Զարթիր Լաո, հայրենիքդ վտանգված է…

Մեռած է այն ազգը, որը հնազանդություինց բացի ոչինչ չունի

Աստոլֆ դե Կյուստին, (ֆրանսիացի գրող)

Ֆրանսիայում նախագահական ընտրությունները համընկան ռուս- ուկրաինական պատերազմի թեժ իրադարձությունների հետ: Բոլոր հեռուստաալիքների, թերթերի հիմնական թեման մինչեւ այսօր շարունակվող պատերազմն է: Ֆրանսիան իր դիրքորոշմամբ դեմ է բոլոր պատերազմներին, սակայն ի հեճուկս Պուտինի՝  աջակցելով Զելենսկուն, ամեն օր քննարկվում է, թե ինչպես են ռուսներն ավերում Ուկրաինան՝ սահմռկեցուցիչ տեսարաններով ներկայացնելով ավերված քաղաքներ, սպանված, մասնատված մարդիկ, այս ամենը որակելով որպես ցեղասպանություն:

Այսպես՝ նախագահական ընտրությունների թեկնածուների հանդիպումներն իրենց ընտրողների հետ մղվեցին ետին պլան, նախագահի աթոռի համար պայքարող 12 թեկնածուներից հիմնականում երկրի նախագահ Էմանուել Մակրոնի,  նրա հզոր ախոյան 2017թ. երկրորդ փուլ անցած, «Ազգային ճակատ» կուսակցության նախագահ, մոլեռանդ աջակողմյան Մարին Լը Պենի, «Անհնազանդ Ֆրանսիա» կուսակցության առաջնորդ Ժան Լյուկ Մելանշոնի, աջերի աջակից, լրագրող-գրող Էրիկ Զեմմուրի, Իլ-դե-Ֆրանս շրջանի  ղեկավար, Հանրապետական կուսակցության կողմից առաջադրված հայամետ Վալերի Պեկրեսի հանդիպումներին անդրադառնում էին օրվա իրադարձությունների տեսանկյունով: Այդուհանդերձ, ֆրանսիայի յուրաքանչյուր քաղաքացի ուներ իր դիրքորոշումը: Նշածս թեկնածուների հանդիպումներին ներկա են եղել բազմաթիվ քաղաքացիներ, հիմնականում՝ երիտասարդներ:

Ընտրությունների առաջին փուլը տեղի ունեցավ ապրիլի 10-ին, վիճակագրական տվյալների համաձայն, երկրորդ փուլ պիտի անցնեին Էմանուել Մակրոնն  ու Մարին Լը Պենը, այդպես էլ եղավ, առաջին հնգյակի ընտրողների 27,84 % ձայներով առաջին տեղում էր Էմանուել Մակրոնը,  երկրորդ տեղում Մարին Լը Պենն էր՝ 23,15% :

Երկրորդ փուլը տեղի ունեցավ ապրիլի 24-ին, որը համընկել էր Հայոց ցեղասպանության հիշատակի օրվան:

Մինչ երեկոյան ժամը 20-ին կհրապարակվեր արդյունքները, ինչպես ամեն տարի, ժամը 15-ին,  Փարիզում՝ Հայոց ցեղասպանության խորհրդանիշ Կոմիտասի հուշարձանի մոտ տեղի ունեցավ մեկ ու կես միլիոն մեր անմեղ զոհերի հիշատակի արարողություն, որի ընթանցքում երկրի նախագահի եւ Սենատի անունից ծաղկեպսակներ են խոնարհվել: Իրենց ելույթներով՝ Ֆրանսիայում Հայաստանի դեսպան Հասմիկ Տոլմաջյանը, Ֆրանսիայի հայկական կազմակերպությունները համակարգող (CCAF) համանախագահներ՝ Մուրադ Փափազյանն ու Արա Թորանյանը կրկին դատապարտեցին Թուրքիայի ժխտողական ու ադրբեջանամետ դիրքորոշումը:Շեշտեցին, որ Արցախը երբեք Ադրբեջանի կազմում չի կարող լինել, դա թույլ չեն տա:

Իլ-դե-Ֆրանս շրջանի ղեկավար, Վալերի Պեկրեսը, որը 44-օրյա պատերազմից հետո այցելել էր Երեւան, Ստեփանակերտ, իր ելույթն սկսեց Վիլյամ Սարոյանի խոսքերով. «…Կուզեի աշխարհիս երեսին տեսնել այն ուժը, որ խաթարել կարենար այս ցեղը, այս անզոր ժողովրդին, որի պատմությունը պատմված, բոլոր կռիվները մղված ու տանուլ են տրված, որի շենքերը խորտակված, գրքերը չընթերցված եւ որի աղոթքները անպատասխան են մնացած: Կործանեցեք Հայաստանը, տեսեք՝ կկարողանա՞ք…»: Վիլյամ Սարոյանի խոսքերով՝ Վալերի Պեկրեսը շեշտեց, որ արցախցին հզոր կամքով կանգուն է իր հողի վրա:

Դատապարտեց տեղի ունեցող ոչ հայանպաստ գործողությունները:

Փարիզի քաղաքապետ Անն Իդալգոն իր ելույթում նշեց, որ Փարիզի 13-րդ թաղամասում պիտի կանգնեցվի թուրք ազգայնամոլների հրահանգով սպանված Հրանտ Դինքի կիսանդրին, դատապարտեց Ադրբեջանի՝ Արցախի դեմ սանձազերծած պատերազմը, խոսեց Սիսիանում՝ լարված իրավիճակից, ասաց, որ այս տարվա հուլիս ամսին Փարիզի քաղաքապետարանը հումանիտար օգնություն կուղարկի Սիսիան ու Արցախ:

Ի դեպ, Անն Իդալգոն, ինչպես ամեն տարի, Հայոց ցեղապանության  107-րդ տարելիցին, անմեղ զոհերի հիշատակը հարգելով,   ավանդույթի համաձայն, ապրիլի 22-ին Փարիզի քաղաքապետարանի հանդիսությունների սրահում կազմակերպել էր հանդիպում  համայնքի ազդեցիկ դեմքերի հետ:

Ելույթների ավարտից հետո, Կոմիտասի հուշարձանի մոտից,  պահանջատիրական կարգախոսներով ցուցարարները  քայլերթով հասան Թուրքիայի   դեսպանատուն:

Ցավով պետք է նշեմ, որ 2001թվականից մասնակցում եմ Հայոց ցեղասպանության հիշատակին նվիրված ցույցերին, երբեք այսքան սակավաթիվ չէր եղել մասնակիցների թիվը:

Ինչպես Հայաստանում, այստեղ էլ համայնքը բաժանվել է երկու մասի. կարելի է ենթադրել, որ մարդիկ, ովքեր դեռ սատարում են Նիկոլին, նրանք ներկա չէին:

Երեկոյան ժամը 20-ին ամբողջ Ֆրանսիան սպասում էր նախագահական ընտրություների արդյունքներին՝ Էմանուել Մակրոն՝ 58, 6%,  Մարին Լը Պեն՝ 41, 4%:  Ընտրողների 28 %- ը քվեարկությանը չէր մասնակցել:

Թե՛ առաջին, թե՛ երկրորդ փուլից հետո ոչ մի խոսք չի եղել ընտրությունները կեղծելու մասին:

 Ֆրանսիան  ունի բազում խնդիրներ,  տնտեսական ծանր վիճակ, քաղաքական լարվածություն, երրորդ համաշխարհայինի վտանգ:  Էմանուել Մակրոնի համար շատ ծանր ժամանակաշրջան է:

Մենք հպարտորեն ենք խոսում, որ Ֆրանսիան մեզ համակիր, բարեկամ երկիր է, մեր անկախացումից հետո Ֆրանսիայի բոլոր նախագահներն այցելել են Հայաստան, Սենատում, Ազգային ժողովում բարձրացվել է Հայոց ցեղասպանության ու Արցախի հիմնահարցը, բայց 44- օրյա պատերազմի օրերին ու հիմա, երբ  Ադրբեջանը արդեն համարում է Արցախն ադրբեջանական տարածք ու Թուրքիան 107 տարի անց մնացել է նույնը , այս հարցը քչերին է հետաքրքրում:

Ավելին, որպես Հայոց ցեղասպանությունը ճանաչած երկիր, հեռուստատեսությանբ չեն ցուցադրվել Ապրիլ 24 -ի մեր երթերը, երբեմն Մուրադ Փափազյանի եւ Արա Թորանյանի համառ ջանքերով  ակնթարթային անդրադարձել են:

Իսկ եթե որեւէ հեռուստաընկերության հետաքրքրել է, թե մեր հիմնախնդիրները որերորդ փուլում են, երկու կողմից հրավիրել են անձինք եւ հարցադրումներն ու շեշտադրումներն արվել են ի նպաստ Թուրքիայի եւ Արբեջանի:

Բազմիցս եմ տեսել, թե ինչպես է եթերում Մուրադ Փափազյանը փորձում հակազդել նրանց հորինած ստերին: Ֆրանսիացի լրագրողը չի պատկերացնում, որ թուրք պաշտոնյան կարող է իրեն թույլ եւ խեղաթյուրված հայտարարություններ անել:

Հայոց ցեղասպանության ճանաչման ու Արցախի հիմնախնդրի լուծումը հայ ժողովրդի ուսերին է, եթե մենք դա գիտակցեինք դեռեւս 107 տարի առաջ, այսօր  նման իրավիճակում չէինք հայտնվի:

Բազում հատորներ կարելի է գրել, թե որտեղ սխալվեցինք, ցավալին այն է, որ այդ սխալներից դասեր չառանք, ավելին՝ մոռացել ենք, թե ով է թուրքը, մոռացել ենք, թե մեր օրերում, խաղաղ պայմաններում, ինչպես գլխատվեց Գուրգեն Մարգարյանը, ինչպես սպանվեց Հրանտ Դինքը, ինչու Ադրբեջանը հրադադարի պայմանագիր ստորագրելուց հետո երկու անգամ պատերազմ հրահրելով, հազարավոր երիտասարդ կյանքեր խլեց, էլ չեմ խոսում Շուշիի անկման մասին:

Եկեք հիշենք Մոնթե Մելքոնյանին. «Եթե կորցնենք Արցախը, մենք կշրջենք մեր ժողովրդի պատմության վերջին էջը»:

Իսկ թուրքերի հետ բարեկամության մասին Անդրեյ Սախարովն ասել է. «Ոչ մի խոսք ժողովուրդների բարեկամության մասին, եթե մինչեւ սումգայիթյան դեպքերը որեւէ մեկի մոտ կասկած կար, ապա այդ ողբերգությունից հետո ոչ մեկը բարոյական իրավունք չունի պարտադրելու, որ Լեռնային Ղարաբաղը մնա Ադրբեջանի կազմում»:

Իսկ 107 տարի, որ մենք ճշմարտացիորեն ու հանուն արդարության Թուրքիայից ակնկալում էինք  Հայոց ցեղասպանության ճանաչումը, եւ այսօր փորձ է արվում նոր ուղի հարթել, կնշանակի առանց նախապայմանների ներել մեր դարավոր թշնամուն: Հարց է ծագում, միթե՞ սա էր մեր պայքարի ավարտը: Մի առիթով հայտնի փիլիսոփա Վլադիմիր Յանկեւիչն ասել է.

«Le pardon est mort dans les camps de la mort » (Ներումը մահացավ մահվան ճամբարներում):

ԱՆԺԵԼԱ ՍԱՀԱԿՅԱՆ

Փարիզ

02.05.2022