Շաբաթներ ի վեր հայ առաքելական եկեղեցու հավատավոր զավակներին՝ Հայաստանում եւ արտերկրում վրդովվեցրեց Ամենայն հայոց կաթողիկոս Գարեգին Երկրորդի հրաժարականը պահանջող 10 եպիսկոպոսների մարտնչող վարքը, իսկ նրանց մեջ Արցախի թեմական առաջնորդ Վրթանես սրբազանի ներկայությունն ամենաանսպասելին եղավ: Նրան հարցեր ուղղելու առիթ չի տրվում շաբաթներ ի վեր, նախընտրում է չշփվել լրագրողների հետ, եւ վերջին երկու շաբաթվա ընթացքում ինձ հանդիպած արցախցիները դժգոհում են, որ իրենց հետ էլ խուսափում է հանդիպել: Մեզ հետ զրուցած արցախցիների մի մասը, որ խիստ քննադատում է Վրթանես սրբազանի՝ Մայր աթոռի, Վեհափառի դեմ ընդվզող վարքը, ցավոք, նախընտրում է անանուն մնալ, բայց կարծիքը հստակ է՝ Արցախի թեմակալ առաջնորդի հրաժարականն են պահանջում: «Ու՞մ թեկնածությունն են առաջադրում» մեր հարցին, հստակ անուններ չեն նշում, քանի որ «շատերին չեն ճանաչում, եւ կարգի համաձայն դա Ամենայն հայոց կաթողիկոսի գործառույթն է», հուշում են: Մեր զրուցակիցներից որեւէ մեկը չնշեց որեւէ պատճառ, պատրվակ, որ իրենց ծանոթ է եւ կռահել կտար, թե ինչն է դրդել Արցախի թեմակալին նման վարքագիծ դրսեւորել: Մեր հարցերն ուղղեցինք 2024 թվականից Արցախի 9 հոգանոց թեմական խորհրդի ատենապետ Լեռնիկ Հովհաննիսյանին:
–Նախկինում երբեւէ նկատվե՞լ է, որ Վրթանես սրբազանը, առանց խորհրդակցելու կարեւոր որոշում կայացնի: Ո՞րն է ըստ Ձեզ նման քայլի պատճառը:
– Չեմ կարող ասել: Երբեւէ հարց չի եղել, որ չքննարկեինք եւ եթե մեր լիազորության սահմաններում էր, լուծում չգտնեինք: Այն, ինչ վերաբերում էր թեմական խորհրդին կամ քաղաքական հանդիպումներին, պարզապես տեղյակ էր պահում: Սա անակնկալ էր:
–Թեմական խորհուրդը դատապարտող հայտարարությամբ հանդես եկավ դեկտեմբերի 3-ին, Վրթանես սրբազանի պարզաբանումից հետո, նկատել տալով, թե նա ներողություն չի խնդրել բռնագաղթյալ ժողովրդից: Հնարավո՞ր է, որ խորհրդի անդամներն առաջիկայում նոր առաջնորդի նշանակման պահանջով դիմեն Վեհափառին: Ինչպե՞ս է լուծվելու թեմի առաջնորդի եւ անդամների միջեւ անհամաձայնությունը, վիրավորանքը:
-Մեր հայտարարության մեջ իր քայլերի մասին ամեն ինչ ասված է: Արցախցիների արձագանքը Մայր աթոռի, թեմակալ առաջնորդի նկատմամբ խիստ բացասական է: Իհարկե պաշտպանողներ կլինեն, բայց ստվար հատվածը Վրթանես սրբազանին չեն համարում իրենց առաջնորդը: Ինձ հետ շփվողների մեծ մասի կարծիքը դա է: Թե ո՛ր քաղաքական ուղղության են պատկանում, մղվում է հետին պլան:: Ինչպես է հանգուցալուծվելու, չեմ կարող ասել, եկեղեցական ներքին խնդիր է: Անվստահություն կա նրա նկատմամբ, արցախցիները պահանջում են, որ ինքը բացատրություն տա:
–Ալիեւի ֆաշիզմն ամեն օր ոչնչացնում է Արցախի մշակութային ժառանգությունը՝ միջազգային կառույցների լուռ «խրախուսմամբ»: «Ազգում » անդրադարձել ենք մայիսի 26-28-ին Բեռնում Հայոց ժառանգության վերաբերյալ համաժողովին, որտեղ Գարեգին Բ- ն ուշադրություն սեւռեց հարցին, իսկ նրան ուղեկցում էր Վրթանես սրբազանը: Արցախի մշակութային ժառանգությունը կարելի է փրկել վիրտուալ մի տարածքում՝ լուսանկարների, տեսանյութերի ամփոփմամբ: Միջազգային հարթակներում ավելի ընկալելի կդառնա, թե ինչ արժեք է կործանում Ալիեւը, միգուցե նրա վանդալիզմը կանխվի, արցախցիների վերադարձի թեման ավելի հնչեղ դառնա:
– Ադրբեջանն անցել է բոլոր կարմիր գծերը, եւ ամեն օր լսում ենք այս կամ այն հուշարձանը վանդալիզմի ենթարկելու, պղծման եւ ոչնչացմնա մասին: Այդ լուրերն անընդհատ ցավ են պատճառում: Մեզ արմատից կտրելը, մեր ինքնության վերացումն էր ուզում Ադրբեջանը: Ցավոք սրտի պետական մակարդակով գրեթե ոչինչ չի արվում հուշարյձանները փրկելու նպատակով: Միջազգային հարթակներում Ալիեւի ձեռքը բռնող չկա: Սա է ամենամտահոգիչն այսօր: Ադրբեջանի նպատակը հայոց հետքը ջնջելն է: Միջազգային հարթակներում հայտարարությունները մնում են սոսկ հայտարարություններ, երբ չկա թիկունք: Միջազգային հանրությունը, այդ թվում այն կառույցները, որ կոչված են այդպիսի գոտիներում պահպանել ժառանգությունը, քայլ չեն անում Ադրբեջանի ձեռքը բռնելու, ինչ ուզում, անում է: Արցախի Հանրապետության տարածքում տեղի է ունենում հստակ, պետական մակարդակով կազմակերպված, համակարգված մշակութային էթնոցիդ: Եթե պետական մակարդակով հակազդեցություն չկա, ինչքան էլ հասարակական կազմակերպություններ, ակադեմիական շրջանակներ, նույնիսկ հանրահայտ հետազոտողներ, ուսումնասիրողներ իրենց ձայնը բարձրացնեն, դա կմնա այդ շրջանակներում: Թե՛ գիտական հոդվածներով, թե՛ գրքերի տպագրությամբ հիշողության պահպանումը կարեւոր է, շատ լավ է նաեւ քարոզչության տեսակետից, բայց այսօր այդ քայլերը բավարար չեն:
ԱՆԱՀԻՏ ՀՈՎՍԵՓՅԱՆ
