Հայ եկեղեցին՝ մեր հոգու ծննդավայրը

Հայտնի Չուլի չուլանաբանությունը լսելուց, դրա արձագանքերին ու հատկապես Թքաբանի իմաստակությանը ծանոթանալուց հետո, կիրակի օրը գնացի եկեղեցի, մեր թաղամասի՝ Նորքի Սբ. Աստվածամայր: Ասեմ՝ վաղուց չէի եղել որեւէ եկեղեցում, չհաշված Սբ. Աննայի բակը՝ Բագրատ Սրբազանին լսելու: Խոստովանեմ՝ չուլանաբանության սաստկացող ալիքն էր ստիպել ինձ անպայման լինելու ազատամարտիկ Արմենակ Արմենակյանի հիշատակին կառուցված տաճարում:

Եկեղեցու բակում ասեղ գցելու տեղ չկար, իսկ տաճար մուտք գործելն անկարելի էր: Հայտնապես, բոլորն ինձ նման եկել էին իրենց սրտի թելադրանքով, սեփական խղճի ու մտքի հանգստավայր՝ Վահան Թեքեյանի ասած ծննդավայրում: Եկել էին պաշտպանելու իրենց, մեր, բոլորի՛ս հոգեւոր ծննդավայրը, ոչ թե շենքն ու կառույցը, այլ՝ Ոգին, ընդդեմ Չուլի ու նրա չուլերի զազրախոսությանը, ոտնձգություններին: Վերահաստատելու, որ այդ ծննդավայրի տերը ոչ թե Կաթողիկոսն է ու եկեղեցական դասը, այլ ժողովուրդը, հայ քրիստոնյաների բազմությունը, ճիշտ այնպես, ինչպես բնութագրվում է «եկեղեցի» բառը հունարեն՝ ekklesias ծագումնաբառով, որը նշանակում է նույնահավատ մարդկանց խումբ, բազմություն, ժողովուրդ:

Եվ մեր ժողովուրդը, ի հեճուկս բոլոր անհավատների, աղանդավորների ու չուլամիտների, բոլոր ժամանակներում, ինչպես հիմա, պահել է, գիտակցականից վեր՝ բնազդորեն պահպանել է, ինչպես նորից մեծն Թեքեյանն է ասում՝ իր «ոգիին ամրոցը», որը գրավել են ցանկանում չգիտես ո՞ր Ալլահին շյուքուր, իբր՝ փառք տվող Ալլահշյուքուր Փաշազադեն ու Հայաստանում նրան «շյուքուր» տվող հիմարները, որոնք սուր են ճոճում, ավելի ճիշտ՝ յաթաղան են ֆռֆռացնում մեր հավատքի «բարձր բերդի» դեմ:

Մենք ապուպապով հայ քրիստոնյա ենք, Չուլն ու չուլանականները չեն կարող հաղթել մեզ, նույնիսկ փաշազադեների, ալիեւների, էրդողանների ու մյուսների օգնությամբ: Դա չի՛ անցնելու: Ու լա՛վ է արել Վեհափառ Հայրապետը Շվեյցարիայում, Բեռնում, խառնելով Նիկոլ-Իլհամ «խաղաղության» խաղաթղթերը: Արցախը բռնազավթելու, արցախահայությանը բռնագաղթեցնելու, նրա «հոգիի ամրոցները» քանդելու, վերադարձի իրավունքից նրան զրկելու, հայրենիքի տարածքները մաս առ մաս զիջելու ապիկար քաղաքականությունը. մեզ մեր հոգու ծննդավայրից զրկելու քաղաքականությունը չի՛ անցնելու: Դա հստակ դարձավ նաեւ երեքշաբթի գիշեր, «Զվարթնոց» օդանավակայանում, Վեհափառին դիմավորելու, նրա օրհնությունը ստանալու եկած բազմության մասնակցությամբ:

…Պատարագն արդեն ավարտվել էր «Ամեն հայի սրտից բխած» հայրապետական մաղթերգի, խունկի բույրի, օդում սավառնող՝ «Տեր, անսասան պահիր դու միշտ եւ քո սիրած Մայր աթոռ» մրմունջի հետ հավատացյալների բազմությունը դուրս եկավ եկեղեցուց, հանգիստ ու զվարթ, Չարին ու Չուլանին հաղթելու վճռականությամբ:

Կարծելով, թե հավատացյալների մեծ մասն արդեն դուրս է եկել տաճարից ու հնարավոր է մտնել մոմ վառելու, մտա ներս: Նստարանները դատարկ չէին, մարդիկ, հատկապես կանայք, ինքնախոհ եւ ինքնամփոփ ու լուռ նստած էին, մինչ մոմ վառելու համար տեղ չէր մնացել: Ահա՛ թե ինչու Նիկոլը, իբր, այդքա՜ն բարկացած էր Եկեղեցու կողմից պարաֆինի ներկրման փաստով ու բարձրացրած իր աղմուկի մեջ իբր չնկատելով, որ մոմի արժեքը միշտ պահպանվում է նույնը:

…Ինքս էլ նստեցի նստարաններից մեկի ծայրին՝ ինքնամփոփվելու: Սակայն չհաջողվեց: Ներս մտան ջահել տղաների եւ աղջիկների 5-6 զույգեր, միմյանց ափերը ամուր սեղմած: Կանգնեցին խորանի առջեւ, խաչակնքեցին ու լուռ կանգնած մնացին: Երեւի աղոթում էին եւ ափերի սեղմումով ինչե՜ր խոստանում միմյանց…

Սրբազան այն վայրն է սա, որտեղ հայը, ահել ու ջահել, իրեն զգում է մտերիմ, անկեղծ, հարազատ մթնոլորտում, ինչպես իր հոգու ծննդավայրում:

ՀԱԿՈԲ ԱՎԵՏԻՔՅԱՆ