Իրանական գրականությունը, անշուշտ, համաշխարհային գրական թնջուկի ամենակարմիրներից է, ամենադեղիններից ու ամենականաչներից։ Հայ ընթերցողին հայտնի է մասնավորապես իրանական պոեզիան՝ իր արևելյան չքնաղացող խորհրդապաշտությամբ և բանաստեղծական բացառիկ, նույնիսկ հիմնարար կառույցներով։ Սակայն Ֆիրդուսի, Խայամ, Հաֆեզ, Գյանջևի ունեցող ժողովուրդն ինչպե՞ս կարող է չունենալ հյութեղ արձակ։ Անհնար է։
Սադեղ Հեդայաթ։ Այս անունը Պարսկաստանում սարսափով են տալիս, մինչդեռ արգելանքը ծնում է հետաքրքրության քաղց։ Ի՞նչն է պատճառը։ Գուցե և՛ ստեղծագործության իսլամական քարկապից անդին լինելը, և՛ մոդեռնիստական պաճուճավորումը, և՛ անցանկալի հանճարեղությունը, և՛ Հեդայաթի կյանքն ու վախճանը, ու այսպես շարունակ։
Առանձնապես ուշագրավ է Սադեղ Հեդայաթի հայերեն թարգմանված և վերջերս էլ վերահրատարակված «Քոռ բու» վիպակը։ Այստեղ բախվում են մոդեռնիզմը, ռեալիզմը, մոգական ռեալիզմը, սիմվոլիզմը և էլի ուրիշ «իզմեր», որոնք դեռ անուն չունեն։ Ամբողջ պատումը շաղախված է միֆական ստվերներով, լապտերի թեթեւ անդրադարձումով, գայթակղությամբ, հիասթափությամբ, ափիոնային շորշոփով, սթափության ու թրթռացող թմբիրի մշուշով։
Հեդայաթի պատումային ոճը կլանող է։ Ինչպես թափանցիկ, այնպես էլ թանձր տեսարանները մի պահ թվում են պարզ և հեշտ կռահելի, բայց հենց հաջորդ պարբերությունը խճճում է ընթերցողի մտապատկերը՝ ստեղծելով գունագեղ «խառնաշփոթ»։
«Մահը կակազողի նման է, որը յուրաքանչյուր բառը կրկնում է մի քանի անգամ, իսկ երբ ինչ-որ մեկը ավարտում է խոսքը, մահը կրկին սկսում է սկզբից…»(Սադեղ Հեդայաթ «Քոռ բու»)։
ՀԱՅԿ ՍԻՐՈՒՆՅԱՆ
