Իմաստաբանական բառարան

Վույ ամա՜ն, ամա՜ն

ԱՄԱՆ բառի օգնությամբ հայերն ու մեր հարեւան ժողովուրդները ափսոսանք, վիշտ, ցավ ու վախ են արտահայտում՝ «ամաա՜՜ն», «վույ աման», «ուֆ աման» , «աման-աստված» եւ այլն:

Ձայնարկություն համարվող այս բառը մինչեւ թուրքերենի միջնորդությամբ արաբերենից մեզ փոխանցվելը, փոխատու լեզվում ունեցել է AMN տեսքով արմատ ու բայական հիմք՝ որից էլ կազմվել են մի շարք արաբերեն բառեր՝ amin, amanat, amn, որոնք էլ իրենց հերթին բարդ կամ ածանցավոր բառերի համար հիմք են ծառայել:

Հայերեն «ԱՄԱՆ-ԱՍՏՎԱԾ» ձեւին համապատասխանում է արաբերեն Amanullah բառը, որը նաեւ անձնանուն է եւ տրվում է զավակներին անվտանգ կյանք երաշխավորելու ակնկալիքով:

«Ամանուլլահ» բառացի նշանակում է ապավինել Աստծուն: Դրա եբրայերեն տարբերակը՝ Էմանուել ձեւն է, որի հայերեն տարբերակն է Մանվել անձնանունը:

Արաբերեն AMN արմատից հայերի մոտ կա նաեւ ԷՄԻՆ անձնանունը, որը նշանակում է հավատարիմ, ճշմարտագործ, ապահով: Վստահելի առեւտրականի համբավ վայելած Մուհամմեդ մարգարեին ԱՄԻՆ պատվանունով էին կոչում:

«Ավանդ» եւ «գրավ» իմաստներով հայերեն ԱՄԱՆԱԹ բառն էլ նույն AMN արմատից է, որն ամենայն հավանականությամբ պարսկերենի միջբնորդությամբ է հայերենին անցել:

Ձայնարկային հնչերանգությամբ օգտագործվող հայերեն ԱՄԱՆ բառը ժամանակին արաբական աշխարհում ռազմական տերմինի արժեք է ունեցել: Այն լայնորեն կիրառվել է հատկապես «անհավատների» կողմից «հավատացյալներից» ապաստան խնդրելու ժամանակ: Սակայն իսլամի պատկերացրած «ապաստան խնդրելու» հասկացությունը միանգամայն տարբերվում է այդ եզրույթի համար միջազգային իրավունքի պատկերացրած սահմանումից: Քանի որ իսլամի սահմանած ԱՄԱՆ-ը գաղափարախոսական ու կրոնական եզրույթ է:

Ռազմական գործողությունների ժամանակ ԱՄԱՆ նշանակում էր այն իրավիճակը, երբ պարտված կողմը, սպիտակ դրոշ բարձրացնելու փոխարեն, բացականչում էր «ԱՄԱՆ», (խաղաղություն, հաշտության կամ ապաստան ստանալու խնդրանք, հանձնվելու առաջարկ եւ այլն), որից հետո պատերազմում հաղթական դիրք գրաված կողմը խորհում էր ռազմական գործողությունները դադարեցնելու կամ շարունակելու մասին: Նման իրավիճակներում «ԱՄԱՆ» տրվում էր թե՛ անձին, եւ թե՛ զորախմբին, ու երաշխավորվում նրանց կյանքի ու գույքի անվտանգությունը:

Ժամանակին, երբ Արցախի առաջին պատերազմում մենք հաղթական դիրք էինք գրավել, միգուցե արժեր մի քիչ ավելի երկար խորհել ադրբեջանցիների աղերսած «ԱՄ՜Ա՜Ն»-ի մասին:

Ուֆ աման, եսիմ, է՞…

ԳՐԻԳՈՐ ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ