Ալիևը եւ Փաշինյանը դաշնակիցներ են, սակայն յուրաքանյուրը լուծում է իր խնդիրը

Ալիևի կողմից Հայաստանի նկատմամբ օգտագործվող «կապիտուլյացիա» եզրը միայն 2020 թվականի պատերազմի արդյունքի նկարագրություն չէ։ Այն նաև քաղաքական-դիվանագիտական մեթոդ է, որի միջոցով Բաքուն փորձում է ամրագրել «հաղթող–պարտվող» հարաբերակցության տրամաբանությունը, որից բխում են կոնկրետ քայլեր. յուրաքանչյուր նոր պահանջ ներկայացվում է որպես որպես Հայաստանի կողմից «կապիտուլյացիայի հետևանքների ընդունում»։

Պահանջների հաջորդական ընդլայնումը

2020 թվականից հետո ձևավորվել է պահանջների հաջորդականություն՝

– Ղարաբաղի նկատմամբ Ադրբեջանի ամբողջական վերահսկողության ճանաչում։

– Հայաստանի կողմից Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականության ճանաչում։

– Սահմանների և փոխադարձ տարածքային պահանջների հարցի փակման պահանջ, սակայն այն ձեւով, որը պահանջում է Ադրբեջսնը։

– Հայաստանի Սահմանադրության և Անկախության հռչակագրի վերաբերյալ Բաքվի պահանջները։

– ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի և նախկին բանակցային մեխանիզմների վերացման պահանջ։

– Սահմանազատման և սահմանագծման գործընթաց` մենք նոր տարածքներ ենք զիջում ենք, իսկ ինչ իրենք վերցրել են, մնում է իրենց։

– Տարածաշրջանային հաղորդակցությունների բացում` Մեղրիի ճանապարհ, առանց Հայաստանի վերահսկողության։

– Եւ ամենակարևորը` նոր տարածաշրջանային քաղաքական և անվտանգային համակարգի ձևավորում։

Այսպիսով, խնդիրը այլևս Ղարաբաղը չէ, այլ փոխվում է ամբողջ տարածաշրջանի ուժերի հարաբերակցության և անվտանգության համակարգը։

Տարածաշրջանի անվտանգության ճարտարապետության փոփոխություն

Հին համակարգում Հայաստանի անվտանգության կարևորագույն բաղադրիչը Ռուսաստանի և ՀԱՊԿ-ի հետ ռազմաքաղաքական կապն էր, հիմա Փաշինյանի ռեժիմը հետևողականորեն հեռանում է այդ համակարգից` Ռուսաստանի հետ ռազմաքաղաքական կապերի թուլացում, Արևմուտքի` Թուրքիայի հետ անվտանգության համագործակցության խորացում։

Սակայն այստեղ կա գլխավոր խնդիր․ հին անվտանգության մեխանիզմների քայքայումը ինքնին դեռ նոր անվտանգության համակարգ չի ստեղծում։ Փաստացի, Հայաստանը մնում է առանց անվտանգային հովանոցի` Թուրքիայի ու Ադրբեջանի բարի կամքի հույսին։

Իսկ ԵԱՏՄ-ն ի՞նչ կապ ունի

ԵԱՏՄ-ն ռազմական կառույց չէ, սակայն այն Ռուսաստանի հետ Հայաստանի տնտեսական ինտեգրման հիմնական մեխանիզմներից է։

Հետևաբար, ԵԱՏՄ-ից դուրս գալը կունենա ոչ միայն տնտեսական, այլև աշխարհաքաղաքական նշանակություն, այն կնշանակի Հայաստանի հեռացում ռուսական ինտեգրացիոն համակարգից և թուրքական ուղղության ավելի խորացում։

Ինչ խնդիր է լուծում Փաշինյանի ռեժիմը

Փաշինյանի իշխանության համար պատերազմի թեման դարձել է ներքաղաքական կարևոր գործիք։ Քաղաքական ուղերձները կառուցվում է հետևյալ տրամաբանությամբ.

– Փաշինյանի իշխանությունը բերում է խաղաղություն, իսկ իշխանության փոփոխությունը` «ռևանշիստների» իշխանության գալ, որը հանգեցնելու է պատերազմի։

Այս բանաձևի միջոցով քաղաքական մրցակցությունը ներկայացվում է ոչ թե որպես տարբեր քաղաքական ծրագրերի պայքար, այլ որպես ընտրություն՝ «կամ այս իշխանությունը, կամ` պատերազմ»։

Սա իշխանությանը տալիս է հոգեբանական ճնշման հնարավորություն՝ հիմնված վախի գործոնի վրա։

Փաստացի Փաշինյանի իշխանության երաշխավորն Ալիևն է ու ադրբեջանական բանակը։ Փաստորեն մենք տեսնում ենք վասալ-սուզերեն աստիճանակարգի մի նոր դրսևորում։ Պատահական չի, որ ընտրություններից առաջ Փաշինյանը հասարակությանը ահաբեկում էր պատերազմով, իսկ Ադրբեջանից մեզ զգուշացնում էին, որ եթե նա չընտրվեց, ապա Հայաստանը կօկուպացվի։

Եթե Ալիևն է Փաշինյանի իշխանության երաշխավորը, ապա դա գին ունի, որը վճարվելու է Հայաստանի հաշվին և այդ պահանջները լինելու են անվերջ։

Ստեփան Դանիելյան, քաղաքագետ