Մերօրյա ժամանակը սպասվածից ծանր է անցնում: Ժամանակ ասվածը թերեւս վայրկյանների հանրագումար է, ընդամենը ակնթարթների շարան, որն ինչ-որ իմաստով պետք է ավարտվի, երբ մեզանում սպասվածից էլ հաճախ հնչում է «հետո»-ն, իր բոլոր ելեւեջներով: Թվում է այս վիճակին վերջ չկա, քանզի ամեն ինչ սկսվում եւ ավարտվում է մեկ մարդու խոսույթով: Անշուշտ կա նաեւ ընդդիմություն որակվողը, որն այնքան է ցաքուցրվել, որ թփուտների տրամաբանությամբ իր սաղարթների տակ հանգրվանելու տեղ չի ստեղծել: Պարզապես մենք անհարմար զգալու պես ամաչում ենք հերթական հետոյից խուսափելուց, իրավիճակներն իրենց անուններով կոչելուց, ամեն ինչ հասցնելով ու կապելով հայկականի ու հայկականության ինչ-ինչ բացահայտումների ակնկալիքի հետ: Ավաղ, այսօրինակ մտավարժանքների արդյունքում հայտնվում ենք այն կետում, որում կանք` անզորի ու անօգնականի վիճակում: Անշուշտ, իշխանությունն ու հանրության որոշ թե որոշակի հատված հակված չէ հնչեցված մոտեցմանը, վկայաբերում է թվեր ու տոկոսներ, ասֆալտ ու կրթաշինություն, սոցիալական խնդիրների առաջքաշում, որոնց հանրագումարում անգամ դրականն ու բարեփոխումը չեն նշմարվում, իրենց տեղը չեն ուրվագծում: Ընդհանուր դատողությունների այսօրինակ խոսույթից փորձեմ տեղափոխվել իրական միջավայր, ասենք` հանրությանը հաճախ հիշեցվող սուբսիդավորում կոչվող ոլորտ:
Թե ինչ է այդ սուբսիդավորում անվանվողը, տարիներ շարունակ ակտիվ լրագրությամբ զբաղվող ՀՀ շարքային քաղաքացիս երկրի կառավարիչների կողմից չի լսել: Այն հիմնականում արտահայտվել է օրենքի ուժ ունեցող ՀՀ բյուջեից մեծ ու փոքր համայնքային կառույցներին որոշակի գումարների հատկացման տեսքով` միլիոնավոր ու միլիարդավոր դրամների սահմանումով:
Առաջին հայացքից գործընթացը կարելի է ընդունելի համարել: Սակայն երբ հետեւում ենք դրա հետագա ընթացքին, հարցեր են ծագում, որոնց շարունակությունն ու պատասխաններն ուղղակի միանշանակ չեն: Ասենք` մի դեպքում գումար է հատկացվում համայնքում պուրակ կառուցելու, մի այլ տեղում` համայնքային աշխատակազմի շինության տանիքը վերանորոգելու, երրորդ դեպքում` գյուղի մշակույթի տան ինչ-ինչ ծախսերը հոգալու նպատակով: Տարվա արդյունքում ոչ հարուստ ՀՀ բյուջեից տասնյակ միլիարդավոր դրամներ են ծախսվում, որոնց նպատակահարմարությունը երբեւէ չի հիշվում, որին հանդիպում ենք անորակ ճանապարհաշինության պարագայում:
Ի վերջո` ի՞նչ է ամփոփում այս վիճակը, որը սուբսիդավորում է անվանվում: Բացատրական բառարաններում կարդում ենք` սուբսիդիա-պետական նպաստ, օժանդակություն, աջակցություն, օգնություն, սատարում: Ակամայից մտաբերում ենք իշխանական վերաբերմունքը շարքային քաղաքացի նպաստառուների հանդեպ, որը մի շարք դեպքերում տեռորի աստիճանի էր հասցվում, մարդկանց երեսին էր շպրտվում գնալ աշխատելու պահանջը, այլ ոչ` նպաստով գոյատեւելու ակնկալիքը, երբ կա՛մ աշխատանքը չկար, կա՛մ նպաստառուի մոտ առողջական խնդիրներ էին առկա: Հիմա սրանցից որո՞նք են առկա, որ համայնքապետարանը ի զորու չէ 1-2 նստարանով պուրակ կառուցել կամ աշխատավայրի դուռ-լուսամուտ վերանորոգել: Բացարձակապես ոչ մեկը, քանզի որեւէ համայնքապետ գրեթե կայացած գործարար է, ռեստորանի ու հյուրանոցի տեր, ծառայություններ մատուցող ու շինարարություն իրականացնող կազմակերպության համասեփականատեր, պարզ է, ոչ իր անունով: Իշխանության հարկահավաք թե իրավապահ կառույցներում քաջատեղյակ են այս ամենին, յուրաքանչյուր այցից հետո մի քանի չհաշվառված աշխատողների են բացահայտում, տուգանքներ սահմանում եւ… վերջ: Եվ հարցը` արդյո՞ք իշխանությունն այն կառույցն է, որը կոչված է պարզ ծառայություններ մատուցողի կարգավիճակ ստանձնել, որպիսին է ընթացող սուբսիդավորում-պետական նպաստի տրամադրում գործընթացը, հնչում է ինքնաբերաբար:
Երբ տարիներ առաջ գործընթացը սկսվեց, նպաստառու-պետություն հարաբերակցությունը 80-20 էր, հիմա հակառակն է. անգործության մղված համայնքները գնալով աղքատանում են, որը վերեւներում փորձում են չտեսնելու տալ:
Անշուշտ լրագրային էջն այն տարածքը չէ, որտեղ հարկ է երկրի տնտեսական քաղաքականության մանրամասների շուրջ զրույց ծավալել: Այսուհանդերձ, հանրությունը ցանկանում է համոզվել, թե ինչքանով է արդարացված, ասենք, օրերս ընդունված խաղողի մթերումների նպատակով բանկերին կիլոգրամ խաղողի դիմաց 30 դրամի հատկացումը, հազար տոննա վարկավորման դիմաց 30.000.000 դրամի ստացումը: Այն ներկայացվում է որպես խաղողագործին օգնելու քայլ, որը միանշանակ չի ընդունվում. գումարը բանկ է գնում: Այլ բան է, ասենք տեղերից հնչող այն կարծիքը, ըստ որի խաղողի մթերումը նպատակահարմար է իրականացնել համայնքներում կազմավորվող յուրատեսակ խաղողի վերամշակում իրականացնող ընկերությունների միջոցով, որտեղ գյուղաբնակները թե՛ աշխատանք կունենան, թե՛ պարբերաբար ֆինանսական միջոցներ կստանան: Բայց այս ամենին հասնելու համար համապատասխան պետական կառույցները պարտադրվում են այլոց փորձն ուսումնասիրել, այն մեր պայմաններին համապատասխանեցնել, որը պարզվում է՝ հեշտ գործ չէ: Միայն չգետես ինչու ամենուր այն իրականացվում է, իսկ մեր բարձրագույն իշխանությունները ժամանակ են ծախսում մենեջերական պարտականություններ ստանձնելու ուղղությամբ, որից նաեւ կոռուպցիոն դրսեւորումներ են ուրվագծվում:
Այսպես հասանք այն վիճակին, երբ երբեմնի հզոր Արցախն այլեւս ոչ եւս է: Ես ի՞նչ խոսքեր շշնջամ 19-ամյա իմ հարազատ Դավիթի շիրիմին այցելելիս: Հայերենն այդ բառերը գրեթե չունի:
ԳԵՂԱՄ ՔՅՈՒՐՈՒՄՅԱՆ
