Իմաստաբանական բառարան

32

ԴԱՎԱՃԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

Չի կարելի դավաճանել հայրենիքին,  ծնողներին,  կողակցին,  հարազատին, հարեւանին, ընկերոջը: Չի կարելի դավաճանել սեփական սկզբունքներին: 

Մենք՝ հայերս հայրենիքի ու կողակցի նկատմամբ  ուխտադրժության իմաստն  արտահայտելու համար հավասարապես օգտագործում ենք ԴԱՎԱՃԱՆՈՒԹՅՈՒՆ բառը՝ կարեւորելով ընտանիքի հանդեպ մեր ընդգծված հավատարմությունն ու այն նույնացնում հայրենիքի հետ:  Երեւույթի հանդեպ այլ մոտեցում ունեն ուրիշ ազգերը:

Տեղին է նաեւ հիշել հայերենի բառապաշարում «դավաճանություն» արտահայտությունից բացի «մահիճը պղծել» դարձվածքը: Իսկ մենք լավ գիտենք, որ «պղծել» բայը կիրառելի է հիմնականում սրբությունների պարագայում, որից էլ մեզ հայտնի է «սրբապղծություն» բառը: Դրանով հայն ուզում է ասել, որ կողակցին դավաճանելը սրբապղծություն է:

Օրինակ, ռուսները մի տեսակ «թեթեւ» են նայում ամուսնական անհավատարմությանն ու գերադասում ամուսնականին վերաբերողը ինչ-որ ձեւով տարբերակել հայրենիքին դավաճանելու  բառիմաստից: Այդ պատճառով էլ ռուսները կողակցին դավաճանելու () եւ ինչ-որ բան փոխելու () իմաստներն արտահայտող  բառերի հիմքում դնում են նույն  (փոխել) արմատը: Եվ դրանով ուզում են ասել, որ կողակցին դավաճանելու եւ նրան  «փոխելու» միջեւ տարբերությունն այնքան էլ մեծ չէ:

Ամուսնական դավաճանության իմաստը Չինաստանում արտահայտվում է մեկ այլ կերպ՝  «մեջքից հարվածել» բառակապակցությամբ: Կորեացիները, թերեւս այն պատճառով, որ միմյանց շատ նման են,  ամուսնական  անհավատարմությունն արտահայտում են «շփոթել» բառիմաստով: Թուրքերը նույն իմաստը փոխանցելու նպատակով դիմում են արաբերենի օգնությանը, օգտագործելով երկու բառ՝ hyanet (դավաճանություն) եւ ihanet (վիրավորանք) ձեւերը:

Սակայն, դավաճանություն բառը մեզանում վերջնականապես ստուգաբանված չէ: Վիճելի  է ԴԱՒԱՃԱՆ  բառի ԴԱՒ մասնիկի բնիկ հնդեվրոպական ծագման մասին վարկածը, քանի որ հենց ԴԱՒԱՃԱՆ բաղադրությունը  վկայում  է դրա փոխառյալ լինելու փաստի մասին: Աճառյանը չի բացառում, որ ԴԱՒ մասնիկը փոխառյալ է իրանական աղբյուրից, սակայն դրա հետքերը չի գտնում ո՛չ պարսկերենում,  ո՛չ էլ պահլավերենում:

Եթե մենք  պարսկերենի տարածման տիրույթը մի քիչ էլ ընդլայնենք ու հատենք Աֆղանստանի սահմանը, ապա   ԴԱՐԻ լեզվում  կգտնենք  «հայհոյել» եւ «վիրավորել» իմաստներով  dav-zadan  հարադիր բայը, որն իմաստով մոտ է հայերեն ԴԱՎԱՃԱՆ բառին:

ԳՐԻԳՈՐ ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ