Նախքան Արցախյան երկրորդ լայնածավալ պատերազմը երկար տարիների այն ժամանակվա ընդդիմադիրների և արևմտամետ (որոնց մեծ մասն այժմ իշխանության են) շրջանակների կողմից հարձակումներ էին գործվում Արցախյան հիմնախնդրի վրա՝ հայտարարելով, որ Արցախում հայերն ու ադրբեջանցիները կարող են համատեղ գոյակցել, Ադրբեջանին տալ «իրենց հողը», որը «ուզում եք ասեք գրավյալ,ուզում եք ասեք օկուպացված տարածքներ» (Նիկոլ Փաշինյանի խոսքերն են՝ խմբ.) կամ, որ ավելի աբսուրդային է, Արցախի հանձնումով Հայաստանի Հանրապետությունն այլևս հարկադրված չի լինի միջոցներ «վատնել» Արցախի վրա, իսկ ՀՀ քաղաքացիներն այլևս չեն գնա «թուրքի բերան»՝ վտանգելով իրենց կյանքը, որի շնորհիվ ՀՀ–ն կկարողանա այդ միջոցներն ուղղել պետությունը «Սինգապուր կամ Շվեյցարիա» վերածելու գործին։
Նման գաղափարախոսությամբ առաջնորդվողները 2018 թ. մայիսից գտնվում են ՀՀ իշխանության ղեկին և աստիճանաբար իրենց գաղափարները կյանքի էին կոչում. ադրյունքում 2020 թ. նոյեմբերի 10-ին կքնվել է հայտարարություն, ըստ որի, Արցախի 80 տոկոսը բռնազավթվեց թշնամու կողմից, իսկ մնացյալ Արցախի հողակտորի կարգավիճակն այդպես էլ լուծում չստացավ։
Հայտարարության կնքումից ու այն դավաճանաբար իրագործելուց հետո, իշխանությունները (ոչ պաշտոնական շրջանակների միջոցով) շրջանառեցին այն թեզը, ըստ որի արդեն այլևս զինվոր չի գնա Արցախը պաշտպանելու և այդ հիմնախդնիրն արդեն կարգավորված է։ Սակայն անհեռատես իշխանությունները չէին հաշվարկել, որ Արցախի կորստով ՀՀ սահմաններն էլ ավելի մեծացան (հետևաբար էլ ավելի շատ զինվոր է գնալու սահման)։
Իսկ ինչ վերաբերում է Արցախյան հարցի լուծման թեզին, ապա հետայսու առկա է ոչ միայն էլ ավելի խրթին արցախյան հարց, այլև «դամոկլյան սրի» նման ՀՀ–ի գլխին է կախված թուրքական ներխուժման վտանգը։
Սա արդեն լոկ ենթադրություններ և նախազգուշական մտքեր են. խայտառակ կապիտուլացիայից անմիջապես հետո և՛ Իլհամ Ալիևը, և՛ Թուրքիայում սկսել են շրջանառել Զանգեզուրը «ազատագրելու» նպատակները։ Ըստ ադրբեջանցիների՝ իրենց նշած Զանգեզուրը ընդգրկում է Սյունիքի և Վայոց ձորի մարզերը, Արարատի և Գեղարքունիքի մարզերի հարավային հատվածները։
Թուրքիայի TGRT Haber հեռուստաընկերությունը երեկ արդեն անդրադարձել է, թե ինչպես պետք է տեղի ունենա «Զանգեզուրի հանձնումը»։ Ալիևը հայտարարել էր, որ ՀՀ–ն պարտավոր է փոխհատուցել ԼՂ–ում իրականացրած «ավերածությունների» համար՝ պահանջելով 50 մլրդ դոլար։ Թուրքական հեռուստաընկերության հաղորդավար Էքրեմ Աչըքելը հայտարարել է, որ քանզի «ՀՀ–ի գանձարանը դատարկ է, ապա նա չի կարողանա վճարել այդ գումարը, ուստի դրա դիմաց պետք է հանձնի Զանգեզուրը»։ Թշնամական այս տեսակետն արդեն շաբաթներ է ակտիվ շրջանառվում է ադրբեջանա–թուրքական քաղաքական և հասարակական շրջանակներում։
Թուրքիա–Ադրբեջան եղբայրության, համագործակցության և համերաշխության հիմնադրամի նախագահ Այգյուն Աթթարը թվիթերյան գրառումների շարք է նվիրել Զանգեզուրի՝ «իբր Ադրբեջանին պատկանելու մասին» թեզին, որը, Աչըքելի հաղորդման համեմատ ավելի «մեղմ» էր և ներառում էր Սյունիքի Նռնաձոր գյուղն ու այլ բնակավայրեր: Նմանատիպ տեսակետներ են տարածված ամբողջ համացանցում, նույնիսկ Երևանը գրավելու մասին։
Եթե մինչև 2020 թ. սեպտեմբերի 26-ը Արցախը հանձնելու թեման համարվում էր անհավանական, ապա այս իշխանությունների կողմից կքնված նոյեմբերի 10-ի հայտարարությունից հետո հաջորդած իրադարձությունները, երբ ադրբեջանցի սահմանապահները իրենց հավակնություններն են ներկայացնում արդեն ՀՀ տարածքների նկատմամբ, փաստում են, որ Հայաստանին դեռևս շատ ծանր ժամանակներ են սպասվում՝ սեփական տարածքների անձեռնամխելիությունն ապահովելու գործում, որը, փաստացի, անընդունակ է իրագործելու ներկայիս ապաշնորհ իշխանությունները։
Yerkir.am
