Գիյոմ Թումանյանը (ծնված 1974 թ. Մարսելում) ուսանել է պլաստիկ արվեստներ եւ արվեստաբանություն Բորդոյի Միշել Մոնտեն համալսարանում՝ զուգահեռաբար հաճախելով Բորդոյի Գեղարվեստի դպրոցի դասընթացներին: 1997 թվականին ստացել է պլաստիկ արվեստների մագիստրոսի կոչում, այնուհետեւ սկսել է դասախոսական կարիերան Թուլուզում: Այստեղ նա հանդիպել է պատկերասրահի տնօրեն Ֆաբրիս Գալվանիին, որը կազմակերպել է նրա առաջին անհատական ցուցահանդեսը 1999 թվականին: Վերջին քսան տարիների ընթացքում Գիյոմն ամբողջությամբ նվիրվել է նկարչությանը: Անհատական ցուցահանդեսներ է ունեցել Ֆրանսիայի խոշոր քաղաքներում (Փարիզ, Լիոն, Մոնպելյե, Բորդո, Անգուլեմ, Թուլուզ, Մարսել), ինչպես նաեւ Չինաստանում, ԱՄՆ-ում եւ Հայաստանում:
«Գիյոմ Թումանյանը նկարում է համոզմունքով, այդ նախնական ժեստում եւ գրեթե առանց տարիքի կարծես կրկնվում է տեսանելիի վաղեմի կերպարը, դրա բռնությունը կամ ներխուժումը, դրա նորացված հրաշքը» (Դոմինիկ Ռաբատե, 2019):
-Գիյո՛մ, հնարավո՞ր է այսօրվա Ֆրանսիայում ապրել միայն նկարչությամբ:
-Այո՛, ֆրանսիական արվեստի շուկան ակտիվ է, եւ Փարիզը վերստին աշխարհի կարեւորագույն քաղաքներից մեկն է հատկապես գեղանկարչության ասպարեզում: Գոյություն ունեն նաեւ արվեստի գործեր գնելու մասնավոր եւ պետական ֆինանսավորման համակարգեր: Սակայն նկարչությամբ ապրելը դժվար է, քանի որ Ֆրանսիայում կան բազմաթիվ նկարիչներ, որոնք աշխարհի տարբեր ծայրերից գալիս են Փարիզ: Ես ապրում եմ իմ նկարչությամբ, քանի որ հինգ տարի առաջ դադարեցի արվեստ դասավանդել՝ Չինաստանում արտիստական կեցավայրում ապրելուց հետո:
-Արդյո՞ք մարդիկ հետաքրքրված են դասական նկարներ ձեռք բերելով:
-Հետաքրքրված են, կան նաեւ բազմաթիվ հավաքորդներ, եւ ֆիգուրատիվ գեղանկարչությունը շատ լավ է ներկայացված Ֆրանսիայում: Բայց ամեն ինչ կախված է այն բանից, թե ինչ նկատի ունեք դասական նկարչություն ասելով: Եթե հաշվի առնենք, որ դասական բառը նշանակում է ռեալիստական կամ հիպերռեալիստական, ապա այն այժմ թրենդային է Փարիզում:
-20-րդ դարի երկրորդ կեսին Ֆրանսիայում բազմաթիվ հայ եւ հայազգի կերպարվեստագետներ կային: Իսկ հիմա՞:
-Ֆրանսիայում միշտ էլ բազմաթիվ են հայ եւ հայազգի արվեստագետները: Ես ճանաչում եմ նրանցից շատերին եւ վերջերս կազմակերպել էի մի ցուցահանդես, որտեղ ի մի էի բերել մի շարք հայազգի նկարիչների: Սա հայանուն «ՄԵՆՔ» նախագիծն է, որը ես շարունակում եմ զարգացնել Ֆրանսիայում եւ Հայաստանում: Կարեւոր է պահպանել նկարչական կապերը մեր երկու երկրների միջեւ:
-Դու համագործակցել ես ֆրանսահայ լավագույն նկարիչներից Ժանսեմի (Ժան Սեմերջյան) հետ Թուլուզում կայացած «Հայաստան՝ հիշողության գործողություն» ցուցահանդեսում: Ինչպե՞ս ես գնահատում համագործակցությունդ այդ վարպետի հետ:
-Իմ բախտը բերեց, եւ 2003 թվականին ինձ ընտրեցին Ժանսեմի հետ ցուցադրվելու Թուլուզի Դիմադրության թանգարանում: Դոկտոր Ֆեռնան Թորոսյանը, որին ես շատ բարձր եմ գնահատում, շատ ջանք է թափել Միջին Պիրենեյան մարզում կազմակերպված այս ցուցահանդեսի համար: Դա հայ սփյուռքի նախագիծ չէր, բայց ցանկություն կար Ցեղասպանության մասին խոսել առաջին սերնդի մեծ նկարիչ Ժանսեմի եւ երրորդ սերնդի որեւէ երիտասարդ նկարչի հետ: Ես շատ տպավորված էի այդ գաղափարով, եւ այն ժամանակ իմ աշխատանքը շատ էքսպրեսիոնիստական էր, ցուցադրել էի կարմիր կտավներ, մի շարք «մարմիններ» եւ «գլուխներ»: Ցավոք սրտի, ես չհանդիպեցի վարպետ Ժանսեմին, որը Թուլուզի ցուցահանդեսի ժամանակ արդեն շատ ծեր ու հիվանդ էր: Ինձ համար պատիվ էր կազմակերպել այդ ցուցահանդեսը եւ իրազեկել մեր մասին հանրության մի մեծ հատվածի, որն անտեղյակ էր հայոց պատմությանը:
-Դու կրում ես պատվավոր հայկական ազգանուն: Նաեւ առանձնահատուկ կապ ունես Հայաստանի հյուսիսում գտնվող Լոռու մարզի հետ: Ընտանեկան առնչություն կա՞ «Մեծ Լոռեցու»՝ Հովհաննես Թումանյանի հետ:
-Իմ տատիկն ու պապիկը Էրզրումից էին ու Սվազից, երկուսն էլ Ցեղասպանության վերապրողներ էին: Ցավոք սրտի, շատ բան չգիտենք մեր ընտանիքի մասին, քանի որ իմ պապը՝ Հմայակ Թումանյանը, որբ է եղել: Նրանք Մարսել են ժամանել 1924 թվականին: Այժմ ես պրպտումներ եմ կատարում իմ ընտանիքի վերաբերյալ: Ենթադրում եմ, որ մենք կապ չունենք Լոռու մարզի եւ հայ մեծ բանաստեղծի հետ:
-Քո կենսագրությունն ասում է, որ 2016-ին Հայաստան կատարած ուղեւորությունդ շրջադարձային է եղել քո նկարչության համար: Ինչպե՞ս:
-2016 թվականին ես Հայաստան վերադարձա իմ առաջին այցից գրեթե տասը տարի անց: Ուզում էի միայնակ ճանապարհորդել երկրում՝ հանդիպելու մարդկանց եւ բացահայտելու չքնաղ բնապատկերները, նաեւ Երեւանում ուսումնասիրելու 19-րդ դարի վերջի արեւելահայ բնանկարչությունը: Գեղարվեստի աշխարհում լավ գիտելիքների շնորհիվ հնարավորություն ունեցա պարբերաբար այցելել Հայաստանի ազգային պատկերասրահ եւ մոտիկից տեսնել հայ վարպետների աշխատանքները: Ես հիացած էի «գիշերային բնանկարներով», եւ դա ազդեց իմ ստեղծագործության վրա վերադարձիցս հետո: Ես բազմաթիվ նշումներ կատարեցի եւ խորասուզվեցի հատկապես երկու հայ ականավոր գեղանկարիչների կարեւոր աշխատանքների մթնոլորտում` Գեւորգ Բաշինջաղյանի «գիշերային բնանկարների» եւ Իվան (Հովհաննես) Այվազովսկու փոթորիկների մեջ:
-Արվեստաբաններն ու դիտողները երբեւէ տեսե՞լ են որեւէ կապ քո գեղարվեստական ոճի եւ քո հայկական ծագման միջեւ:
-Երբեմն լրագրողներն ու արվեստաբաններն ինձ հարցնում են, թե ի՞նչ կարծիք ունեմ իմ արվեստի վրա հայկական ծագմանս ազդեցության մասին: Ես միշտ պատասխանում եմ, որ իմ արվեստում անպայման կա մի բան, որը «մատնում է» ինչպես իմ հայրական, այնպես էլ մայրական ծագումը (մայրս Լանդերից է՝ Ֆրանսիայի հարավ-արեւմուտքից) եւ հատկապես՝ ծառերի եւ անտառների առկայությունը: Ես նկարում եմ այն, ինչ զգում եմ եւ այն, ինչ որ կամ, ուստիեւ իմ ծագման հետ կապն առկա է, եւ մարդիկ, որոնք գիտեն ինձ եւ հետաքրքրված են իմ ստեղծագործությամբ, որոշակի ձեւով տեսնում են այդ կապը:
-2018 թվականին ցուցահանդես ունեցար Երեւանում՝ ՆՓԱԿ-ում կայացած տպագրարվեստի առաջին միջազգային բիենալեում: Նորից Հայաստան գալու ծրագրեր ունե՞ս:
-Ինձ հրավիրել էր «Կուլտուր Դիալոգ Արմենիեն» կազմակերպությունը, որը նախաձեռնել էր այս բիենալեն: Ես միայն մի շարք փոքր մոնոտիպ ձեւաչափերով եմ մասնակցել, բայց դրանից առաջ գեղարվեստական փոխանակման աշխատանք էի սկսել կազմակերպել հայ նկարիչ Տիգրան Սահակյանի հետ, որը 2015-ին Բորդոյում արտիստական կեցավայրում էր: Դրանից հետո մենք կրկին հանդիպել ենք Շվեյցարիայում եւ Գերմանիայում եւ միշտ կապի մեջ ենք եղել: Այս տարի Տիգրանը եւ մեկ այլ հայ նկարիչ՝ Արման Վահանյանը, կրկին Ֆրանսիայում էին՝ «ՄԵՆՔ» նախագծի շրջանակներում, կեցության եւ ցուցահանդեսի համար: Այդ նախագիծը զարգացման փուլում է, եւ եթե հետաքրքրված եք, անպայման նորից կզրուցենք այդ մասին…
ԱՐԾՎԻ ԲԱԽՉԻՆՅԱՆ
