ՖՐԻՆԱ ԲԱԲԱՅԱՆ, Պատմական գիտությունների թեկնածու, հնագետ
Թե համախմբվեն մարդիկ ու ցեղեր, սրտեր չե՜ն մաշի,
Միացյալ ուժը ապառաժներ ու ժայռեր կտաշի,
Մեկ սուփրայի շուրջ թե միասնաբար մենք նստենք ճաշի,
Երես չի թեքի ճակատագիրը Թուրքմենստանի
18-րդ դարի բանաստեղծ Մահթումկուլի Ֆրագիի թուրքմենական ցեղերի միավորման երազած գաղափարը միայն թուրքմեն ժողովրդինը չէ: Այն համամարդկային մտածողության արգասիք է, օրհներգՙ աշխարհի բոլոր ժողովուրդների համար: Յուրաքանչյուրը, ում բախտ է վիճակվել երբեւէ լինելու Թուրքմենստանում կարող է վկայել այն համաժողովրդական սիրո մասին, որ վայելում է երգիչն իր հայրենիքում: Մահթումկուլի Ֆրագիի անունը վաղուց քաջածանոթ է հայ ընթերցողին: 2014 թ. Երեւանի պետական համալսարանի կողմից լույս տեսած նրա երկերի երրորդ ժողովածուն դրա ցայտուն արտահայտությունն է: Գրքի առաջին էջում ներկայացված է բանաստեղծի արձանը: Համոզված ենք, որ Աշխաբադում յուրաքանչյուր անցորդ, անառարկելիորեն մի պահ կանգնում եւ հիանում է Ազատության պողոտայումՙ թանգարանի առջեւ տեղադրված մեծ բանաստեղծի արձանով: Շատերին հայտնի չէ սակայն, որ բազալտե մեծ ժայռաբեկորը, որից կերտվել է արձանը, հայաստանյան բազալտե քարն է. այն նախապես տաշվել է Երեւանում, այնուհետեւ երկաթուղային վագոններով տեղափոխվել Աշխաբադ: 4,5×5 քառ. մ ժայռե պատվանդանի վրա փոխադրված Մահթումկուլի Ֆրագին ազգային տարազով է, աջ ձեռքում գիրք, ձախըՙ հենած ժայռին: Մտքի եւ ուժի այս միացությունը խորհուրդ պարունակող թեմա է, որ փայլուն ձեւով իրականացվել է քանդակագործ Վ. Պոպովի կողմից:
Քարի վրա փոխադրությունը կատարել է վաստակաշատ քարգործ վարպետ Աղոն: Վարպետ Աղոնՙ Գեւորգ Հովհաննիսյանը ծնվել է 1932 թ. Գեղարքունիքի Լիճք գյուղում: Աշխատանքային գործունեությունը սկսել է 16 տարեկանից: Տարիներ շարունակ նվիրված իր մասնագիտությանըՙ վարպետը քանդակագործների կողմից կերտված թեմաները փոխադրել է քարի վրա, ստեղծել ինքնատիպ, հիացմունք պատճառող գործեր: Բազմաթիվ են դրանք: Մատենադարանի առջեւ տեղադրված Մեսրոպ Մաշտոց, Մխիթար Գոշ, Մովեսես Խորենացի, Թորոս Ռոսլին, նաեւ զորավար Սուվորով, Սայաթ-Նովա, Մարտիրոս Սարյան, Վահան Տերյան, Պեպո, ԵՊՀ-ի բակում տեղադրված Անանիա Շիրակացի: Վարպետ Աղոյի մուրճի հարվածներով են ծնունդ առել նաեւ ճարտարապետ Ռ. Իսրայելյանի Ապարանի հերոսամարտի հուշարձանը, Երեւանի հյուսիսային մուտքինՙ «Վահագնի վիշապամարտը», բազմաթիվ այլ գործեր: Այդ ամենը քանդակագործների տաղանդավոր մտահղացամ եւ վարպետի բնատուր շնորհի մեկտեղման արդյունքն է: Այն այսօր մեզանում, ցավոք, առանձնակի արվեստագիտական քննարկման չի ենթարկվում:
Վարպետ Աղոն վերջին տարիներին չէր աշխատում: Չնայած կույր էր աչոք, սակայն կույր չէր մտոք: Նա պայծառ հիշողությամբ պատմում էր իր գործերի մասին, հիշում էր այն քանդակագործներին, ճարտարապետներին, նույնիսկ գիտնականներին եւ բանաստեղծներին, որոնց տեսել, որոնց հետ աշխատել եւ ինչպես ինքն էր ասումՙ մի թաս գինի էր խմել: Երկար է նրանց ցուցակըՙ Ռաֆայել Իսրայելյան, Մարկ Գրիգորյան, Արա Հարությունյան, Արթուր Թարխանյան, Երվանդ Քոչար, Ղուկաս Չուբարյան, Լեւոն Թոքմաջյան, Մատենադարանի տնօրեն Լեւոն Խաչիկյան, Հովհաննես Շիրազ եւ մյուսներ:
Հրատարակության պատրաստվող սույն հոդվածը գրելիս մեր վարպետն անաղմուկ հեռառացավ կյանքից: Հեռացավ, որ ավելի մոտ կանգնի բոլոր այն երախտավորներին, որոնք նրա ստեղծագործական կյանքի հիմնաքարերն էին, որոնց շնորհիվ էլ նրա վարպետորեն կերտած փոխադրումներն այդքան ցայտուն եւ նշանակալից եղան:
