Վաշինգտոնում Նիկոլ Փաշինյանի և Իլհամ Ալիևի կողմից ստորագրված՝ Դոնալդ Թրամփի միջնորդությամբ մշակված խաղաղության ծրագիրը ներկայացվում է որպես հակամարտության դադարեցման և Հարավային Կովկասում տնտեսական ուղիների բացման ուղղությամբ արված քայլ: Սակայն համաձայնագրի վիճահարույց մասը «Թրամփի ճանապարհ» անվամբ տարանցիկ միջանցքի ստեղծումն է, որը Հայաստանի տարածքով Ադրբեջանը կկապի Նախիջևանի, ապա՝ Թուրքիայի հետ։
Չնայած կողմերն ընդգծել են «տարածքային ամբողջականության պահպանումը», Միացյալ Նահանգներին և օտարերկրյա գործընկերներին տրված շահագործման լիազորությունները լուրջ մտահոգություններ են առաջացրել Հայաստանի ինքնիշխանության վերաբերյալ: Երթուղու անվտանգության, մաքսային կամ կառավարման վերահսկողության ցանկացած երկարաժամկետ փոխանցում, նույնիսկ «գործընկերության» տեսքով, գործնականում կարող է հանգեցնել Հայաստանի կառավարության լիազորությունների նվազմանը և երկրի տարածքում արտաքին ազդեցության մեծացմանը։
Աշխարհաքաղաքական տեսանկյունից «Թրամփի ճանապարհն» ավելին է, քան պարզապես տնտեսական ուղի։ Այս միջանցքն ամրապնդում է Ադրբեջանի և Թուրքիայի դիրքերը որպես տարածաշրջանի տարանցիկ գերիշխող խաղացողներ և կարող է դառնալ հարթակ նրանց ապագա լոգիստիկ կամ նույնիսկ ռազմական քայլերի համար։ Թուրքիայի համար դա ռազմավարական հաղթանակ է, իսկ ԱՄՆ-ի և Եվրոպայի համար՝ հնարավորություն՝ ընդլայնելու ազդեցությունը և նվազեցնելու կախվածությունը Ռուսաստանի և Իրանի կողմից վերահսկվող երթուղիներից։ Իսկ Հայաստանի կարող է դառնալ պարզապես տարանցիկ միջանցք՝ երկրորդական դերով։
Փաստաթղթի մյուս բացասական հետևանքներից են ներքին պառակտումների սրումը, կառավարության նկատմամբ հանրային անվստահությունը և ապագայում Երևանի բանակցային դիրքի թուլացումը։ Բացի այդ, տարածաշրջանում ուժերի փոփոխվող հավասարակշռությունը կարող է հանգեցնել նոր լարվածության, քանի որ բազմաթիվ օտարերկրյա դերակատարների ներկայությունն ու շահերը թեժացնում են աշխարհաքաղաքական մրցակցությունը։
Քանի որ Հայաստանը շարունակում է կրել պատերազմի և Լեռնային Ղարաբաղի կորստի հետևանքները, համաձայնագրի կնքումը, որով ենթակառուցվածքների վերահսկողությունը փոխանցվում է երրորդ կողմի, հսկայական ռիսկ է։ Առանց իրավական թափանցիկության, անվտանգության ամուր երաշխիքների և դիմադրողականության մեխանիզմների, «Թրամփի ճանապարհը» կարող է պատմության մեջ մտնել որպես մի ուղի, որը խաթարեց Հայաստանի ինքնիշխանությունն ու անվտանգությունը կարճաժամկետ տնտեսական խոստումների գնով։
Աղբյուր՝ parstoday.ir
