«Թուրան» գործակալության վերլուծաբաններն ուսումնասիրել են Ադրբեջանի պետական վիճակագրական ծառայության տարածած տվյալները, ըստ որոնց ընթացիկ տարվա հունվար-օգոստոս ամիսներին Ադրբեջանում նավթի արդյունահանումը նվազել է 300 հազ. տոննայով: Առհասարակ, համաձայն վիճակագրական տվյալների, հարեւան երկրում վերջին տարիներին արձանագրվել է նավթի արդյունահանման ծավալների անշեղ անկում:
Այսպես, 2010թ.-ին արդյունահանվել է 50 մլն 834,4 հազ., 2011-ին 45 մլն 370,9 հազ. 2012-ին` 42 մլն 984,9 հազ. տոննա նավթ: Այս տարվա հունվար-օգոստոս ամիսներին նավթարդյունահանման ծավալը կազմել է 29 մլն 121,3 հազ. տոննա: Տարեսկզբին նավթարդյունահանության ոլորտում ստեղծված իրավիճակը պատճառ էր դարձել, որ ադրբեջանական իշխանությունները BP-ին մեղադրեին «միտումնավորության» մեջ:
Լարվածությունը պահպանվեց, մինչեւ որ Լոնդոնում Իլհամ Ալիեւը չհանդիպեց բրիտանական նավթային ընկերության Կասպից ավազանի էներգակիրների հարցով տնօրենի հետ, երբ ձեռք բերվեցին պայմանավորվածություններ, որ BP-ն «հնարավորինը կանի, որ Ադրբեջանում նավթի արդյունահանման ծավալները վերականգնվեն»:
Ինչպես ցույց են տալիս վիճակագրական տվյալները, նավթի արդյունահանման ծավալները ոչ միայն չեն վերականգնվել, այլեւ անցյալ տարվա նույն ժամանակաշրջանի համեմատ դարձյալ կրճատվել են: Ավելի վաղ BP-ի Բաքվի ներկայացուցչությունը հաղորդագրություն էր տարածել, որ կատարել է ներդրումներ անելու մասին Ադրբեջանի կառավարության հետ կնքած պայմանագրով «բոլոր պարտավորությունները»:
Բրիտանական նավթային ընկերությունն այդպիսով հասկացրել էր, որ մտադիր չէ նոր ներդրումներ անել: Մինչդեռ, ինչպես որոշ մասնագետներ են պնդում, Կասպից ծովի ադրբեջանական հատվածում նավթի արդյունահանումը գնալով «ավելի խորքային է դառնում»: Այսինքն, նախկին ծավալներով նավթ արդյունահանելու համար հարկ է նոր խորքային հորեր փորել, ինչը հավելյալ ներդրումներ է պահանջում:
Ըստ երեւույթին, Ադրբեջանի կառավարարությունը նման խոշոր ներդրումների հնարավորություն չունի, իսկ BP-ն էլ իր հերթին չի պատրաստվում նոր ներարկումներ անել: Որոշ մեկնաբաններ դա բացատրում են նաեւ Կասպից ծովի կարգավիճակի անորոշությամբ: Նոր նավթահանքերը, որ ադրբեջանական կողմը մտադիր է շահագործել Եվրոմիության ֆինանսական աջակցությամբ, վիճարկվում են Թուրքմենստանի եւ Իրանի կողմից:
Թերեւս դա է պատճառը, որ Ադրբեջանը որոշել է արդիականացնել ռազմածովային ուժերը: Վերջերս տեղեկատվություն էր տարածվել, թե Ադրբեջանը մտադիր է Հարավային Կորեայից գնել երկու սուզանավ` ի պատասխան սեփական արտադրության սուզանավեր Կասպից ծով իջեցնելու Իրանի որոշման: Պաշտոնական Սեուլը, ինչպես հայտնի է դարձել, չափազանց զգուշավոր է գտնվել Ադրբեջանի առաջարկության հանդեպ: Այդ երկրի ԱԳՆ-ն ռազմական գերատեսչությանը խորհուրդ է տվել «չշտապել գործարք կնքելիս, քանի որ դա կարող է հանգեցնել Կասպիցի ավազանում լարվածության մեծացմանը»:
Ինչ էլ որ ասվի, մի բան չափազանց հստակ է` Ադրբեջանի համար նավթի արդյունահանման ծավալների կրճատումը տնտեսական, քաղաքական, ռազմական եւ սոցիալական լուրջ սպառնալիք է: Այնքան, որ օրերս ադրբեջանական մամուլում հրապարակումներ եղան, որ Սիրիայում պատերազմը «կարող է լրացուցիչ 5 մլրդ դոլարի եկամուտ բերել երկրի բյուջեին»: Հաշվարկը կատարվել էր` նկատի ունենալով, որ Սիրիայի դեմ հարձակման դեպքում նավթի համաշխարհային շուկայում կարձանագրվի բարձր գնաճ:
Թերեւս այդ պատճառով է նաեւ, որ ադրբեջանական կողմում չեն թաքցնում, որ անհամբեր սպասում են Սիրիայի «դեմ պատժամիջոցների կիրառմանը»: Բայց Սիրիայի դեմ պատերազմը չի ավելացնելու Կասպից ծովի նավթային պաշարները, ոչ էլ BP-ին է մղելու նոր ներդրումների: Ընդհակառակը, ավելի հավանական է, որ Սիրիայի «հարցերը լուծելուց հետո» Արեւմուտքը կորցնի Ադրբեջանի հանդեպ հետաքրքրությունը: Առայժմ հարեւան երկրում նավթարդյունահանման ծավալները կրճատվում են: Իսկ դա եկամուտների կրճատում է, սոցիալական դժգոհության աճ:
