Ըստ ընդունված արարողակարգի եւ սահմանադրական սովորույթի, Հայաստանի Հանրապետության նոր ընտրվող նախագահը պաշտոնը ստանձնելիս երդվում է՝ ձեռքը դնելով Սուրբ գրքի եւ երկրի Սահմանադրության վրա: Պաշտոնական տեքստի համաձայն երդվում է, ի մասնավորի, գործել բացառապես Սահմանադրության եւ օրենքների շրջանակում: Այն պետական պաշտոնյաները, սկսած վարչապետից մինչեւ պաշտոնեական սանդուղքի ամենաներքեւում գտնվողը, որոնք նման երդում չեն տալիս, միեւնույն է, իրավունք չունեն եւ չեն կարող գործել երկրի Սահմանադրությանն ու օրենքներին հակառակ: Նույնը եւ՝ հանրապետությունում ամեն քաղաքական, հասարակական եւ այլ կազմակերպություն ու հաստատություն, ամեն քաղաքացի: Առավել եւս չեն կարող հակասահմանադրական ու հակաօրինական դրույթ ներառել իրենց նախընտրական ծրագրերում:
ՀՀ ներկա վարչախմբի կողմից Ամենայն Հայոց կաթողիկոսի եւ ըստ էության՝ վաղուց արդեն հենց Հայ Առաքելական եկեղեցու դեմ ծավալված, ազգային այդ ինստիտուցիոնալ հենասյուն-կառույցի պառակտմանն ու թուլացմանը ծառայող հետեւողական արշավը սկզբում գուցե կարելի էր վերագրել, ասենք, վարչապետի ժամանակավոր քինախնդրությանն ու քմահաճույքին: Բայց ժամանակը ցույց տվեց, որ դա նրա եւ իր ղեկավարած կառավարության կողմից հատուկ որդեգրած քաղաքականություն է՝ ի հակառակ ու ի խախտումն ՀՀ Սահմանադրության եւ օրենքների… Այս մասին բավականաչափ ասվել, խոսվել է, երեւի կրկնելու հարկ չկա: Էլ չենք ասում խնդրի բարոյական եւ այլ կողմերի մասին:
Այսօր մարդիկ հիշեցնում են անցյալ տարի Թուրքիայում պոլսահայերի հետ հանդիպմանը Նիկոլ Փաշինյանի խոսքերը (յութուբյան տեսանյութը կա). «Հայաստանի վարչապետը աշխարհի բոլոր հայերի պատասխանատուն չի…» եւ այլն: Իսկ ինչպե՞ս կարող է միայն Հայաստանի չորս թե հինգ տարով ընտրվող հերթական վարչապետ-պատասխանատուն իրեն վերապահել աշխարհի բոլոր հայերի մայր Եկեղեցու ներքին կյանքին կամայականորեն միջամտելու եւ ցկայնս ընտրված Ամենայն Հայոց, այսինքն դարձյալ բոլոր հայերի կաթողիկոս փոխելու առնվազն անհասկանալի «իրավունքը», արհամարհելով նաեւ գործող կարգն ու վիրավորելով համայն հավատավոր հայության զգացմունքները: Բազմաթիվ միջազգային, համազգային, տեղական կրոնական եւ այլ կառույցներ, գործիչներ աշխարհի տարբեր ծայրերից խստորեն քննադատել ու դատապարտել են այս արշավը: Միայն վերջերս, ինչպես հաղորդվում է, ընդդեմ այս արշավի, Հայ Առաքելական եկեղեցու եւ նրա գահակալի պաշտպանության ցույցեր են տեղի ունեցել Ռուսաստանի 48 քաղաքներում, նաեւ ԱՄՆ-ում, Վրաստանում, Ուզբեկստանում, Մեծ Բրիտանիայում, Ֆրանսիայում, Ռումինիայում: Ապրիլի 11-12-ին Փարիզում, Հայաստանից եւ Սփյուռքի 26 երկրներից ժամանած 150 հեղինակավոր ներկայացուցիչների մասնակցությամբ կայացած՝ Սփյուռքի ազգային զորաշարժի խորհրդաժողովը հայտարարությամբ է հանդես եկել, կարեւորել ազգային արժեքների եւ Հայ եկեղեցու դերը սփյուռքում հայկական ինքնության պահպանման հարցում: Ու այս ամենը՝ ձայն բարբառո հանապատի…
Եվ ահա հաջորդ, ասես հենց ինադու եւ մարտահրավեր քայլը: Իր երեւույթով պարզապես ապշեցնող: Իշխող քաղաքական ուժի, իմա՝ գործող պետական իշխանության նախընտրական ծրագրում, որը թվում է՝ պետք է սահմանադրականության եւ օրինականության տառին համապատասխանության օրինակ ծառայեր, ներառված են դրույթներ Եկեղեցու գործող կարգին միջամտելու (կանոնադրության ընդունում, բարեվարքության կառուցակարգեր), կաթողիկոսի, իրենց արտահայտությամբ՝ «Եկեղեցու փաստացի պետի…» «հեռացում» (սա՞ է «բարեվարքությունը»), Կաթողիկոսական տեղապահի, Կաթողիկոսի ընտրություն… Մարդ չի ուզում կարդացածին հավատալ:
Սա, այս «պարտադրվող օրակարգի ամրագրումը», ինչպես հանգիստ եւ սպառիչ ասվում է Մայր աթոռ Սուրբ Էջմիածնի հայտարարության մեջ, «սահմանադրական կարգի, Եկեղեցու ինքնակառավարման իրավունքի, ինչպես նաեւ խղճի ու կրոնի ազատության միջազգային հիմնարար սկզբունքների բացահայտ ոտնահարում է»: Խիստ որակումներով ու պահանջով հայտարարությամբ է հանդես եկել նաեւ Հայոց եկեղեցու պահպանության համահայկական խորհուրդը:
Դժվար է կարծել, թե ՔՊ նախընտրական ծրագրի թելադրողներն ու հեղինակները չգիտեն համապատասխան սահմանադրական դրույթները եւ նշված հիմնարար սկզբունքները: Ուրեմն որեւէ մեկը կարող է իրեն Սահմանադրությունից վե՞ր դասել:
Թվում է՝ կա՛մ կառավարող ուժն այնուամենայնիվ պետք է իր նախընտրական ծրագրից հեռացնի այդ դրույթները, կա՛մ Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովը պետք է մերժի նման ծրագիրն ու քաղաքական ուժին չգրանցի ընտրություններին մասնակցության համար: Այլապես մեղսակցության եւ մի օր օրինազանցության համար պատասխանատվության խնդիր կառաջանա: Իսկ այն ընտրողները, որոնք գիտակցաբար կամ թեկուզ չիմացաբար կքվեարկեն նման ծրագրի օգտին, կխրախուսեն եւ դուռ կբանան հետագա նորանոր անօրինականությունների ու մենիշխանական կամայականությունների համար:
Եվ վերջինը՝ որպես ընտրող ՀՀ մի քաղաքացու կարծիք: Հայաստանում փաստացի իշխող քաղաքական ուժին ընտրություններում մերժելու բազմաթիվ պատճառներ կան: Բայց դրա համար, այլ մի քանիսի նման, այս մեկն էլ բավական է:
ԳԵՂԱՄ ՄԿՐՏՉՅԱՆ
