Իմաստաբանական  բառարան 

Բարձ

Բարձը փետուրներով կամ բրդով լցված՝ իբրեւ փափուկ հենարան գլխի տակ դնելու անկողնային պարագա չէ միայն:

Բարձը երբեմն բանկի դեր էլ է խաղում: Այն իմաստով, որ հաճախ գերադասում ենք մեր փողերը պահել բարձի տակ՝ չվստահելով մշտապես պատժամիջոցների ենթակա միջազգային իրավունքի հիմնարար սկզբունքները խախտող  երկրների բանկերին:

Ամուսնության ժամանակ մեզ ուղղված ամենաջերմ օրհնանքը, որ շռայլորեն հնչում է մեծերի շուրթերից, «մի բարձի ծերանալու» մասին մաղթանքն է: Չէ՞ որ պսակադրության ողջ ծեսի ընթացքում փեսան հանդես է գալիս որպես թագավոր, հարսը՝ թագուհի:  Իսկ բարձը հայերենում նաեւ արքայական գահ իմաստն է արտահայտում, որից էլ հայերենում ունենք «գահակից» նշանակությամբ ԲԱՐՁԱԿԻՑ բառը:

Ծանր հիվանդությունից առողջացած մեր բարեկամին, կամ  ծննդկանին, իբրեւ բարեմաղթանք ասում ենք՝  ԲԱՐՁԴ  ԲԱՐԻ: 

Հայերենում ամենադաժան անեծքների շարքը նաեւ համալրում է «բարձի տակ ուտել» արտահայտությունը, որը նշանակում է՝  ունեցածը չվայելել, անկողնում,  հիվանդ վիճակում ուտել:

Մտերմաբար  զրուցելուն  էլ ասում ենք՝  «բարձ բարձի խոսել»: Ամուսնությանը համարժեք  ենք  համարում «բարձը մին անել» արտահայտությունը, իսկ ամուսնալուծության դեպքում  հակառակը՝ «բարձը ջոկել» դարձվածքը: 

Մարդկանց համոզելու համար հայերի զինանոցում մի շատ ազդու զենք էլ կա, եւ դա «փափուկ բարձն» է, որ դնում ենք մեր պատկերացմամբ՝ «միամիտ մարդկանց» գլխի տակ:

Բայց փափուկ բարձը, որն օժտված է բարձախեղդ անելու հատկությամբ,  մեր արսենալի  ամենազորեղ  սառը զենքներից է, որն ի զորու է մարդ արարածին զրկել սեփական կյանքից: Ահա բարձախեղդ անելու (արվելու) մասին մի քանի պատմական փաստ՝

221 թվականին բարձախեղդ է լինում չինական Շու թագավորության ժամանակաշրջանի զորավար Չժան Ֆեյը՝ իր իսկ զինվորների կողմից:

Մատթեոս Ուռհայեցու վկայությամբ, 1078 թ. կայսեր կողմից խոստովանահայր նշանակված աբեղան, բարձախեղդ է անում Անդրիուն բերդում գտնվող Հայոց Եպիխտ (Պեխտ) իշխանին:

1979 թ. սեպտեմբերին Խորհրդային միության աջակցությամբ ռազմական հեղաշրջման հետեւանքով Աֆղանստանում իշխանությունը բռնազավթած Նուրմուհամմեդ Թարաքքին բարձախեղդ է լինում արեւմտամետ Հաֆիզուլլահ Ամինի կողմից: 

Հայտնի է նաեւ Իրանի փեհլեւիների հարստության հիմնադիր Ռեզաշահի կառավարության անդամ Աբդոլհոսեին Թեմուրթաշի բարձախեղդ լինելու փաստը:

Այսպիսով, երբ պատմության էջերը մեզ ԲԱՐՁԱԽԵՂԴ անելու մասին վստահարժան փաստեր են ներկայացնում, ակամայից ուզում ես կասկածանքով ընդունել ռուսերեն տՏՊցՔՍՈ (բարձ) բառի՝ փքված լինելու «վՈՊցՑՏպ» կամ ականջի տակ դնելու «տՏՊՍսՈՊօՉՈպՎօռ կԿԺ ձղԿ» իմաստներով բացատրությունների մասին գոյություն ունեցող ամենատարածված վարկածներն, ու փորձում այն կապել տՏԺձՄԼՁՆ (խեղդել) բառի հետ:

Վերջապես, հայերեն «բարձ»-ի օգնությամբ  էլ հնարավոր է ճշգրտել պարսկերեն (balesh)      բառի «ծագումնաբանությունը»: Ախր, որոշ իրանցի ստուգաբանների թվացել է, որ  այդ անկողնային պարագան թռչնափետրով (bal) պատրաստված լինելու պատճառով է balesh անվանումն ստացել: Մինչդեռ, հայերեն «բարձ» եւ  «բարձրանալ» բառերի ազգակցական կապը նկատել է տալիս, որ  balesh-ի հետեւում  պարսկերեն  balidan՝ «բարձրանալ» բայի «ականջներն են երեւում»:

ԳՐԻԳՈՐ ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ