«Ուչատ վշկոլե»
Սեպտեմբերի 1-ն էրՙ Գիտելիքի, ուսումնական տարեմուտի տոն: Անցնում էի մի դպրոցի մոտով: Կրթօջախի շենքի առջեւ մարդաշատ էր: Ինչպես սովորաբար նման դեպքերում է լինում, մեքենաներ, հայրիկ-մայրիկներ, տատիկ-պապիկներ ու հուզավառ, հետաքրքրված ջինջ հայացքներով վճիտ մանուկներ, շատերըՙ անշուշտ առաջին անգամ դպրության խորհրդավոր օջախը ոտք դնելու եկած: Բարձրախոսով աշխույժ երգ-երաժշտություն էր հնչում, տարեմուտի հանդիսությանը հավաքվածների առջեւ երգողները եւս շնորհալի երեխաներ էին, հավանաբար այդ դպրոցի կրտսեր դասարանների սաներ: Երգում էին… «Ուչատ վշկոլե, ուչատ վշկոլե» : Հետոՙ «Անտոշկա, Անտոշկա, պայդյոմ կապած կարտոշկու…» :
Մի բան ասեմ, էլի: Մեր ժողովրդի հայտնի խոսքով, ինչքան լեզու գիտեսՙ այնքան մարդ ես: Հայ մեծ լեզվաբան Հրաչյա Աճառյանը ի թիվս այլ կոթողային գործերի գրել է համաշխարհային լեզվաբանության մեջ եզակի, բազմահատոր Լիակատար քերականություն հայոց լեզվիՙ համեմատությամբ 562 լեզուների: Նա այդ բոլոր լեզուներին, իհարկե, հնարավոր չէ որ տիրապետեր, այլ այդքանից պրպտել ու գիտականորեն ներկայացրել է համեմատական հարուստ տվյալներ, իսկ ինքն ազատ տիրապետել է 18 լեզվի: Բայց նա ուղնուծուծով հայ էրՙ հայ լեզվամտածողությամբ ու հոգով, որովհետեւ չնայած իր առաջնակարգ եվրոպական կրթությանը, նրա կրթության ու դաստիարակության ամուր հիմքը հայկական, ազգային էր: Իսկ այստեղ… անմեղ, հավատավոր աչուկներով մանուկներ էին, մեծերի ձեռքը բռնած նոր-նոր եկել էին դպրության ու իմացության իրենց տաճարը երկյուղած ոտք դնելու, հոգեւոր մայրական կաթի առաջին կաթիլն առնելու ու գուցե լսելու, ասենք, «…այսօրվանից հանձնում եմ քեզ Հայոց լեզուն հազարագանձ»: Բայց ոչ, նրանց զարմացած, տարակուսած հայացքների ներքո հնչում ու հնչում էր անծանոթ ու իրենց տակավին խարխափուն մտքին, սրտին ոչինչ չասող «Ուչատ վշկոլե, ուչատ վշկոլե» , հետոՙ «Անտոշկա, Անտոշկա, պայդյոմ կապած կարտոշկու…» :
Իսկ մի՞թե այդ ռուսերեն աշխույժ երգերը եւս չէին կարող լինել այդ հանդիսության ժամանակ կատարվողների թվում: Իհարկեՙ կարող էին, եթե ընդամենը դրանց ԹՎՈՒՄ լինեին: Այսպես մտածելով եւ դա ստուգելու մեծ ցանկությամբ, դպրոցից մի որոշ տարածություն հեռանալուց հետո հետ դարձա ու երբ մոտեցա… էլի՛ «Ուչատ վշկոլե… Անտոշկա… կարտոշկա» :
Հայաստանի Հանրապետությունում էր: Կումայրի-Գյումրի էր: Տխուր էր…
