Միչիգանի էն-Արբոր համալսարանի արդի պատմության «Մանուկյան» մրցանակակիր դասախոս, դոկտ. Հաքիմ էլ-Ռոստոմը Ֆրեզնոյի պետհամալսարանում վերջերս դասախոսությամբ է հանդես եկել` քննարկելով «Տեղաբնիկից օտարական: Թուրքահայերի համակերպվածությունը էթնիկական զտումներին» թեման: Դասախոսությունը կազմակերպված է եղել Հայկական ուսումնասիրությունների ծրագրի եւ Ռալֆ Շահբազյանի անվան Հիշատակի հայկական հիմնադրամի կողմից: Դոկտ. էլ-Ռոստոմը Կահիրեում (Եգիպտոս) է ծնվել, մեծացել եւ հեղինակ է «Համակերպվելով բնաջնջումերին: Հայոց ցեղասպանությունը վերապրողները» (Enduring Erasures: Afterlives of the Armenian Genocide) գրքի, որ Կոլումբիա համալսարանի հրատարակչատունը լույս է ընծայելու այս տարվա սեպտեմբերին:
Դասախոսության հիմնական թեման եղել է «ապազգայնացումը» (denativization), որն ըստ բանախոսի մի երկարատեւ գործընթաց է, որի ընթացքում ցեղասպանության ենթարկվելով հայերը բնաջնջվել են եւ դարձել օտարական իրենց իսկ բնօրրանում: «Դա առաջ է տարվում մինչեւ օրս: 2020 թվի Արցախի իրադարձությունները դրա վառ օրինակն են»:
Դոկտ. էլ-Ռոստոմը պատմել է, թե ինքը մոտ 230 մետր հեռավորության վրա է եղել 2007-ին Հրանդ Դինքի սպանության վայրից, ինչը պատմական որոշ հարցերի մեջ խորամուխ լինելու եւ հետագայում վերոնշյալ հատորը գրելու առիթ է դարձել: Նա հիշել է սասունցի Հուրի անունով մի կնոջ, որն իրեն մոտենալով շշնջացել է` «Իմ ողջ ժառանգությունը մահանում է: Սասունի բարբառը մոռացության է մատնվում»: Հուրիի պապն ու տատը ջարդ են տեսել, ծնողները` բռնի տեղահանություն, իսկ ինքը ապրում է անցյալի այդ զարհուրելի պատմությունների ծանրության տակ, որն այսօր էլ դժբախտաբար շարունակվում է, բացատրել է դոկտ. Հաքիմը: Նա նաեւ Կեսարիայի մոտիկ գյուղերից` էվերեկցի Արայի մասին է պատմել, որ նրան ասել է, թե փորձել է գտնել իր ծնողների տունը, բայց չի կարողացել, որովհետեւ թուրքերը հողին են հավասարեցրել այն: Արան նաեւ ավելացրել է, որ եթե անգամ մի քանի հազար հայ ապրում է դեռեւս Ստամբուլում, նրանք շարունակելու են սպառնալիք մնալ թուրքերի համար: Թուրքիան հարատեւորեն վերախմբագրելու է անցյալը եւ վերացնելու հայերի հետքերը: Ինքը` դոկտ էլ-Ռոստոմը պարզել է, որ Էվերեկի Սբ. Թորոս եկեղեցին «Ֆաթիհ Ջամը» անունով մզկիթի է վերածվել:
«Թուրքիան հայերի ավերակների վրա է կառուցված» եզրակացրել է էլ-Ռոստոմը, նշելով, որ նույնիսկ թուրք մի լրագրող, որ «կարեկից» է եղել եւ տեղյակ Հայոց ցեղասպանության մասին, իր հետ զրուցելիս խուսափել է կառավարության հանդեպ քննադատական կամ մեղադրական խոսքեր հղելուց: «Հայերը, ճիշտ է, անօգնական չեն, բայց շարունակում են համակերպվել թուրքերի հետապնդումներին եւ զեղծարարություններին»:
«Արմինյն Միրոր-Սփեքթեյթր» շաբաթաթերթից թարգմանեց` ՀԱԿՈԲ ԾՈՒԼԻԿՅԱՆԸ
