Ընդունված մոտեցում կա, որը միշտ է եղել, իսկ վերջին շրջանում հատկապես, որ մեր օրենքները լավն են, եթե իհարկե` գործեն: Ասվածն առավել քան վերաբերում է մայր օրենքին, Հայաստանի հանրապետության Սահմանադրությանը, որի 1-ին իսկ հոդվածը հաստատում է, որ «ՀՀ-ն ինքնիշխան, ժողովրդավարական, սոցիալական, իրավական պետություն է»: Թե ինչ են նշանակում առաջին երկու եւ վերջին ձեւակերպումները, մասամբ հասկանալի ու նաեւ մասամբ ընդունելի հասկացություններ են, իսկ ահա սոցիալական հռչակվածը բազմիմաստություն է պարունակում, սկսած հանրային շերտերից մինչեւ տարբեր ոլորտների հանդեպ պահանջներն ու պահանջարկները. խնդիրների ի՞նչ չափորոշիչներով են հարաբերվում անհատն ու պետությունը: Ամենապարզ ձեւը քաղաքացու կողմից հարկերի վճարումն է եւ աշխատանքային կենսաթոշակային ապահովումը: ՀՀ-ի պարագայում այստեղ հառնում է «ավաղ» գնահատականը, քանզի անբավարար համարվեց անգամ որոշ խմբերի 200-250 հազար դրամ ամսական կենսաթոշակը, որը հասցվեց 600-700 հազար դրամի: Եվ հարցը` ինչպե՞ս գոյատեւեն ընդամենը 30-35 հազար դրամ ստացող կենսաթոշակառուները, մշտապես է քննարկվում հայաստանյան հանրության ամենատարբեր շրջանակներում:
Նման մի մտահոգությամբ շաբաթներ առաջ դիմել էի ՀՀ նորակազմ «Միասնական սոցիալական ծառայությանը», որտեղից ստացված պատասխանը ներկայացնում եմ ստորեւ. «Ծառայությանն ուղղված Ձեր գրության վերաբերյալ տեղեկացվում է, որ կենսաթոշակառուների հաշվառման միասնական համակարգի տվյալների համաձայն, 2022թ. փետրվարի դրությամբ հաշվառված են 576712 կենսաթոշակ եւ ծերության, հաշմանդամության, կերակրողին կորցնելու դեպքում նպաստ ստացող շահառուներ, որոնցից 302510-ի կենսաթոշակի կամ նպաստի չափը փոքր է 40.000 դրամից: Շահառուներից ընդամենը 24709 անձ հաշվառված են որպես աշխատող:
Միաժամանակ տեղեկացվում է, որ 2022 թվականի 2-րդ կիսամյակից կենսաթոշակների բարձրացման վերաբերյալ նախատեսվող ծրագրերի մասին տեղեկատվություն կարող եք ստանալ ՀՀ աշխատանքի եւ սոցիալական հարցերի նախարարությունից»:
Ամենայն բարեխճությամբ ու բարյացկամությամբ տրված խորհրդով առաջնորդվելու կարիք չառաջացավ, քանզի օրեր անց ՀՀ կառավարության նիստում վարչապետը հայտարարեց, որ մինչեւ հինգ հազար դրամով միջին կենսաթոշակի բարձրացումը տասնյակից հարյուր միլիարդավոր դրամների հատկացում է պահանջում, որի հնարավորությունը ՀՀ բյուջեն չունի: Խնդրով մտահոգ որոշ շրջանակներում նշում են, որ եթե հարցը նպատակահարմարությունը չէ, այլ ֆինանսական միջոցները` անվարան ասում են` կառավարությունները նրա համար են, որ առաջնահերթ անհրաժեշտ միջոցները ստեղծեն:
2022-ի ՀՀ-ն այս վիճակում ու պայմաններում է: Սեփական արտադրության գրեթե սառեցված հանգամանքն ու հիմնականում ներմուծվող ապրանքների աննախադեպ բարձրացող գները երկրի հարյուր հազարավոր մարդկանց, որոնց թվում կենսաթոշակառուներին, հասցրել են աղքատ ու ծայրահեղ աղքատ կարգավիճակի, առանց մոտակա շրջանում որեւէ հույսի նշմարման: Իսկ ահա այս պայմաններում ՀՀ շարքային քաղաքացին կառավարության հեռարձակվող նիստերից տեղեկանում է տարբեր ոլորտներ ֆինանսավորելու նպատակով բյուջետային վերաֆինանսավորումներ իրականացնելու մասին: Եթե նման աշխատաոճը թույլատրելի է, ինչո՞ւ այն չի կարելի կիրառել 300 հազար կենսաթոշակառուներից առավել ցածր ստացող, ասենք 150 հազարի հանդեպ: Պարզ հաշվարկի արդյունքում ստացվում է, որ ամիսը 10 եւ 15 հազարական դրամով բարձրացումը պահանջում է 18-27 մլրդ դրամի բյուջեից հատկացում, 1-1,5 տոկոսի ծախս: Թե ինչ հոգս կներառեն ծայր աղքատության վիճակում հայտնված մեր հայրենակիցների այս հատվածը, իրենց լուծելիքն է. մի բան անառարկելի է, որ այդ չնչին թե ինչ-որ առումով համեստ գումարներն օրերի ընթացքում գնումների ու ծառայությունների դիմաց արված վճարների ու մուծված ավելացված հարկի, ակցիզի ու տուրքերի տեսքով բյուջե է վերադարձվելու: Այդ երկու տասնյակ միլիարդ դրամներն այսկերպ յուրօրինակ ներդրումային միջավայր են հանդիսանելու առաջարկ-պահանջարկի հարաբերակցությունը պահպանելու նպատակով. մեկը կենսական պարենի գնման նպատակով կծախսի գումարը, մյուսը համայնավար շրջանից կրող հագուստը կփոխի, երրորդը բնակարանի ջեռուցումը գոնե 17-18 աստիճանի կհացնի: Հանրության այդ հատվածի առօրյան դիտարկելով կարելի է վստահություն հայտնել, որ գումարները նաեւ պարտատոմսեր ու ավանդներ չեն դառնա, որպիսի դրսեւորումներ նկատվում են մեր օրերում այլոց ամսվա ստացածի աննախադեպ բարձրացման պարագայում:
Եվ… այն ակնկալիքը, որ հանրությունը սպասում է իր կառավարիչներից, հարկ է արդարացնել աննախադեպ պայմաններում հայտնված աննախադեպ միջոցների ներդրմամբ ու կիրառմամբ: Մինչ կգան լավ ժամանակները, եթե` իհարկե կգան:
Գրում էի այս մտորումները, երբ հաղորդագրություն տարածվեց, որ ՀՀ տնտեսական ակտիվության ցուցանիշն աճել է 9,6 տոկոսով: Ակնկալենք, որ դրանից բաժին կհասնի առավել աղքատ վիճակում հայտնվածներին:
Այլապես…
ԳԵՂԱՄ ՔՅՈՒՐՈՒՄՅԱՆ
26.04.2022թ.
