«Քաղաքակիրթ ապահարզան» արտահայտությամբ ի՞նչ էր հասկացնում Պուտինը

Վերջին ժամանակներում քննարկման գլխավոր թեման Հայաստանում Եվրոմիությանը ինտեգրման հարցն էր, որի շուրջ կարծես վերլուծությունների եւ կարծիքների պակաս չէր զգացվում: Զարմանալի չէր նաեւ, որ Ռուսաստանի Դաշնության նախագահ Վլադիմիր Պուտինն էլ իր հարցազրույցներից մեկում անդրադարձավ այդ խնդրին: Այդ հարցազրույցի ընթացքում նա Հայաստանի իշխանություններին խորհուրդ տվեց հանրաքվե անցկացել եւ պարզել` Հայաստանը շարունակո՞ւմ է մնալ Եվրասիական Տնտեսական Միության կազմում, թե՞ շրջվում է դեպի Եվրոմիություն: Նա նշեց, որ բազմիցս այդ հարցը քննարկել է ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի հետ, ավելացնելով, որ Ռուսաստանը պաշտպանում է Հայաստանի  շահերին համապատասխանող ցանկացած որոշում: Նա մատնանշեց հայ ժողովրդի հետ ունեցած Ռուսաստանի դարավոր եւ առանձնահատուկ հարաբերությունները եւ հայտարարեց, որ Ռուսաստանը դեմ չի լինելու ՀՀ շահերին ի նպաստ առնված որոշմանը:

Առաջին հայացքից Պուտինի խոսքերը կարող են զարմանալի թվալ` հաշվի առնելով ՌԴ-ի եւ Եվրոմիության միջեւ առկա թշնամանքը, լարված հարաբերությունները եւ հատկապես ՌԴ-ի վերաբերմունքը իր ավանդական ազդեցության ոլորտ հանդիսացող տարածաշրջան թափանցելու ԵՄ-ի քաղաքականությունը: Նրա արտահայտությունը, անշուշտ, կարելի է համարել դիվանագիտական լեզվով հնչած խոսույթ, որի ենթատեքստում այլ իմաստներ են թաքնված: Իմ կարծիքով, պատկերը բավականին բարդ է: Կարեւոր է հասկանալ, որ բոլոր փաստերը, հատկապես վերջին շաբաթների զարգացումերը ցույց են տալիս, որ Հայաստանը մտադիր չէ անդամակցելու ԵՄ-ին: Այդպիսի մտադրություն նա չունի, եւ Մոսկվան քաջատեղյակ է այդ մասին: Երեւանը ԵՄ-ին անդամակցելու ռազմավարական նպատակ չունի եւ սա հասկանալի է, ոչ միայն Մոսկվայում, այլեւ Բրյուսելում, Վաշինգտոնում ու Երեւանում: Ավելին, Հայաստանի ԵՄ ինտեգրումը ողջունելի չի լինելու ոչ Մոսկվայում կամ Բրյուսելում, ոչ էլ Վաշինգտոնում կամ Երեւանի որոշ շրջանակներեում: Այնպես որ, նման արտահայտություններ անելիս, ՌԴ նախագահը քաջատեղյակ է` ՀՀ-ն ոչ նպատակ, ոչ էլ մտադրություն ունի անդամակցելու ԵՄ-ին: Փաշինյանի հետ իր հանդիպումների ընթացքում ԵՄ-ի նկատմամբ ՀՀ-ի ընդլայնված տեսլականն ամենայն հավանականությամբ քննարկված պետք է լինի եւ ՌԴ նախագահը տեղյակ է ՀՀ-ի իսկական ռազմավարական նպատակների մասին: Հետեւաբար պետք է ենթադրել, որ Պուտինի խոսքերը սոսկ հրապարակայնորեն ամրապնդել են այն գաղափարը, թե Հայաստանը ինքն էլ իրապես հետամուտ չէ ԵՄ անդամակցությանը, եւ եթե նման մտադրություն լինի, ՀՀ իշխանությունները անպայման հանրաքվե կանցկացնեն այդ խնդրի կարգավորման վերաբերյալ:

Պուտինը նաեւ հասկանում է, որ ՀՀ իշխանությունները չեն ցանկանում նման հանրաքվե անցկացնել եւ եթե նույնիսկ անցկացնեն, վստահ է, որ անհրաժեշտ ցանկալի արդյունքը չի գրանցվելու, ո՛չ մասնակցող քվեարկողների թվաքանակի, ո՛չ էլ վերջնական արդյունքների առումով: Այնպես որ, իր հայտարարությամբ Պուտինը բավականին արդյունավետ ձեւով հաստատում է, որ Հայաստանը կոնկրետ քայլերի կդիմեր (ներառյալ հանրաքվե կազմակերպելը), եթե իրոք ցանկանար շրջադարձ կատարել դեպի Եվրոպա:

Նման հայտարարության ընդլայնված նպատակը, ուրեմն, հանրության գիտակցության մեջ ամրագրելն է այն միտքը, որ ՀՀ-ն ո՛չ ցանկանում, ո՛չ էլ իրականում կարող է շրջադարձ կատարել դեպի ԵՄ: Պատճառները մի քանիսն են: Գլխավորը անշուշտ տնտեսական խորը հարաբերություններն են ՀՀ-ի եւ ՌԴ-ի, ինչպես նաեւ ՀՀ-ի եւ ԵԱՏՄ-ի միջեւ, նաեւ երկու պետությունների միջեւ առեւտրաշրջանառության չափսերը, որոնց թվային արտահայտությունները չափազանց կարեւոր են:

Ակներեւ է, որ ԵՄ-ի ինտեգրման գործընթացը ներկայիս Հայաստանի համար անիրական է, հաշվի առնելով տնտեսական համակարգում առկա էական տարբերությունները, ԵՄ-ի հետ միասնական սահմանների բացակայությունը եւ տնտեսական ինտեգրման հեռանկարի սահմանափակումները: Եթե հայ-թուրքական սահմանը բաց լիներ, եւ կամ Թուրքիան, կամ Վրաստանը ԵՄ անդամ լինեին, շատ ավելի հեշտ կլիներ ՀՀ-ի համար առաջ շարժվել դեպի ԵՄ անդամակցություն: Բայց ներկա պայմաններում նման սցենարը անհավանական է թվում:

Միեւնույն ժամանակ անհրաժեշտ է գիտակցել, որ նոր անդամներ ընդունելու ԵՄ-ի բյուրոկրատական եւ ինստիտուցիոնալ գործընթացները չափազանց բարդ են: Այս առումով վառ օրինակներ կարող են ծառայել Վրաստանն ու Ուկրաինան, որոնք երկու տասնյակ տարիներ պայքարում են այդ ուղղությամբ, բայց հաջողության չեն հասել:

Մյուս կողմից, դժվար է պատկերացնել, որ ԵՄ-ն ինքը ներկայիս պատրաստ է Ռուսաստանի հետ լարվածության մի նոր թեժ կետ առաջացնել Հարավային Կովկասում, որտեղ խաղաղությունը խիստ փխրուն է: Այս բոլոր գործոնները հավանաբար շատ հանգամանալից կերպով քննարկվել են Մոսկվայում եւ հանգել այն եզրակացության, որ տեսանելի ապագայում Հայաստանը չի դառնա ԵՄ անդամ: Հենց այս հիման վրա էլ Ռուսաստանը ձեւավորում է իր դիրքորոշումը:

ՍՈՒՐԵՆ Ա. ՍԱՐԳՍՅԱՆ

Միջազգայնյագետ, ԱՄՆ արտաքին քաղաքականության փորձագետ

Անգլ. բնագրից թարգմանեց` ՀԱԿՈԲ ԾՈՒԼԻԿՅԱՆԸ

(The Armenian Mirror Spectator)