Թարգմանությունըՙ իրանահայ գրող ԽԱՉԻԿ ԽԱՉԵՐԻ
Նիզամին Իրանի մշակույթի անբաժան մասնիկն է
Հայ ժողովուրդը 1918 թվականից, երբ աշխարհի քարտեզի վրա հայտնվեց Ադրբեջան կոչվող նորածիլ երկիրը, խորապես զգացել է այնտեղից հնչող հակահայ վայրահաչոցներին զուգընթաց կատարվող կեղծիքների ներքո իր քոչվոր ժողովրդի համար պատմություն թխելու եւ հայ ժողովրդի մշակութային ժառանգությունը սեփականացնելու փորձերը:
Նույնանման ոտնձգությունների եւ ալիեւյան դինաստիայի պատմությունը նենգափոխող եւ խեղաթյուրող գործողությունների առջեւ է կանգնած նաեւ մեր հնամյա հարեւան եւ բարեկամ Իրանը, որի մշակութային ու պատմական գանձերն էլ բռնազավթել է փորձում աշխարհի առջեւ տնկված փշերի «Թուփը»:
Իրանի Իսլամական Հանրապետությունում հրատարակվող «Աֆթաբ» օրաթերթն իր 2013 թվականի ապրիլի 28-ի համարում «Նիզամին Իրանի մշակույթի անբաժան մասնիկն է» վերտառությամբ մի հոդված է հրատարակել, որն էլ թարգմանաբար եւ հապավումներով հանձնում ենք մեր ընթերցողների ուշադրությանը:
Ֆիրդուսի հաստատությունը որպես անդրադաձ Ադրբեյջանի վարած այն քաղաքականությանը, ըստ որի յուրացվում են իրանական մշակույթի ներկայացուցիչներ, օրինակՙ Նիզամին, մի հայտարարություն է հրապարակ հանել եւ այն տրամադրել լրատու կազմակերպություններին, որի բովանդակությունը հետեւյալն է:
Ադրբեջանը բավական ժամանակ է, որ ջանում է բռնազավթել Իրանի բարոյական եւ պատմական ժառանգությունները, չնայած այսօրվա Ադրբեջանը մշակութային Իրանի մի մասն է համարվում եւ շուրջ հարյուր տարի առաջ էլ դեռ այն մեծ Իրանի աշխարհագրական կազմում էր գտնվում: Ահա այդ նորելուկ երկիրը ջանում է իր անունին գրանցել տալ Իրանի մշակույթի եզակի եւ բարձրարժեք մշակութային ժառանգությունները: Ադրբեջանը ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ում երաժշտական գործիքՙ թառն իր անունով գրանցել տալուց հետո, այժմ էլ աշխատում է մեծ բանաստեղծ ու փիլիսոփա Նիզամիին, որն իրանական ծագում եւ իսկություն ունի եւ որի բոլոր երկերն ու ստեղծագործություններն էլ առանց բացառության պարսկերեն լեզվով են եւ իրանական բանաստեղծություն են, ինչպես որ հեքիաթ ու պատմվածք հյուսելն ու գրելը նրա պարծանքն են եղել, աշխարհի գիտական եւ մշակութային կենտրոններում ադրբեջանական ներկայացնելու:
Այս ուղղությամբ մի քանի ժամանակ առաջ Իտալիայի մայրաքաղաքում Ադրբեջանի կարգադրությամբ տեղադրվեց Նիզամիի արձանը, որտեղ այս մեծ բանաստեղծն ու փիլիսոփան ադրբեջանցի է ներկայացվել:
Վերջին մի քանի ամիսներին Ադրբեջանը շարունակելով իր համար պատմություն հորինելու գործարքը, Հարավային Կորեայում մի քանի ֆակուլտետների պրոֆեսորների ձեռքով հոդվածներ է գրել եւ տպել տվել հիմնականորեն աղավաղելով պատմությունը:
Այս ուղղությամբ Իրանի Իսլամական Հանրապետության Սեուլի դեսպանատան դիմումով Ֆիրդուսի հաստատության անդամ եւ Իրանի գեղարվեստի կաճառի դասական արվեստների խմբի ղեկավար պարոն Աբդոլմաջիդ Շարիֆզադեհը «Կորեափոստ» պարբերականում անգլերեն լեզվով հրատարակել է «Նիզամի Գյանջավիի ծագումը» լուսաբանական հոդվածը:
Ստորեւ մի քանի հատվածհեր այդ հոդվածից:
Հոդվածագիրն առաջին հերթին կենտրոնանում է Ադրբեջանիՙ Իրանի մեկ մասը լինելու պատմական իրողության վրա եւ նշում, որ Գանձակը Նիզամի Գյանջավիի օրոք եղել է զուտ իրանական տարածք եւ մեծ բանաստեղծը մի երկտողով հավերժացրել է իր իրանցի լինելու անջնջելի իրականությունը:
Ադրբեջան բառի մասին բացատրություններ կան եւ նշված է, որ Ալեքսանդր Մակեդոնացու գրաված Persia-այի (Իրանի) առաջին մասի ազատագրումը կատարվել է Ատրոպատ անունով իրանցի մի զորավարի միջոցով, որի անունով էլ իրանական ազատագրված այդ երկրամասը կոչվել է Ատրոպատեն, ինչը հայերենում Ատրպատական է կոչվել:
Այս մասին կան նաեւ հին պարսկերենից եկող լեզվաբանական բացատրություններ:
Հոդվածագիրը նշում է, որ Ստալինը Իրանի Ադրբեջանը իր հաստատած կայսրությանը կցելու ծավալապաշտական նպատակով, Կովկասի այդ մասը կոչել է Ադրբեջան, մի անուն, որը մինչ այդ երբեք ու երբեք չի եղել այդ տարածքի վրա եւ որը Թուրքմենչայի եւ Գյուլիստանի պայմանագրերով անցել է Ռուսաստանին:
Հոդվածում տեղ են գտել նաեւ մի շարք այլ մշակութային, պատմական, լեզվաբանական եւ Նիզամիի աշխատություններին վերաբերող բացատրական տեղեկություններ:
Նիզամիի բոլոր գրվածքները պարսկերենով են եւ նրա գործերի մեջ ոչ մի նշույլ չկա թուրքերենից: Այն պնդումը, թե վերջերս հայտնաբերված թուրքերեն լեզվով մի դիվան Նիզամի Գյանջավիին է պատկանումՙ թուրքական խաբեություն է, որովհետեւ պատկանում է Նիզամի Ղունավի անունով մի թուրք բանաստեղծի:
