Իմաստաբանական բառարան

Քաղաքակրթական երասան

Մարդկանց ու կենդանիների միջեւ տարբերություններ շատ կան. մարդկանց մոտ մեջքը մարմնի հետեւի մասն է, իսկ կենդանիների մոտ՝ վերեւի: Թվում է՝ տարբերությունն էական չէ: Ես կասեի՝ էական է: Մարդիկ հպարտանում են իրենց «մեջքով»՝ հարուստ քեռիներով ու ազդեցիկ հոպարներով: Ինչ-որ տեղ քեռին ու հոպարը դարձել են մեջքի հոմանիշները: Եթե հարուստ կամ ազդեցիկ քեռի չունես, ուրեմն «մեջք» չունես: Բա անասուննե՞րն ինչ ասեն (եթե անշուշտ կարող են ասել): Նրանք իրենց մարմնի հետնամասում մեջք ունեն, բայց քեռի կամ հոպար չունեն, կամ ունեն, դրա մասին չգիտեն:

Ժամանակին մարդկանց ու կենդանիների թիկունքները շատ նման էին իրար, քանի որ ծառային լսել տալու համար, ավանակի պես մեջքին ճիպոտով էին հարվածում: Սակայն այսօր ծառայամիտ «բիրդան աղաների» թիկունքին ո՛չ միայն չեն հարվածում, այլեւ թիկունքը պահպանում են, եւ թիկնապահ անվանումն ստացած կտրիճների սուրբ պարտականությունն է պահպանել իրենց աղաների խոցելի թիկունքները, ասել է թե՝ մեջքը:

Մեջքը պարսկերեն  posht է կոչվում, որն իրանական աղբյուրից հայերենին անցնելով՝ դարձել է «պաշտ» [pasht], իսկ շեֆերի խոցելի մեջքը պահպանողն էլ՝ պաշտ+պան, որը նույնպես իրանական աղբյուրից է: Իսկ պարսկերեն (ինչպես նաեւ չինարեն) «մեջքին դաշույն խրել» դարձվածքը դավաճանություն բառի հոմանիշն է:

Մարդկանց ու կենդանիների միջեւ էլի տարբերություններ կան. մարդիկ համերաշխությունից ելնելով՝ մեջք-մեջքի են տալիս, իսկ կենդանիները՝ ոչ: Պարզապես կենդանիները չեն կարող համերաշխությունից ելնելով մեջք-մեջքի տալ: Բացառվում է:

Տղամարդիկ իրենց հագի տապատի վերիվայրումը կառավարելու համար մեջքին գոտի են կապում, որը «մեջկապ» էլ է կոչվում, իսկ հասարակության մեջ քաղաքակիրթ երեւալու համար՝ փողկապ: Պատահական չէ, որ պարսկերենով ու թուրքերենով փողկապը «քաղաքակրթության երասան» էլ է կոչվում: Բեռնակիր կենդանիների մեջքին փալան են ամրացնում, իսկ կենդանու տեղաշարժը կառավարելու համար սանձի երկու կողմից էլ երասան կապում: 

Մարդկանց խրախուսելու համար սովորաբար գլուխն են շոյում, իսկ կենդանիների՝ մեջքը: 

Մարդկանց հնազանդեցնելու համար (եթե կռացած վիճակում չեն) գլխին են նստում, իսկ կենդանիների՝ մեջքին:

Մարդիկ զղջահարության ժամանակ գլխին են տալիս, իսկ կենդանիները (հիմա կասեք՝ մեջքին) ոչ, կենդանիները զղջահարվել չգիտեն:
Վերջում կցանկանայի արտահայտել սույն շարադրանքից բխող ցանկություններս.
Եկեք բոլոր տեսակի մրցապայքարներում պահպանենք խաղի կանոններն ու հարվածներ չհասցնենք մեջկապից (գոտկատեղ) ներքեւ, անկախ նրանից, թե գոտի՞ ենք կապում, թե՞ երասան,

Եկեք մեր հայրենիքի համար այս ճակատագրական պահին միմյանց մեջքին դաշույն չխրենք, նույնիսկ եթե քաղաքակրթության երասան ենք կապում,
Եկեք մեր երկիրը ոտքի կանգնեցնելու համար թե՛ խելք-խելքի տանք, թե՛ ուս-ուսի տանք, եւ թե՛ մեջք-մեջքի, անկախ ամեն ինչից…

ԳՐԻԳՈՐ ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ