Ռասիմ Աղաեւը ժամանակին զբաղեցրել է Ադրբեջանի նախագահի խոսնակի պաշտոնը: Մինչ այդ լրագրող է աշխատել, այդ թվում եւՙ արտասահմանում: Ներկայումս haqqin.az-ի հեղինակներից է: Նրան զայրացրել է, որ «Նեզավիսիմայա գազետան» անդրադարձել է Խոջալուի 25-ամյա վաղեմության դեպքերին: Աղաեւին հատկապես նյարդայնացրել է Արսեն Մելիք-Շահնազարովի խոսքը: Եւ ահա նա հոդված է հրապարակել, որտեղ փորձում է ապացուցել, որ Սումգայիթում եւ Բաքվում հազարավոր ադրբեջանցիներ պաշտպանել են հայերին, իսկ «Երեւանի կամ Ստեփանակերտի մի բնակիչ գոնե կգտնվի՞, որ հիշի իր կողմից փրկված մի ադրբեջանցու» https://haqqin.az/news/94319:
Չի գտնվի, Աղաեւը ճիշտ է ասում: Բայց չի գտնվի, որովհետեւ Երեւանում եւ Ստեփանակերտում ադրբեջանցիների ջարդեր չեն կազմակերպվել: Մարդիկ պարզապես հեռացել են: Իսկ ի՞նչ է կատարվել Բաքվումՙ դիմում եմ Զարդուշտ Ալիզադեի եւ Ռասիմ Աղաեւի հեղինակած «Երկրորդ հանրապետության վախճանը» գրքի օգնությանը:
Նկարագրելով 1989թ. նոյեմբերի վերջերի Բաքուն, Ալիզադեն հիշում է, թե ինչպես մի ուշ երեկո, մտնելով ժողճակատի կենտրոնական գրասենյակ, ականատես է լինում, որ մի խումբ երիտասարդներ ծեծում են մեկին:
– Ի՞նչ է կատարվում, ինչպե՞ս եք ձեզ թույլ տալիս նման բան,- հարցնում է նա:
– Բռնել ենք հայի, ատրճանակն ինչ- որ տեղ է շպրտել, չի ասումՙ որտեղ, ծեծում ենք, որ ասի,- պատասխանում է հեղինակին հայտնի «տղաներից» մեկը:
Իսկ ովքե՞ր էին հայ մարդուն ժողճակատի գրասենյակ բերողները: Բաքվի 26 կոմիսարների շրջանի միլիցիայի երկու սպա աշխատակից: Որտե՞ղ էին ծեծում իրենց զոհին: Ժողճակատի նախագահի առանձնասենյակումՙ Իսա Գամբարովի ներկայությամբ:
http://royallib.com/read/alizade-zardusht/konets-vtoroy-respubliki.html#532480
Ի՞նչ մթնոլորտ էր տիրում Ժողճակատում: Խնդրեմ. «Խոսքը տրամադրվեց Ալի Բայրամլի քաղաքից ինչ-որ մի բժշկի: Սույն բժիշկը հանդիսավոր հայտարարեց, որ ժամանակակից բժշկությունը արյան անալիզի միջոցով կարողանում է որոշել մարդու ազգային պատկանելությունը եւ առաջարկեց, որ Լեյլա Յունուսովան անալիզի համար արյուն հանձնի…»: Ինչո՞ւ: Որովհետեւ կասկածում էին, որ Յունուսովան հայ է… Որովհետեւ նրա ամուսնուՙ Արիֆ Յունուսովի մայրը հայուհի էր:
– Խնդրեմ, մեր Ճակատը դարձավ ֆաշիստական կազմակերպություն, շուտով կսկսեն մարդկանց գլուխները չափել,- կատարվածին արձագանքել է Յունուսովան, որն, ի դեպ, մի քանի տարի առաջ «Հայաստանի օգտին լրտեսությամբ զբաղվելու» մեղադրանքով դատապարտվել է 8 տարվա ազատազրկման, միջազգային կառույցների ճնշման տակ ազատ արձակվել եւ արտաքսվել Ադրբեջանիցՙ ամուսնու հետ միասին:
Նույն տեղում կարդում ենք. «Ջարդի օրն Արզու Աբդուլլաեւան տեսնելով, թե ինչպես է ամբոխը հետապնդում փախչող տղամարդուն, մոտեցել է մի ձեռքում ավտոմատ, մյուսում «Սկազկա» տորթ բռնած սաղավարտով զինվորին եւ հարցրել. «Ինչո՞ւ չեք միջամտում, ինչո՞ւ չեք պաշտպանում մարդկանց»: Զինվորը պարզ պատասխան է տվել. «Մենք հրաման չունենք»:
Ժլատ տողեր են, բայց եթե պատկերները դնում ես կողք-կողքի, ապա ստացվում է, որ փողոցում ամբոխը հետապնդում է հայ տղամարդու, անկյունում կանգնած է զինվորը, որին ադրբեջանցիները հյուրասիրել են «Սկազկա» տորթ, որպեսզի զբաղվի եւ ոչինչ չձեռնարկի, հայ տղամարդուն պաշտպանելու փորձ ոչ ոք չի ձեռնարկում, միայն մի կին մոտենում է զինվորին եւ հարցնում, թե ինչո՞ւ ոչինչ չի անում, զինվորն էլ թոթվում է ուսերը, «Մենք հրաման չունենք»:
Հաջորդ պատկերն ավելի խոսուն է. «Համալսարանի գիտական աշխատողը գործից տուն վերադառնալիս տեսել է, թե ինչպես է հայի լրիվությամբ կողոպտված բնակարանից մի ծեր կին թոռան հետ դուրս գալիսՙ հետը քարշ տալով էմալը թափած մի շերեփ:
– Այդ շերեփի համար դու երեխայի հոգի՞ն ես խեղում,- հարցնում է նա պառավ ջարդարարին: Իսկ նա կարծես ոչինչ չի եղելՙ հեռանում է թոռան հետ»:
Որեւէ մեկն այստեղ մարդասիրության կամ գոնե պարկեշտության նշույլ տեսնո՞ւմ է: Ընդ որում պետք է նկատի ունենալ, որ գրքի հեղինակներն ադրբեջանցի են, ամբողջ ճշմարտությունը չէին կարող ասել կամ չեն ցանկացել ամեն ինչ պատկերելՙ ինչպես իրականում եղել է: Բայց ասածն էլ բավական է, որպեսզի պատկերացում կազմենք Բաքվի հայկական ջարդերի բնույթի մասին: Ադրբեջանական քարոզչությունը զուր է ճգնում տպավորություն ստեղծել, թե «զանգվածային անկարգությունները չեն կրել էթնիկ անհանդուրժողականության բնույթ», թե «հազարավոր ադրբեջանցիներ ապաստան են տվել իրենց հայ հարեւաններին»: Իրականությունը հայ կողոպտված բնակարանից վերջին էմալաթափ շերեփը տանող պառավի եւ թոռան վարքն է: Պատկերի իմաստն այն է, որ նրանք էլ իրենց բաժին վրեժն են լուծել, ստացել իրենց բաժին բավարարվածությունը, որ կարողացան մի հայի վնաս հասցնել, հրճվել նրա բնակարանի ավերակների վրա…
Ինչ վերաբերում է Խոջալուին, ապա երկու մեջբերում անենք. «1992թ. փետրվարի 18-ին ԱԺՃ մեջլիսը «Ազադլըղ» թերթում հրապարակում է իր որոշումը, որն ստորագրել էր ԱԺՃ մեջլիսի նախագահ Արիֆ Հաջիեւը: Ժողճակատը Մութալիբովին առաջարկում էր կամավոր հրաժարական տալ: ԱԺՃ-ն միայն այդ դեպքում էր երաշխավորում նրա եւ ընտանիքի անվտանգությունը եւ երկրից հեռանալու հնարավորութոյւնը, եթե նա ցանկանար դա: Հակառակ դեպքում ԱԺՃ-ն սպառնում էր դիմել ուժի եւ կանգ չառնել արյունահեղության առաջ»:
Այնուհետեւ, Խոջալուի բնակչության թվաքանակն Ալիզադեի եւ Աղաեւի գրքում նշված է «(շուրջ 1500 մարդ»), իսկ խոսելով սպանվածների դիակները պատկերող կադրերը մարտի 5-ին ԳԽ նստաշրջանում ցուցադրելու մասին, հեղինակները գալիս են այսպիսի եզրահանգման, որ դրանք շատ ծանր են ազդել ադրբեջանական հասարակության վրա, վախ ներշնչել, ինչը պատճառ է դարձել, որ բնակչությունը, նույնիսկ զինվորները, լսելով, որ հայերը գալիս են, թողնեն ամեն ինչ եւ փախչեն, բայց «այն ժամանակ, իրականացնելով Մութալիբովի տապալման իրենց ծրագրի վերջին փուլը, ԱԺՃ առաջնորդները նման հետեւանքների մասին չէին մտածում»:
Ահա, կարծես, ամեն ինչ ամբողջանում է. եթե սպանվածների ցուցադրումը Մութալիբովի տապալման ծրագրի վերջին փուլն էր, ինչպես Ալիզադեն եւ Աղաեւն են գրում, ապա նախավերջինը պետք է լիներ նրանց սպանությունը, իսկ դրան պետք է նախորդեր Խոջալուից խաղաղ բնակչության տարհանման դեմ ԱԺՃ սադրանքները… Այսպես կառուցվում է տրամաբանական շղթա, որի բոլոր օղակները տանում են դեպի ԱԺՃ-Մութալիբով քաղաքական մրցակցություն:
Խոջալուի խաղաղ բնակչության դեմ, այո, հանցագործություն է կատարվել, բայց դրա հեղինակները Բաքվում են: Շատերն այսօր էլ քաղաքականության մեջ են, զբաղեցնում են պետական, զինվորական եւ այլ բարձր պաշտոններ: Ապրում են նաեւ «Երկրորդ հանրապետության վախճանը» գրքի համահեղինակներ Զարդուշտ Ալիզադեն եւ Ռասիմ Աղաեւը: Ես վերջինիս դիմանկարը վերադարձրիՙ օգտագործելով իր իսկ գրքի որոշ հատվածներ: Եթե դրանք «կեղծ» են, ապա ինչո՞ւ են գրվել: Եթե ճշմարտությունն այն է, ինչ ասվել է 20 տարի առաջ Մոսկվայում, համարյա ընդհատակյա պայմաններում հրատարակված գրքում, ապա ինչո՞ւ է դրանից այսօր հրաժարվում Ռասիմ Աղաեւը…
