Իրանը փորձում է ակտիվացնել «Պարսից ծոց-Սև ծով» միջանցքը՝ հենվելով իր աշխարհաքաղաքական դիրքի և Հայաստանի հետ համագործակցության վրա։ Ուղի, որը կարող է միաժամանակ վերափոխել տարածաշրջանի տարանցիկ հավասարումները և կրճատել Եվրոպայի հետ Իրանի առևտրի ծախսերն ու ժամանակը։
Այս նախագծի կարևորությունը կրկնապատկվեց, երբ Միացյալ Նահանգները միջնորդեց Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև Թրամփի ճանապարհի (Զանգեզուրի միջանցք) վերաբերյալ համաձայնագրի կնքման հարցում։ Ուղի, որը, անցնելով Հայաստանի տարածքով, կապում է Ադրբեջանը Նախիջևանի հետ, բայց ենթադրում է Միացյալ Նահանգների և սիոնիստական ռեժիմի ներկայությունը Իրանի հյուսիսային սահմաններում։
Իրանի նախագահի և Հայաստանի վարչապետի վերջին հանդիպման ժամանակ քննարկման հիմնական թեման Ջուլֆայի երկաթուղային կապն էր Հայաստանի և Վրաստանի, և, ի վերջո, Սև ծովի հետ։ Իրանի փոխնախագահ Սեյեդ Համիդ Փուրմոհամմադին ընդգծեց, որ նախագիծը Թեհրանի կողմից հետապնդվում է որպես ռազմավարական առաջնահերթություն, և ինտենսիվ բանակցություններ են ընթանում դրա իրականացման համար։
Այս երթուղին «Պարսից ծոց-Սև ծով միջանցք» նախաձեռնության մի մասն է, որն առաջին անգամ առաջարկվել է 2016 թվականին՝ Իրանի, Հնդկաստանի և Հայաստանի հետ համագործակցությամբ։
Ըստ այս նախագծի՝ Իրանի հարավային նավահանգիստներում բեռնվելուց հետո ապրանքները տեղափոխվում են Հայաստանի և Վրաստանի միջով դեպի Սև ծովի Փոթի և Բաթումի նավահանգիստներ, ապա արտահանվում Եվրոպա։ Այս միջանցքի կարևորությունը ոչ միայն տնտեսական է, այլև կապում է Իրանը Բալկանյան երկրների հետ՝ Արևմուտքի նկատմամբ ավելի չափավոր քաղաքական մոտեցմամբ։
Մասնագետները թվարկում են Իրանի համար մի քանի հիմնական նվաճումներ. Նախ, Իրանը կդառնա չորս կարևոր ծովային ավազանները (Պարսից ծոց, Օմանի ծով, Կասպից ծով և Սև ծով) կապող օղակ և կընդլայնի իր առևտրային շահերը այս տարածաշրջաններում։ Երկրորդ, կնվազի արտահանման ուղիների կախվածությունը Թուրքիայից և կտրամադրվի ավելի անվտանգ և էժան տարբերակ։ Երրորդ, կամրապնդվի Իրանի դիրքը բազմակողմ համագործակցության ոլորտում, ինչպիսիք են Եվրասիական տնտեսական միությունը, Շանհայի համագործակցության կազմակերպությունը և BRICS-ը։
Միջազգային գնահատականները ցույց են տալիս, որ նմանատիպ միջանցքները, ինչպիսին է Հյուսիս-Հարավ միջանցքը (INSTC), հանգեցրել են մինչև 30 տոկոս ծախսերի խնայողության և մինչև 40 տոկոս տարանցման ժամանակի կրճատման: Պարսից ծոց-Սև ծով միջանցքը, ինչպես կանխատեսվում է, կունենա նմանատիպ առավելություններ:
Վերջին աշխարհաքաղաքական զարգացումները մեծացրել են երկրների մոտիվացիան օգտագործելու այս երթուղին: Սուեզի ջրանցքի ճգնաժամը, Ուկրաինայի պատերազմը, Կարմիր ծովի անապահովությունը և ԱՄՆ ներկայությունը Կովկասում, ինչպես նաև Իրանի և Ռուսաստանի հարևանությունը, ընդգծել են այլընտրանքային ուղիներ գտնելու անհրաժեշտությունը:
Աշխարհի չորրորդ խոշորագույն տնտեսություն ունեցող Հնդկաստանը նույնպես հետաքրքրվել է այս երթուղով Եվրոպա ավելի արագ և էժան մուտք գործելու համար:
Որպես նախագծի հիմնական գործընկեր՝ Հայաստանը գիտակցում է դրա տնտեսական և քաղաքական առավելությունները: Երկիրը փորձում է նվազեցնել իր կախվածությունը Թուրքիայից և Ադրբեջանից և, Իրանի օգնությամբ և Եվրամիության աջակցությամբ, զարգացնում է իր տարանցիկ ենթակառուցվածքները Սյունիքի մարզում: Իրանը նաև մասնակցում է այս երկրի ճանապարհային և երկաթուղային նախագծերին՝ կապալառու ընկերությունների ներկայությամբ:
Տարանցիկ փոխադրումների փորձագետները կարծում են, որ երկու միջանցքների՝ Հյուսիս-Հարավի և Պարսից ծոց-Սև ծովի միաժամանակյա ակտիվացումը Իրանը կդարձնի համաշխարհային տարանցման հիմնական դերակատարներից մեկը։
Նման դիրքորոշումը ոչ միայն կբարձրացնի տնտեսական եկամուտները, այլև կբարձրացնի Իրանի բանակցային ուժը տարածաշրջանային և համաշխարհային հավասարումներում։
Ընդհանուր առմամբ, Թեհրանի և Երևանի կողմից Ջուլֆա-Սև ծով երկաթուղու կառուցման ավարտին նոր շեշտադրումը ցույց է տալիս, որ այս նախագիծը ոչ միայն տրանսպորտային նախագիծ է, այլև ռազմավարական գործիք՝ Իրանի աշխարհաքաղաքական դիրքը ամրապնդելու և Պարսից ծոցը Եվրոպայի սրտին կապող հուսալի երթուղի ստեղծելու համար։
Աղբյուր՝ Fars News
