«Այս վեհաժողովում շատ երկրներ կվկայեն, որ առնվազն անհարթ հարաբերություններ ունեն Թուրքիայի հետ…»,- ԵԽԽՎ-ում հոկտեմբերի 12-ին կայացած «Թուրքիայի կողմից պարտավորությունների եւ հանձնառությունների կատարումը» թեմայով քննարկման ժամանակ ելույթ ունենալով՝ հայտարարել էր Հայաստանի պատվիրակության մշտական անդամ Արմեն Գեւորգյանը: Մեր պատվիրակն, իհարկե, քաղաքավարի ու մեղմ էր ասել: Ահա այդ երկրի ու նրա ղեկավարի վերաբերյալ մի քանի վերնագրեր միջազգային լրատվամիջոցների վերջին 3-4 ամիսների հրապարակումներից. «Թուրքիայի առաջնորդը գլխացավանք է մնում Բայդենի համար, չնայած Ուկրաինայի հետ գործարքին նրա օգնությանը», «Թուրքիայի քաղաքականությունը նյարդայնացնում է ԱՄՆ-ի նախագահ Ջո Բայդենին» (Նյու Յորք թայմս, ԱՄՆ), «Թուրք զավթիչների կողմից Ռաքքայի նահանգի հյուսիսի հրետակոծության զոհ են դարձել խաղաղ բնակիչներ», «Երեք զինվորականներ զոհվել ու եւս վեցը վիրավորվել են թուրք զավթիչների կողմից Հալեպի նահանգի օդային ռմբակոծությունից» (ՍԱՆԱ գործակալություն, Սիրիա), «Հունաստանի պաշտպանության նախարարությունը հայտարարել է, որ Թուրքիայի ՌՕ ուժերը օգոստոսի 23-ին 78 անգամ խախտել են երկրի օդային տարածքը» (ՏԱՍՍ, ՌԴ), «Ամերիկացի սենատորը Թուրքիան դասել է աշխարհի գլխավոր սպառնալիքների շարքը» (Ռամբլեր), «Չի համապատասխանում ամերիկյան պետական կառույցի (անգլ. establishment – Գ. Մ.) պատկերացումներին». ինչու են ԱՄՆ-ում Թուրքիան կոչել մարտահրավեր (challenge) համաշխարհային հանրությանը» (RT միջազգ. հեռուստացանց)…
Այս ամենը, սակայն, առայժմ կարծես թե ասվում ու անցնում են, իսկ «Ռուսաստանի ու Արեւմուտքի միջեւ խաղարկող» (կասեինք՝ հաջողությա՛մբ խաղարկող), ՆԱՏՕ-ի անդամ Թուրքիայի հարաբերությունները աշխարհի հզորների հետ էականորեն չեն տուժում: Իսկ դա բխում է կողմերից ամեն մեկի համար այդ երկրի եւ նրան վերապահված դերի կարեւորությունից, որի գիտակցումն էլ Էրդողանի Թուրքիան կարողանում է հմտորեն օգտագործել ի շահ իր հեղինակության մեծացման ու իր նպատակների: Հանդես է գալիս նաեւ իբրեւ խաղաղարար, աշխատում իր ձայնն ու մասնակցությունն ավելի լսելի դարձնել անգամ աշխարհի գործերում (օրինակ՝ կոչ է արել բարեփոխել ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհուրդը), առիթը ներկայանալու դեպքում՝ նաեւ իրենը պնդել (հիշենք Շվեդիայի ու Ֆինլանդիայի հետ կապված ՆԱՏՕ-ական պատմությունը), քննադատել ու սպառնալ:
Ռուսական ՌԻԱ նորությունների գործակալության հաղորդմամբ, նոյեմբերի 11-ին ելույթ ունենալով Սամարղանդում Թյուրքական պետությունների կազմակերպության գագաթնաժողովում իրեն թյուրքական աշխարհի բարձրագույն շքանշանի հանձնման ժամանակ, Էրդողանը ցասումով հիշել է, որ իր երկրին արդեն կես դար պահում են «Եվրոմիության դռների առջեւ»: «Մեզ 52 տարի ստիպել են տառապել ԵՄ-ի դռների մոտ: Նույն բանը դեռ շարունակում են անել: Բայց մենք դրա պատասխանը կտանք, երբ ժամանակը գա»,- գործակալության փոխանցմամբ՝ սպառնացել է Թուրքիայի ղեկավարը:
Թուրքական պետությունը, ինչպես հաղորդվում է, 1963 թվականին Եվրոմիության հետ (այն ժամանակ՝ ԵՏՄ) ստորագրել է ընկերակցության համաձայնագիր, իսկ 1987-ին բուն համայնքին անդամակցելու հայտ է ներկայացրել: Սակայն անդամակցության վերաբերյալ բանակցությունները սկսվել են միայն 2005 թվականին, բայց բազմիցս ընդհատվել են տարաձայնությունների պատճառով, որոնց շարքում՝ Հայոց ցեղասպանության իր պատասխանատվությունը ուրանալու փաստը:
Թուրքիան նաեւ չի ընդունել Ստամբուլում օրերս տեղի ունեցած ահաբեկչության առիթով ԱՄՆ-ի պաշտոնյաների ցավակցությունը: «Մենք ցավակցություններ չենք ընդունում բոլորից: ԱՄՆ-ն փորձում է գառ մնալ՝ լինելով Ստամբուլում տեղի ունեցած ահաբեկչության իրական համակարգողը»,- թուրք արտգործնախարարի այս խոսքերը կարդացինք առցանց «Ազգ»ում:
Թուրքիա-ԱՄՆ հարաբերություններում առաջացած խնդիրը, ինչպես հայտնի է, հիմնականում կապված է վերջին տարիներին Անկարայի կողմից ռուսական -400 համակարգերի գնման հետ, որի պատճառով ԱՄՆ-ը կասեցրել էր նրան F-16 տիպի 40 նոր ինքնաթիռների եւ ունեցած եւս 80 կործանիչների արդիականացման համալրող մասերի վաճառքը: Թուրքիան էլ սպառնացել էր գնել ռուսական -35 ինքնաթիռներ: ՆԱՏՕ-ի այս տարվա հունիսյան գագաթնաժողովից հետո, երբ որոշ առաջընթաց ձեռք բերվեց Շվեդիայի ու Ֆինլանդիայի այդ դաշինք մուտքի հարցում Թուրքիայի հետ համաձայնության առումով, Բայդենի վարչակարգը հայտարարեց, որ կաջակցի վերը նշված վաճառքի գործարքի կայացմանը: Վերջերս ռուսական որոշ լրատվամիջոցներ հայտնեցին, թե ԱՄՆ-ը հանել է թուրքերի հետ F-16-ների գործարքի սահմանափակումը: Ըստ «Գազետա.ռու»-ի հոկտեմբերի 12-ի հրապարակման, խոսքն առայժմ այն մասին է, որ թուրքական թերթի հաղորդմամբ՝ ԱՄՆ-ի Սենատը հանել է այդ գործարքի հետ կապված օրինագծի իր տարբերակում դրված նախապայմանները, սպասվում են համանման գործողություններ նաեւ Ներկայացուցիչների պալատից:
Սակայն այս վերջին հարցում նորություն դեռ կարծես թե հայտնի չէ: Երեւի խնդիրը կպարզվի ամերիկյան նոր կայացած միջանկյալ ընտրությունների արդյունքներով այդ երկրի իշխանությունում ուժերի վերջնական վերաբաշխումից հետո:
ԳԵՂԱՄ ՄԿՐՏՉՅԱՆ
