Խալաթով և տոպրակ- գլխարկով կանգնելուց ու որևէ հարահոս գծին ժամերով նայելուց  տնտեսագիտական գիտելիք չի ձևավորվում. կլաստերներ և սուբվենցիա. վերլուծում է մասնագետը

ՀՀ ներկա ապիկար իշխանությունը իր ոչ տնտեսագետ ղեկավարի շուրթերով 2018 թվականին հայտարարեց տնտեսական հեղափոխություն։

Ինչպես արտաքին դիվանագիտական, ռազմաքաղաքական հարցերում, տնտեսության մեջ էլ ներկա ապիկարները գործնականում ոչինչ չեն արել, բացի հարկեր ,տուգանքներ բարձրացնելուց և գների աճի դեմ պայքարից հրաժարվելուց։

Տնտեսագետ, «Համախմբում» շարժման աջակից Հրայր Կամենդատյանն այս անգամ իր վերլուծական հոդվածում ընթերցողի ուշադրությունը հրավիրում է իշխանությունների «տենտեսագիտական հեղափոխության» խաբկանքի հիմնարար դրույթներին, որոնց գործնական դրսևորումներն արդեն մի քանի տարի տեսնում ենք, մեր մաշկի վրա զգում  մեր առօրյայում։

Տնտեսագետն այնուհետև շարունակում է.

 Հիմա անտեղյակ մարդիկ կհարցնեն՝ իսկ ի՞նչ պետք է անեին այսօրվա իշխանությունները, որ չեն արել և ինչո՞ւ են ապիկար:

Պատասխանը հետևյալն է՝ նրանց ամբողջ խմբակը տնտեսագիտական զրո գիտելիք ունի, իսկ առանց տնտեսական գիտելիքների և դրանց կիրառման,  երկիրը հայտնվում է դեգրադացիայի մեջ։

Կատարվելիք քայլերից մեկն,  այսպես կոչված, կլաստերների ստեղծումն է։

 Ի՞նչ է կլաստերը: Դա աշխարհագրական որևէ վայրում փոխկապակցված արտադրությունների, բուհերի, բանկերի, լաբորատորիաների, ենթակառուցվածքների հանգույցն է, որը ստեղծվում է կլաստերի անդամ առանձին ձեռնարկությունների փոխադարձ մրցակցային հնարավորությունների ձևավորման և ընդհանուր հանգույցի  ֆունկցիան խթանելու համար։

Պարզ լեզվով ասած՝ դա որեէ արտադրանքի ստեղծմանը հավանական մասնակից ձեռնարկությունների և դրանց սպասարկող ծառայությունների կենտրոնացումն է մեկ վայրում։

Համաշխարհային տնտեսության մեջ կլաստերների օրինակներ կան, առավել հայտնի են Airbus-ը, Fujitsu Siemens computers-ը և այլք։

Ո՞րն է կլաստերների հաջողության գրավականը,  և արդյո՞ք այն  ճյուղային պլանավորման, կառավարման հին  մոդելն է:

Կլաստերը տարբերվում է ճյուղային կամ հոլդինգային կառավարման տեսակներից նրանով, որ դրա մեջ ներգրավված են նաև միմյանց հետ մրցակցող ձեռնարկություններ, որոնք պարզապես օգտվում են նույն սպասարկող ենթակառուցվածքներից։

Որպես կանոն՝ կլաստերներում գործող ձեռնարկություններն առավելագույնս օպտիմալացնում են իրենց տեխնոլոգիական և կառավարման հմտությունները, ստեղծում հավասար դաշտում ամենացածր ինքնարժեքով պրոդուկտներ, ինչի հաշվին էլ այլ երկրներ մուտք գործելուց հետո արագորեն զավթում են շուկաները։

Ընդամենը հիշեցնեմ, որ հարավարեւելյան Ասիայի երկրներում կլաստերները դարձան արտահանման հիմնական հսկաների ինկուբատորները։

Հիմա վերադառնանք մեր «հեղափոխական երկիր», որը կառավարում են զրո գիտելիքով մարդիկ։

Ի՞նչ կտար կլաստերային նորամուծությունը Հայաստանին:

1. Կփոխվեր արտահանման կառուցվածքը, որի մոտ 80 և ավելի տոկոսը հանքաքարն է։

2. Կստեղծվեին նոր, առավել էֆֆեկտիվ ենթակառուցվածքներ։

3. Կապահովվեր գիտության և արտադրության կիրառական կապը, որն էլ իր հերթին  պատճառ և  կամուրջ կհանդիսանար արտասահմանյան կիրառական գիտելիքի՝ դեպի Հայաստան ներկրման համար։  

4. Հսկայական պրոֆեսիոնալ աճ կգրանցվեր մարդկային կապիտալի ոլորտում։

5. Կձևավորվեին մրցակցային պայմաններում թրծված ձեռնարկություններ, որոնք իննովացիայի ագրեսիվ կրողներ կդառնային։

6. Կստեղծվեին աշխատուժի պահանջարկի կենտրոններ, առավելապես՝ մարզային բնակավայրերում. արդյունքում կկրճատվեր  մայրաքաղաքի և մարզերի միջև դիսբալանսը։

Ինչպես տեսնում ենք,   թվարկածս խնդիրներից և ոչ մեկի ձևակերպման և իրականացման ուղղությամբ ոչ մի քայլ չի կատարվել։

Կլաստերների ստեղծման, զարգացման պայմանների ապահովման փոխարեն, ոչ տնտեսագետ ապիկարները գնացել են համայնքների սուբվենցիոն ծրագրերի իրականացման վիճելի ճանապարհով։

Ի՞նչ է սուբվենցիան և ո՞րն է դրա առանձնահատկությունները Հայաստանում։

Սուբվենցիոն ծրագրերը պետության և համայնքի համատեղ ֆինանսավորմամբ միկրո- ծրագրերն են, այդ թվում՝ ասֆալտապատումը, բազրիքների տեղադրումը, ջրագծերի, կոյուղագծերի կառուցումը, տանիքների նորոգումը, մսուր- մանկապարտեզների նորոգումը, փողոցային լուսավորությունը։

Գրագետ կառավարիչը միանգամից կռահում է, որ սուբվենցիոն ծրագրերը ոչ մի առաջընթաց չեն ապահովում, հավելյալ արժեք չեն ձևավորում, էլ չասեմ գիտատեխնիկական կիրառական լուծումների մասին։

Այդ ծրագրերը պարզապես ռեսուրսների փոշիացում են,  և ճիշտ կլիներ՝ այդ միջոցներն իսկապես ուղղել կլաստերների ֆինանսավորման բնագավառ, որը կապահովեն գիտական կիրառական ահռելի արդյունավետություն։

Դրանից զատ,  ունենք  սուբվենցիոն ծրագրեր իրականացնողների մեջ տեղական ֆեոդալների ծավալուն ընդգրկում, որը սերտաճման կամուրջ է դառնում ներկա իշխանությունների և մարզային ֆեոդալական կապիտալի միջև, ինչն  էլ մարզերում քաղաքականապես լոյալ պաշտպան խավի ձևավորման խնդիրն է առաջ մղում։

Սիրելի  ժողովուրդ, միայն այս թեմայի անտեսումն իսկ ցույց է տալիս, որ մենք գործ ունենք ոչ պրոֆեսիոնալ,  ապիկար կառավարության հետ։

 Ընդ որում՝ հիմնական մեղավորը 2018 թվականին տնտեսական հեղափոխություն բոռացողն է, որը երկրի տնտեսությունը առաջ տանելու գիտելիք, փորձ չունի։

Կարծում եմ՝ ապագա, մոտալուտ ընտրություններին պետք է իշխանության  ձգտողներին հարցնել՝ ի՞նչ  է կլաստերը և ի՞նչ անել,  որպեսզի  այն մեր երկրում կայանա։

Որպես վերջաբան։

 Խալաթով և տոպրակ- գլխարկով կանգնելուց ու որևէ հարահոս գծին ժամերով նայելուց  տնտեսագիտական գիտելիք չի ձևավորվում։

Դադարեցրե՛ք սովետական կրկեսը։