Արցախահայությանը պահել իր/մեր հողի վրա

Հազար տարի առաջ երկրաշարժից, սելջուկների եւ ապա մոնղոլների արաշավանքներից, այնուհետեւ բուզանդացիների խարդավանքներից, Վեստ Սարգիսի եւ Պետրոս Գետադարձ կաթողիկոսի դավաճանություններից հետո Անիից հեռացող 100 հազար հայերի անզոր զայրույթն ու հուսահատ անեծքը հավանաբար նույն դառնությունն ուներ, ինչն այսօր ունի արցախահայությունը, ինչն ունենք մենք բոլորս: Արցախը չհանձնվեց, հանձնեցին մերօրյա սարգիսները, սկսյալ այն պահից, երբ լքեցին Քարինտակը, հրաման տվեցին լքելու Շուշին, այնուհետեւ Աղավնոն, Սուսը, Բերձորը, մյուս բնակավայրերն ու դիրքերը, հանուն… խաղաղության:

Նիկոլ Փաշինյանի խոստացած խաղաղությունը նման էր, ինչպես գրել եմ դեռ երկու տարի առաջ, մայր կենգուրուի վարմունքին: Մյուս գազաններից փախուստ տվող այդ կենդանին, լեղապատառ իր վազքի ընթացքում, բնազդաբար, փորի պարկից ցած է գցում ձագուկին, որպեսզի ավելի արագ վազի, կամ… Ներողություն խնդրելով այս անպատշաճ համեմատության համար՝ ավելացնեմ, որ Փաշինյանի ուղեղին հասու չեղավ, որ Արցախը հակառակորդի երախը տալով՝ Մայր Հայաստանը չի կարող փրկվել: Երիտթուրքերի համաթուրանականության ծրագիրը շարունակվելու է գործադրվել ամեն գնով, եւ Արցախի պատվարի քանդումը առաջնահերթություն է այդ ճանապարհին:

Նախորդ շաբաթվա ադրբեջանական զորքի եւ զինամթերքի կուտակումները մեր սահմաններին եւ Արցախի շուրջ, որը Փաշինյանը բնութագրում էր որպես Հայաստանը լայնամասշտաբ պատերազմի մեջ ներքաշելու փորձ, պարզվեց, որ դրա նպատակը, ներկա պահին, Արցախը չեզոքացնելն էր եւ հետագայում այն օգտագործելը որպես պլացտարմ ընդդեմ Հայաստանի Հանրապետության՝ Սյունիք-Երասխ-Շորժա-Սոթք ճակատով: Իսկ եթե հավատանք սոցցանցերում հայտնված այն տեղեկությանը, թե Թուրքիայի նախագահը հայտնել է, որ Փաշինյանը նախապես տեղյակ է պահվել Արցախի դեմ պատրաստվող ռազմական գործողության մասին, ապա բացահայտ է դառնում, որ ի դեմս Հայաստանի վարչապետի՝ Թուրքիայի նախագահը որպես դաշնակցի է հայտնել մի բան, որը միայն մոտիկ գործընկերների հետ են կիսվում սովորաբար: Իսկ եթե դա եղել է պարզապես նախազգուշացում, ապա Փաշինյանն այդ մասին չի նախազգուշացրել ե՛ւ արցախցիներին, ե՛ւ ռուսական կողմին (որն այնտեղ ունի կենդանի ուժ՝ իբր հենց խաղաղությունը պահելու առաքելությամբ), Իրանին եւ ենթադրաբար բարեկամ այլ երկրների:

Իսկ մյուս կաֆը, ավելի ճիշտ՝ խայտառակությունը, որը պատահեց հինգշաբթի օրը, երբ նույն՝ մեր երկրի վարչապետն ու արտգործնախարարը բացահայտորեն հակասեցին միմյանց, ավելի շուտ՝ ջրեցին միմյանց, երբ Արարատ Միրզոյանը ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայում բավական սուր խոսքերով քննադատում էր Ադրբեջանին Արցախում էթնիկ զտումներ անցկացնելու փաստի համար, իր կառավարության պետը նույն պահին հայտարարում էր, թե Արցախում արդեն անվտանգ է:

Այս տողերը չեն գրվում գործող վարչախմբի ու նրա պետի քաղաքական, մտավոր ու հոգեկան սնանկությունը եւս մեկ անգամ փաստելու նպատակով: Նրանք ժամ առաջ պետք է հեռանան ասպարեզից: Նրանք սպառել են իրենց չունեցածն անգամ: Ոմանք ասում են, որ գետանցի ժամանակ ձիերին չեն փոխում: Թերեւս դա ճիշտ է ձիերի, նույնիսկ ջորիների, անգամ ավանակների պարագայում: Մինչդեռ մենք գործ ունենք ձագուկ լքող կենգուրուների հետ, որոնք ամբողջ Հայաստանը կլքեն իրենց անիմաստ գոյությունը պահպանելու համար:

Այսօր ու դեռ երկար ժամանակ ազգային մեր նոր իշխանությունների, մեր բոլորի, ներառյալ Սփյուռքը, առաջին գործը արցախահայության ներկայությունը իր հողի վրա պահել-ամրապնդելը պիտի լինի, ամե՛ն գնով: Այդ գնի մեջ, որին անդրադառնալու առիթը դեռ կունենանք, ամբողջական հայության ամբողջական ջանքերի հետ՝ պիտի լինի նաեւ ամբողջական խելամտություն: Թշնամին միշտ է նենգ լինում, իսկ այս թշնամին՝ առավել եւս:

Պետք է վերջ տալ քաղաքական ռոմանտիզմին, եւ այսուհետեւ մեր երկրի, մեր սահմանների ու մեր իրավունքների պաշտպանությունը չվստահել ոչ ոքի: Բայց առաջին հերթին՝ բնավ չվստահել պատահական մարդկանց՝ մեր երկրի ճակատագրի տնօրինումը:

Կրկնում եմ՝ ամեն գնով պետք է պահենք, պահպանենք, գուրգուրանք արցախահայությանը իր/մեր հողում: Հազար տարի առաջ հայերը, մինչեւ ատամները զինված անեցիները լքեցին իրենց քաղաքը եւ Սեւ ծովի երկու ափերով, ճանապարհին հայկական նորանոր բնակավայրեր հիմնելով՝ հասան Լեհաստան եւ այլադավան դառնալով՝ 40 տարում անէացան:
Պատմությունը պետք չէ թույլ տանք, որ կրկնվի:

ՀԱԿՈԲ ԱՎԵՏԻՔՅԱՆ