ՎԱՐՈՒԺԱՆ ՊՈՂՈՍՅԱՆ
Հայաստանի նախագահ Սերժ Սարգսյանը երեկ` դեկտեմբերի 24-ին մասնակցեց Մոսկվայում պետությունների ղեկավարների մակարդակով կայացած Եվրասիական տնտեսական բարձրագույն խորհրդի ընդլայնված կազմով նիստին, որից վերադառնում է Հայաստան` Մաքսային միությանը Հայաստանի անդամակցության հաստատված «ճանապարհային քարտեզով»: Իսկ որ այդ քարտեզ ասվածն էլ հաստատվել է, նիստից հետո մամուլի ասուլիսում, ըստ ԻՏԱՌ-ՏԱՍՍ գործակալության, հայտարարել է Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինը:
Մինչեւ հաստատվելն էլ, դեռեւս նիստի ընթացքում, Պուտինը նշել էր, թե հիշյալ քարտեզը հաստատվելու էր երեկ, ինչը եւ տեղի ունեցավ: Մաքսային միության եռյակից Ղազախստանը, սակայն, հատուկ կարծիքով է պատրաստ ստորագրել Հայաստանի «ճանապարհային քարտեզը»` նկատի ունենալով ղարաբաղյան հարցը, իսկ ավելի կոնկրետ` թե սահմանային ինչ վիճակ է լինելու Արցախի հետ: Այս մասին Ղազախստանի նախագահ Նուրսուլթան Նազարբաեւը հայտարարել է հենց նիստի ընթացքում: Այս հարցը, ըստ Ղազախստանի նախագահի, կփորձեն լուծել փորձագետները:
Ակնհայտ է, որ այս հարցը փորձագետների մակարդակում չէ, որ լուծվելու է, եթե, ընդհանրապես, լուծվելու է, քանի որ Արցախի հետ հարաբերությունների ու սահմանների անցկացման հարցը առկա է Հայաստանի որեւէ ինտեգրման ձեւաչափում ներգրավման պարագայում: Թե ինչ են այս հարցում որոշել Մոսկվայում ու ինչին է համաձայնել Հայաստանը` վաղ թե ուշ կիմացվի: Ամեն դեպքում, «զգայուն հարցեր» ունի նաեւ հենց ինքըՙ Ղազախստանը, Ռուսաստանի հետ, մասնավորապես` էներգետիկայի ոլորտում
ՌԴ նախագահը նաեւ տեղեկացրել է, որ ավարտին են մոտեցել նմանատիպ քարտեզ կազմելու աշխատանքները նաեւ Ղրղզստանի հետ, թեեւ այդ երկրի կողմից առաջ քաշված ինչ-ինչ հարցեր են մնացել լուծելու: Հույս հայտնելով, որ ղրղըզ գործընկերների հետ առկա խնդիրները լուծում կգտնեն, Պուտինը հայտարարել էր, որ հենց այդ նատակով էլ երեկվա նիստին հրավիրվել էին Հայաստանի եւ Ղրղզստանի նախագահները:
Որ այս քարտեզը պատրաստվում էին հաստատել, արդեն իսկ գաղտնիք չէր, հատկապես որ Հայաստանը գլխապտույտ արագությամբ է փորձում լցնել այն բոլոր բացերը, որ առկա են Մաքսային միության ճանապարհին: Սակայն հետաքրքրական է, որ Պուտինը հարկ է համարել նույն ասուլիսում շեշտել, թե «եվրոպական եւ եվրասիական ինտեգրումները կարող են արդյունավետորեն լրացնել միմյանց»: Ավելին, Պուտինի մատուցմամբ, հենց այս մոտեցումից էլ բխում են գործադրվող ջանքերը, հատկապես որ նոր տարվա սկզբին պատրաստվում է Ռուսաստան-Եվրոմիություն հանդիպում, որտեղ ռուսական կողմը ցանկանում է քննարկել նաեւ այս հարցը:
Պուտինի ներկայացմամբ, Ռուսաստան-Բելառուս-Ղազախստան նախագահների մակարդակով հանդիպումները կշարունակվեն տարին առնվազն երեք անգամ ձեւաչափով` «պահպանելու ինտեգրման աշխատանքների բարձր տեմպը նաեւ հաջորդ տարի»:
Հաջորդ տարի մայիսի 1-ին էլ Պուտինը ցանկանում է ստորագրման համար պատրաստ տեսնել արդեն Եվրասիական միության ստեղծման պայմանագիրը, որի` ազգային խորհրդարաններում վավերացումից հետո միությունն իր ամբողջ ձեւաչափով կսկսի գործել արդեն 2015թ. հունվարի 1-ից: Ամեն դեպքում, ներկա դրությամբ, պայմանագրի ինստիտուցիոնալ հատվածի առնչությամբ հավանություն են տվել ինչպես Ռուսաստանը, այնպես էլ Բելառուսն ու Ղազախստանը: Ըստ Պուտինի, փաստացի համաձայնեցվել են ստեղծվելիք միության գործունեության հիմնական սկզբունքները, որին կհաջորդի պայմանագրի գործառնական կամ ճյուղային հատվածի նախապատրաստումը:
Բոլոր պարագաներում, ստեղծվելիք միության համատեքստում, ըստ Պուտինի, համամենաշնորհային օրենսդրությունն է ներդաշնակեցվում, եւ արդյունքում եվրասիական տնտեսական հանձնաժողովը մրցակցության միասնական կանոնների պահպանման վերահսկողության լիազորություններ կստանա, իսկ հնարավոր խախտումները կքննվեն ԵՎՐԱԶԵՍ-ի դատարանի կազմում գործելիք հատուկ գերատեսչության կողմից:
Հայաստանի կողմից արդեն պաշտոնական հաղորդագրության համաձայն, «ճանապարհային քարտեզ» ասվածը Եվրասիական տնտեսական բարձրագույն խորհրդիՙ պետությունների ղեկավարների մակարդակով որոշումն է Մաքսային միությանը եւ Բելառուսի Հանրապետության, Ղազախստանի Հանրապետության եւ Ռուսաստանի Դաշնության Միասնական տնտեսական տարածքին Հայաստանի Հանրապետության միանալու միջոցառումների ծրագրի մասին:
Հանձնարարվել է Բելառուսի Հանրապետության, Ղազախստանի Հանրապետության եւ Ռուսաստանի Դաշնության կառավարություններին, Եվրասիական տնտեսական հանձնաժողովինՙ Հայաստանի Հանրապետության կառավարության հետ համատեղ ապահովել ծրագրով նախատեսված միջոցառումների իրականացումը: Եվրասիական տնտեսական հանձնաժողովին հանձնարարվել է նաեւ վարել ծրագրով նախատեսված միջոցառումների իրականացման ընթացքի մոնիտորինգ եւ Բելառուսի Հանրապետությանը, Ղազախստանի Հանրապետությանն ու Ռուսաստանի Դաշնությանը տեղեկացնել մոնիտորինգի արդյունքների վերաբերյալ:
Հիշյալ որոշման համաձայնՙ Եվրասիական տնտեսական հանձնաժողովը ծրագրով նախատեսված միջոցառումների իրականացման աշխատանքի ընթացքի մասին պետք է զեկուցի պետությունների ղեկավարների մակարդակով Եվրասիական տնտեսական բարձրագույն խորհրդի հերթական նիստին:
«Մաքսային միության ու Միասնական տնտեսական տարածքի անդամ-պետությունների եւ Հայաստանի Հանրապետության միջեւ ինտեգրացիոն գործընթացների խորացման նպատակով, ինչպես նաեւ ընդունելով Մաքսային միության եւ Միասնական տնտեսական տարածքի անդամ-պետությունների ու Հայաստանի Հանրապետության փոխշահավետ տնտեսական համագործակցության հետագա զարգացման անհրաժեշտությունը, սատարելով Հայաստանի Հանրապետության մտադրությանըՙ դառնալ Եվրասիական տնտեսական միության լիիրավ անդամ, փաստաթուղթը ստորագրած չորս երկրների նախագահները հայտարարել են միջոցառումների ծրագրի («ճանապարհային քարտեզի») հաստատման մասին եւ հանդես են եկել «ճանապարհային քարտեզով» նախատեսված միջոցառումների իրականացման օգտինՙ եվրասիական ինտեգրացիոն նախագծին Հայաստանի միանալու նպատակով», տեղեկանում ենք պաշտոնապես` ոչ մի տեղեկացում չստանալով Ղազախստանի հատուկ կարծիքի մասին:
Ինչեւէ, ընդհանրացնելով նշենք, որ Հայաստանը շատ մեծ արագությամբ ստորագրում է բազմաթիվ փաստաթղթեր, որոնք տանում են դեպի Մաքսային միություն, սակայն այդ փաստաթղթերի վերաբերյալ ոչ քննարկումներ են տեղի ունենում, ոչ էլ դրանց թեր ու առավել կողմերն են ներկայացվում: Եվ, որպես կանոն, նման իրավիճակներում միայն գործնականում են ի հայտ գալիս բոլոր խնդիրները, որոնց լուծումն արդեն հետադարձ տարբերակով մեծապես բարդ է լինում:
