքի «Տաթեւ» երգչախմբի 25-ամյակին նվիրված համերգի եւ օրերս ընթացող իրանահայ 33-րդ գարնանային մարզական խաղերի կազմակերպումը:
Այսպիսով, իրանական 1403 թ. մեկնարկին ընդառաջ հայ համայնքում ազդարարվում են մի շարք միջոցառումներ, որոնք, անկասկած, նպատակ ունեն նորովի մեծարել ու հանրահռչակել հայ արվեստագետներին: Ինչ վերաբերում է մարզա-մշակութային մյուս իրադարձություններին, ապա դրանք լավ առիթ են հայ մարզիկների համար չափելու իրենց ուժերը միմյանց հետ, իսկ հեռանկարում համալրելու այն անվանի իրանահայ մարզիկների շարքը, որոնք մեծ ներդրում են ունեցել ոչ միայն համայնքում, այլ նաեւ Իրանում սպորտի որոշ ճյուղերի զարգացման գործում:
ԿԱՐԵՆ ՄԿՐՏՉՅԱՆ
