Կանգնեցրե՜ք Հայաստանը «Արևմտյան Ադրբեջանի» վերածելու գործընթացը
Մենք՝ «Ոչ «Արևմտյան Ադրբեջանին»!» հայկական ժողովրդական շարժման ներկայացուցիչներն ու կողմնակիցները, դիմում ենք Ձեզ՝ պահանջելով անհապաղ միջոցներ ձեռնարկել մշակութային ցեղասպանությունը կանխելու և հայկական հազարամյա ժառանգության փրկության համար։
Այս դիմումի առիթը Արցախում հայկական մշակութային-պատմական ժառանգության պահպանման շուրջ ստեղծված աղետալի իրավիճակն է, ինչպես նաև «Արևմտյան Ադրբեջան» կեղծ պատմական հայեցակարգի համակարգային քարոզչությունը։
Այս հայեցակարգը, որը պաշտոնական Բաքուն առաջ տանում է պետական մակարդակով, ոչ միայն ագրեսիվ հռետորաբանություն է, այլև հայկական ինքնության ապամոնտաժման կոնկրետ ծրագիր, որն ուղեկցվում է վանդալիզմի ակտերով և մշակութային հուշարձանների նպատակային ոչնչացմամբ։
1. Իրական վիճակի մասին. մշակութային ցեղասպանություն Արցախում
Պաշտոնական Բաքուն՝ իրականացնելով էթնիկ զտումների և մշակութային ցեղասպանության քաղաքականություն, շարունակում է մեթոդաբար ոչնչացնել հայերի հազարամյա ներկայության ցանկացած հետք Արցախի պատմական հողում։ 2023 թվականին Ադրբեջանի կողմից Արցախի գրավումից և ավելի քան 100 000 հայերի բռնի արտաքսումից հետո, սկսվել է մշակութային շերտի նպատակային ոչնչացման արշավ։ Անկախ մոնիտորինգի տվյալներով՝ ավելի քան 500 հայկական եկեղեցիներ և վանքեր վերածվել են ավերակների, իսկ մոտ 10 հազար խաչքարերից (հայկական խաչքարերից) մոտ 90 %-ը ոչնչացվել է ընդմիշտ։
Բնակավայրերի և գերեզմանոցների ամբողջական ոչնչացումը.
Ջուղայում (Նախիջևան) 1998–2005 թվականներին ադրբեջանական զինվորականները մեթոդաբար կոտրել են ավելի քան երկու հազար եզակի խաչքարեր՝ վաղ միջնադարից մինչև ուշ շրջանի, և բեկորները նետել Արաքս գետը։ 2003 և 2009 թվականների արբանյակային նկարները արձանագրում են գերեզմանոցի ամբողջական անհետացումը։ Այսօր պաշտոնական Բաքուն հերքում է նույնիսկ նրա գոյության փաստը։
Հուշարձանների ոչնչացում և սրբությունների յուրացում.
Գանձասարի վանքը (XIII դ.)՝ հայկական ճարտարապետության գոհարը, որի պատերը ծածկված են հայերեն արձանագրություններով՝ Հասան-Ջալալյան իշխանների տոհմի անուններով, փակ է այցելուների համար։ «Վերականգնման» պատրվակով պատերը ծածկվում են նոր սալիկներով, հայկական գրերը անհետանում են։ Դադիվանքի վանքը, որը ծագել է Թադեոսի առաքյալի աշակերտի գերեզմանի շուրջ, շրջապատված է սլաքավոր ցանցով. ադրբեջանական պաշտոնյաները այն անվանում են «ալբանական տաճար», որը պետք է «մաքրել» խաչքարերից և արձանագրություններից։
Հոգևոր ժառանգության ոչնչացումը.
Շուշիի Սուրբ Ամենափրկիչ Ղազանչեցոց մայր տաճարը, որը 2020 թվականին երկու անգամ հրետակոծվել է ադրբեջանական ուժերի կողմից, այսօր «վերականգնվում» է՝ առանց Հայոց Եկեղեցու և ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի փորձագետների մասնակցության։ Պաշտոնական անձինք այն անվանում են թուրքական ձևով՝ «Ղազանչի եկեղեցի»։ Հարավային ճակատից արդեն անհետացել են խաչաձև պատուհանը և քանդակային պատկերը, որոնք փոխարինվել են հարթ քարով։
Այս գործողությունները ուղղակի խախտում են 1954 թվականի «Մշակութային արժեքների պաշտպանության մասին զինված հակամարտության դեպքում» Հաագայի կոնվենցիան, նրա Երկրորդ արձանագրությունը (1999 թ.) և ՄԱԿ-ի Միջազգային դատարանի 2021 թվականի դեկտեմբերի 7-ի պարտադիր որոշումները։
2. «Արևմտյան Ադրբեջան» ագրեսիվ հայեցակարգը
Մշակութային ժառանգության ոչնչացումը տեղի է ունենում գաղափարական ագրեսիային զուգահեռ։ Ադրբեջանի իշխանությունների կողմից խրախուսվող «Արևմտյան Ադրբեջան» հայեցակարգը Հայաստանի Հանրապետության ինքնիշխան տարածքը ներկայացնում է՝ որպես իբրև թե բնիկ ադրբեջանական հող, որը ենթակա է «վերադարձի»։
2021 թվականից այս հայեցակարգը առաջ է տարում Ադրբեջանում գրանցված «Արևմտյան Ադրբեջանի համայնք» կազմակերպության միջոցով։ Այս կազմակերպությունը ակտիվորեն աշխատում է միջազգային կառույցների հետ, այդ թվում՝ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի և ՄԱԿ-ի հետ՝ պահանջելով առաքելություններ ուղարկել Հայաստանի տարածք՝ «ադրբեջանական ժառանգության մոնիտորինգի» պատրվակով։
Միաժամանակ Ադրբեջանը հետևողականորեն արգելափակում է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի ցանկացած փորձ՝ առաքելություն ուղարկելու Արցախ՝ հայկական ժառանգության ոչնչացումը արձանագրելու համար, թեև այդ առաքելությունը անհրաժեշտ էր ոչնչացումները կանխելու և պահպանվածի փաստագրման համար։
3. Մեր ակնկալիքները.
Հաշվի առնելով վերոգրյալը՝ «Ոչ «Արևմտյան Ադրբեջան»!» շարժումը դիմում է Ձեզ հետևյալ հրատապ խնդրանքներով.
● Անհապաղ տեսչական այց իրականացնել Արցախ։ Հաստատել հայկական պատմական ժառանգության ոչնչացման փաստը, կազմել վնասված և անհետացած օբյեկտների ամբողջական քարտեզ։
●Ադրբեջանին պարտադրել հուշարձանների վերականգնում և պահպանում։ Օգտագործելով ողջ իրավական գործիքակազմը՝ պահանջել պաշտոնական Բաքվից անհապաղ դադարեցնել վանդալիզմը, ապահովել պահպանված օբյեկտների անվտանգությունը և միջազգային փորձագետների մուտքը։
● Տալ «Արևմտյան Ադրբեջան» հայեցակարգի սկզբունքային գնահատական։ Այս դոկտրինան դիտարկել որպես միջազգային անվտանգության սպառնալիք և մշակութային ցեղասպանության ակտ, որը հակասում է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի նպատակներին և սկզբունքներին։
● Հանդես գալ հայտարարությամբ՝ հայկական մշակութային ժառանգության պաշտպանության աջակցությամբ։
Բացահայտ դատապարտել մշակութային զտումները և պատմության յուրացմանն ուղղված կեղծ պատմական մանիպուլյացիաները։
Մենք համոզված ենք, որ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ն, որը կոչված է պաշտպանելու համաշխարհային մշակութային ժառանգությունը, չի կարող մնալ անտարբեր դիտորդի դերում։
Լռությունը այս իրավիճակում կգնահատվի՝ որպես անուղղակի համաձայնություն քրիստոնեական քաղաքակրթության ամենահին մշակութային շերտերից մեկի ոչնչացմանը։
Մենք ակնկալում ենք ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի, միջազգային այլ կառույցների համարժեք արձագանքը:
Սուրեն Սուրենյանց, քաղաքագետ, պատմաբան
