«Եվրոպան մտահոգ է ընտրությունների արդյունքներից»
Նոյեմբերի 1-ին Թուրքիայում անցկացված վաղաժամկետ խորհդարանական ընտրություններում կառավարող Արդարություն եւ զարգացում կուսակցության հաղթանակը մտահոգում է Եվրոպային, քանի որ իսլամիստների հաղթանակը երկրում հարցականի տակ է դնում մամուլի ազատությունը եւ մարդու իրավունքների հարգումը, գրում է իռլանդական «Այրիշ թայմս» թերթը:
Հաղթող կուսակցության հիմնադիրը երկրի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանն է: Նրա քաղաքականությունը, ըստ նրա հայտարարությունների, ուղղված է տնտեսական առաջադիմությանը եւ իրադրության կայունությանը:
Այդուհանդերձ լիրայի փոխարժեքի անկումը, անձնասպանական ահաբեկչությունները եւ ՔԲԿ-ի դեմ մղվող պատերազմը ընտրողների մեջ միայն սրել են անկայունության զգացումը, ընդգծում է թերթը: Այս կապակցությամբ ընտրությունների նախօրեին Թուրքիայի իշխանություններն ակտիվացրել էին պայքարը կառավարության ընդդիմախոսների դեմ: Մինչեւ օրս էլ իշխանությունները վերահսկողություն են հաստատում ընդդիմադիր հեռուստաալիքների նկատմամբ եւ ձերբակալում են Էրդողանին դատապարտող լրագրողներին:
Թուրքիայում ԶԼՄ-ների ազատության սահմանափակումը եւ մարդու իրավունքների խախտումները հարուցում են միջազգային իրավապաշտպան կազմակերպությունների դժգոհությունը: Ընդդիմադիր Հանրապետական կուսակցության պատգամավոր Ֆարուք Լոգօղլուն երկյուղ է արտահայտել, որ Էրդողանի կուսակցության իշխանության ներքո երկիրը «բոլոր ճակատներում կշարժվի հակառակ ուղղությամբ»:
Սակայն Էրդողանի կուսակցության հաղթանակը Եվրոպայի համար ունի նաեւ դրական նշանակություն. քանի որ միգրացիոն ճգնաժամի ընթացքում հենց Արդարություն եւ զարգացում կուսակցության ղեկավարությունը համաձայնեց ընդունել ավելի քան 2 մլն սիրիացի գաղթականների:
Նախնական տվյալների համաձայն, Էրդողանի կուսակցությունը ստացել է բոլոր քվեների մոտ 50 տոկոսը եւ այժմ կարող է ինքնուրույնաբար ձեւավորել կառավարություն: Սակայն կուսակցությանը չի հաջողվել ստանալ սահմանադրական մեծամասնություն, ինչը թույլ կտար մեծացնել նախագահ Էրդողանի դերը: Նախագահական կուսակցության հաղթանակը նշանակում է, որ երկիրը կշարունակի շարժվել իսլամացման ուղիով, իր հերթին արձանագրում է «Գազետա.ռու» էլեկտրոնային հրատարակությունը:
Չնայած բոլոր հոռետեսական կանխատեսումներին, կառավարող Արդարություն եւ զարգացում կուսակցությունը կարողացավ հունիսյան ընտրությունների համեմատությամբ զգալիորեն բարելավել իր արդյունքները, ստանալով 8,4 տոկոսով ավելի շատ քվեներ:
Սեփական արդյունքը փոքր-ինչ բարելավեց նաեւ Ժողովրդահանրապետական (քեմալիստական) կուսակցությունը, որը նոյեմբերի 1-ին ստացավ քվեների 25,4 տոկոսը: Իսկ Ազգայնական շարժման կուսակցության ազգայնականները կորուստներ ունեցան եւ հունիսի 16,2 տոկոսի փոխարեն ստացան 12 տոկոս:
Զգալիորեն վատացավ քրդամետ Ժողովուրդների դեմոկրատական կուսակցութան արդյունքը, որը հունիսյան 13 տոկոսի փոխարեն այժմ ունի ընդամենը 10,8 տոկոս: Սակայն կուսակցության առաջնորդ Սելահատտին Դեմիրթաշը գոհունակություն արտահայտեց այդ արդյունքի առթիվ, նշելով, որ այն կարող էր ավելի բարձր լինել, եթե կուսակցության վրա քաղաքական ճնշում չգործադրվեր:
Ֆրանսիական «Լը Մոնդ» թերթը ներկայացնում է ուժերի նոր դասավորությունը Թուրքիայի խորհրդարանում: Դրա 550 տեղերից 316-ը կզբաղեցնեն Արդարություն եւ զարգացում նախագահական կուսակցության իսլամիստ պատգամավորները: 25,4 տոկոս ստացած Ժողովրդահանրապետական (քեմալիստական) կուսակցությունը խորհրդարանում կունենա 134 տեղ: Ազգայնական շարժումը կունենա 41 պատգամավոր: Քրդամետ ուժերը ներկայացնող Ժողովուրդների դեմոկրատական կուսակցությունը կստանա 59 տեղ:
Դիտորդները նշում են, որ Մերձավոր Արեւելքի անկայուն իրադրության պայմաններում ընտրողները քվեարկել են նախագահամետ կուսակցության օգտին: Սակայն, ինչպես գրում է բրիտանական «Գարդիան» թերթը, ընտրությունների արդյունքները կարող են էլ ավելի խորացնել էթնիկական եւ կրոնական երկպառակությունները: Էրդողանի կողմնակիցները պաշտում են նրան, համարելով երկիրն արդիականացրած մարդ, մինչդեռ քննադատներն ատում են նրան, համարելով միահեծան առաջնորդ եւ բռնակալ:
Թեեւ Արդարություն եւ զարգացում կուսակցությունը չստացավ սահմանադրական մեծամասնություն (330 տեղ), որը թույլ կտար ուղղումներ կատարել երկրի հիմնական օրենքում եւ ընդլայնել պետության ղեկավարի դերը, Էրդողանի դիրքերը ընտրությունների շնորհիվ զգալիորեն ամրապնդվեցին:
Ըստ որում, ինչպես նշում են դիտորդները, գլխավոր ինտրիգը մնում է երկրի վարչապետի թեկնածությունը, որը, սահմանադրության համաձայն, պետության ղեկավարն է: Քանի որ Արդարություն եւ զարգացում կուսակցությունը ձեւավորելու է մեծամասնության կառավարություն, հնարավոր է, որ ներկայիս վարչապետ Ահմեդ Դավութօղլուն մնա իր պաշտոնում:
ՌԴ ԳԱ համաշխարհային տնտեսության եւ միջազգային հարաբերությունների ինստիտուտի ավագ գիտաշխատող Վիկտոր Նադեին-Ռաեւսկին Դավութօղլուին բնութագրում է որպես «խոշոր քաղաքական տեսաբանի» եւ գտնում է, որ նա նոր կառավարությունում եւս կմնա վարչապետի պաշտոնում: «Սակայն Էրդողանը պահի տակ գործող քաղաքական գործիչ է, եւ նրանից կարելի է սպասել ամեն ինչ», միաժամանակ նշում է վերլուծաբանը:
Ընտրությունները նաեւ զգալիորեն ամրապնդեցին Էրդողանի դիրքերը Մերձավոր Արեւելքում եւ ընդլայնեցին Սիրիայի դեպքերի վրա նրա ազդեցության հնարավորությունները:
Միեւնույն ժամանակ նախագահ Էրդողանը ավելի ու ավելի շատ է քննադատվում Արեւմուտքում: Ընտրությունների նախօրեին «Նյու Յորք թայմսը» խմբագրական հոդվածում նրան մեղադրեց երկրում անկայունության մթնոլորտի ստեղծման մեջ. «Թուրքիայի կառավարությունը կրկին ռմբակոծում է քուրդ ապստամբներին, ընդդիմադիր կուսակցությունները դժվարությամբ են անցկացնում հանրահավաքներ եւ ժամեր ստանում հեռուստատեսությունում, մրցակիցներին պիտակավորում են իբրեւ ահաբեկիչների, իսկ ընդդիմադիր մամուլը լռեցվում է», ընդգծում է թերթը:
Էրդողանի դիրքերի ամրապնդումը Ռուսաստանի համար ունի առավելապես դրական նշանակություն: Նա անձնական լավ հարաբերություններ ունի ՌԴ նախագահ Վլադիմիր Պուտինի հետ: Բացի դրանից, Թուրքիան Ռուսաստանի խոշորագույն առեւտրական գործընկերներից է: Ճիշտ է, Սիրիայում ռուսական օդուժի գործողության սկզբից ի վեր երկու ղեկավարների հարաբերությունները փոքր-ինչ վատացել են. Էրդողանը քննադատական արտահայտություններ է անում Ռուսաստանի հասցեին:
Վիկտոր Նադեին-Ռաեւսկին նշում է, որ Էրդողանի կուսակցության հաղթանակը նշանակում է, որ Թուրքիան կշարունակի առաջ շարժվել իսլամացման ուղիով:
Այդ ուղեգիծը կառաջացնի ընդդիմության բողոքները, սակայն, ինչպես ցույց տվեցին ընտրությունները, ընդդիմադիր ուժերի դիրքերը թուլացել են: «Կշարունակվի ճնշումը մամուլի վրա, կուժեղացվեն ճնշիչ գործողությունները քրդերի եւ ձախ ուժերի դեմ», կանխատեսում է փորձագետը: Նրա կարծիքով, ընտրություններում նախագահական կուսակցության ձեռք բերած նպաստավոր արդյունքների պատճառն այն է, որ երկրի քաղաքացիները վախենում են ահաբեկչական հարձակումներից: Ընտրողներին վախեցրին ահաբեկչության վտանգը եւ երկրում տեղի ունեցած մի շարք պայթյունները, մանավորապես մայրաքաղաք Անկարայի խոշոր ահաբեկչությունը: Դրա համար իշխանությունները սկզբում փորձեցին մեղադրել քրդերին, բայց հետո հայտարարեցին, որ ահաբեկչության կազմակերպիչը «Իսլամական պետություն» խմբավորումն է: Սակայն սկզբնական կեղծ մեղադրանքը որոշակի ազդեցություն ունեցավ: «Հրապարակված ստի մարտավարությունն արագորեն համակում է մարդկային զանգվածներին», արձանագրում է ռուս փորձագետը:
Ընտրություններից առաջ Թուրքիայի ընդդիմադիր ուժերի եւ լրատվամիջոցների վրա գործադրված ճնշումները դատապարտել են մասնավորապես ԵԱՀԿ-ն եւ Եվրոպայի խորհուրդըՙ ընդգծելով, որ նման գործելակերպը ներհակ է ժողովրդավարությանը:
