Հայ-եթովպիական հարաբերությունները դարերի պատմություն ունեն: Երկու ժողովուրդներն էլ դավանում են քրիստոնեության միեւնույն ուսմունքը: Ոմանք նույնիսկ նմանություններ են գտնում եթովպիական եւ հայկական այբուբենների միջեւ: Այս կապը հիշեցնող եւ ամրապնդող օղակ է հանդիսացել «Եթովպիան խաչմերուկում» խորագրով ընդարձակ ցուցահանդեսը` բացված անցյալ դեկտեմբերին Բալտիմորի «Ուոլտըրզ» պատկերասրահում, որն այժմ, ապրիլի 12-ից փոխադրվել է Սալեմի (Մասաչուսեթս) «Պիբոդի Էսսեքս» թանգարան (PEM) եւ գործելու է մինչեւ հուլիս, որից հետո` օգոստոս-նոյեմբեր ամիսներին բաց է լինելու Օհայոյի «Տոլեդո» պատկերասրահում: Այս մասին «Միրոր-Սփեքթեյթր» շաբաթաթերթում գրում է խմբագրի տեղակալ Արամ Արքունը, որի հոդվածից քաղում ենք հետեւյալ տեղեկությունները:
«Ուոլտըրզ» եւ «Տոլեդո» պատկերասրահների համագործակցությամբ կազմակերպված այս շրջիկ ցուցահանդեսում համընդհանուր ցուցադրության են դրված մոտ երկուհազարամյա եթովպիական մշակույթի 200-ից ավելի նմուշներ` սրբապատկերներ, քանդակներ, մանածագործվածքներ, մետաղադրամներ, խաչեր, որոնց թվում նաեւ նկատելի են հայկական նկարազարդ ձեռագրեր եւ արվեստի այլ գործեր: Բացման օրը, ապրիլի 22-ին, կուրատորական աշխատանքների տնօրեն Պետրա Սլինկարդը նշել է, որ մոտ 12 հազար եթովպիացիներ ապրում են Մեծն Բոստոնի տարածքում: Իսկ PEM-ի ցուցահանդեսի համակարգող Քարեն Քրեյմըրը խոսել է եթովպիական հարուստ արվեստի ժառանգության մասին, նշելով, որ Եթովպիան աֆրիկյան միակ պետությունն է եղել, որ մերժելով գաղութարարությունը, պահպանել է իր անկախությունը: Եթովպիայում են ապրում ավելի քան 80 էթնիկական խմբավորումներ, որոնք դավանում են քրիստոնեականություն, հրեականություն եւ մահմեդականություն:
Ցուցահանդեսի «Հանդիպումներ» բաժնում եթովպիականի կողքին համեմատական ցուցադրության են դրված հայկական աստվածաշնչյան թեմաներով գունազարդված ձեռագրեր, որոնցում նկատելի են նախշանկարների եւ կենդանիների նմանությունները, իսկ խաչը երկու մշակույթներում էլ կենտրոնական տեղ է գրավում: Մի մեծ պլակատ վկայում է այն մասին, որ Հայաստանը քրիստոնեությունը որպես պետական կրոն ընդունած առաջին պետությունն է եղել, իսկ Եթովպիան` երկրորդը: Նույն պլակատը հակիրճ ակնարկում է նաեւ, որ հայ առեւտրականները Եթովպիան ընդգրկել են իրենց առեւտրային ճանապարհորդությունների ցուցակում:
Հայկական բաժնում ցուցադրված են նաեւ Վասպուրականից դուրս բերված 14-րդ դարի Ավետարանի մի էջ եւ Պետրոս Ծաղկողի գունավոր մի մանրանկար, որոնք համեմատվում են եթովպիական 16-րդ դարի երեք սրբապատկերների հետ: Համեմատություններ կան նաեւ այլ` բյուզանդական, իտալական մշակույթների հետ: Հատկանշական է, սակայն, այս ընդգրկուն ցուցահանդեսում հայկական ազդեցության մատնանշումը:
Հայկական ցուցանմուշներ կան նաեւ այլ բաժիններում: Հմայիլներ, թալիսմաններ, գալարված մատյաններ կամ մագաղաթներ, որոնք առնչվում են բժշկության եւ Աստվածային պաշտպանության հետ: Ժամանակակից աշխատանքների բաժնում յուղաներկ մի կտավ «Սկունդեր» (Ալեքսանդր) Պողոսյանի ձեռամբ վերնագրված է «Սկզբի վերջը»: 1972-73 թվերին կատարված այդ ստեղծագործության հեղինակի հայրը հայ է, մայրը` եթովպիացի: Ծնվել է Ադիս Աբեբայում: Կտավը նկարել է Վաշինգտոն տեղափոխվելուց հետո, որտեղ սեւամորթ նկարիչներին է դասավանդել (1972-2001 թթ.) Հոուարդ համալսարանում: Կտավը, որը Սմիթսոնյան ինստիտուտի «Աֆրիկյան արվեստի ազգային թանգարանն» է տրամադրել ցուցահանդեսին, պատկերում է Եթովպիայի 1970-ականների քաղաքական պայքարը, որի հետեւանքում առաջացավ արդի եթովպիական սփյուռքը:
Ըստ Լիդիա Պիբոդիի, «Ուոլտերզում» կազմակերպված ցուցահանդես են այցելել 19.208 հոգի 12 շաբաթվա ընթացքում: Նա հույս է հայտնել, որ PEM-ի ցուցահանդեսը կգերազանցի այդ ցուցանիշը, իսկ «Տոլեդոյինը» շատ ավելի մարդաշատ կլինի, քանի որ տարածքը ավելի ընդարձակ է եւ հնարավորությունները ավելի մեծ:
Ցուցահանդեսի առթիվ Յեյլ համալսարանի հրատարակչության կողմից լույս է ընծայվել Քրիստին Շիակկայի խմբագրությամբ գեղեցիկ մի ալբոմ` հարյուրավոր լուսանկարներով:
Պատրաստեց` ՀԱԿՈԲ ԾՈՒԼԻԿՅԱՆԸ
The Armnenian Mirror-Spectator
