ՀՀ Գիտությունների ազգային ակադեմիայի «Հայկենսատեխնոլոգիա» գիտաարտադրական կենտրոնում ուսումնասիրվել են Քաջարանի պղնձամոլիբդենային հանքավայրի պղնձի պորֆիրային ցածրորակ (0,63-0,77 տոկոս) հանքաքարի մանրէաբանական տարրալուծման հնարավորությունները եւ պղնձի կենսակորզման գործընթացի արդյունավետությունը:
Ուսումնասիրություններն իրականացվել են «Մանրէային կոնսորցիումների ստացում, ուսումնասիրում եւ կիրառում առաջնային եւ երկրորդային հումքերից պղնձի եւ այլ արժեքավոր մետաղների արդյունավետ կենսակորզման գործընթացումներում» թեմայի շրջանակներում: Աշխարհում պղնձի հարուստ պաշարների սպառման հետ մեկտեղ աճում է հետաքրքրությունն աղքատ՝ պղնձի ցածր պարունակությամբ (0,2-2,0 տոկոս) հանքաքարերի նկատմամբ:
Քաջարանի պղինձ-մոլիբդենային հանքավայր գտնվում է ՀՀ Սյունիքի մարզում՝ Ողջի գետի վերին ավազանում: Հետազոտվել է 1931 թվականից, շահագործվել 1945 թվականից: Հանքանյութն առաջացել է երկարատեւ ժամանակամիջոցում՝ ջերմաստիճանի աստիճանական անկման պայմաններում՝ հանքայնացման մի քանի փուլերով: Պարունակում է նաեւ թանկարժեք ուղեկից տարրեր՝ ոսկի, արծաթ, ռենիում, սելեն, բիսմութ եւ այլն: Տարածված են նաեւ մոլիբդեն ու պղինձ պարունակող արդյունաբերական նշանակության 0, 1-ից մինչեւ 5 մետր հաստության քվարցի երակներ:
Նշված հանքաքարերի շահավետ եւ շրջապատող միջավայրի համար անվտանգ եղանակ է հանդիսանում մանրէաբանական տարրալուծումը: Կենսատարրալուծման ժամանակակից բարձրարդյունավետ եւ բնապահպան եղանակը մետաղների ստացման նպատակով Հայաստանում դեռեւս չի կիրառվում:
Այդ նպատակով հետազոտություններ են իրականացվել` ուսումնասիրելու համար մետաղները տարրալուծող բակտերիաների բազմազանությունը եւ տարածվածությունը Հայաստանի եւ Արցախի պղնձի հանքավայրերի բիոտոպերում:
Հայաստանում Քաջարանի եւ Արցախում Կաշենի հանքավայրերից մեկուսացվել են մետաղներ տարրալուծող բակտերիաներ: Ուսումնասիրվել են մեկուսացված բակտերիաների ֆիզիոլոգիական առանձնահատկությունները, կայունությունը ծանր մետաղների նկատմամբ, սուլֆիդային ապարները քայքայելու ունակությունը: Ուսումնասիրվել են նաեւ ֆիզիկաքիմիական, տեխնոլոգիական գործոնների ազդեցությունը մեկուսացված բակտերիաների եւ նրանց համակեցությունների կողմից պղնձի կենսատարրալուծման գործընթացի վրա: Կենսատարրալուծման մնացորդների ապարագիտական հետազոտությունների արդյունքները թույլ են տվել բացահայտել հանքաքարի տարրալուծման մեխանիզմը: Ստացված տվյալների հիման վրա մշակվել են Քաջարանի հանքաքարից կենսատարրալուծման գործընթացի գիտական հիմունքները, ստեղծվել են մետաղներ տարրալուծող բակտերիաների հարուստ հավաքածու եւ տվյալների շտեմարան:
Գիտական աշխատանքն իրականացվել է «Հայկենսատեխնոլոգիա» գիտաարտադրական կենտրոնի բազային ֆինանսավորման շրջանակներում: Չինական կողմի նախաձեռնությամբ 2021թվականին գիտական արդյունքների փոխանակման եւ համատեղ հետազոտությունների ծրագիր է հաստատվել նաեւ Չինաստանի Գիտությունների ակադեմիայի Օվկիանոսագիտության ինստիտուտի եւ ՀՀ ԳԱԱ «Հայկենսատեխնոլոգիա»-ի միջեւ:
ՍՏԵՓԱՆ ՊԱՊԻԿՅԱՆՌուսաստանի բնագիտության ակադեմիայի պրոֆեսոր
