ԲՈՀԵՄ
Հանրային խոսույթում հաճախ ենք լսում բոհեմական կյանք, բոհեմական միջավայր, գրական կամ երաժշտական բոհեմ արտահայտությունները: Բառը լայն տարածում ստացավ ֆրանսերենում, երբ 1848 թ. հրատարակվեց Անրի Մյուրժեի «Բոհեմայի կյանքը» վեպը: Ֆրանսերենում բոհեմ (boheme) բառացիորեն նշանակում է «գնչուական»: Իսկ քանի որ գնչուները վարում էին անհոգ ու անկանոն կյանք, զուրկ էին կայուն նյութական ապահովվածությունից, ուստի վերջիններիս կենսակերպի նմանությամբ բոհեմ անվանեցին արվեստագետ մտավորականության (նկարիչներ, երաժիշտներ, գրողներ, դերասաններ) այն շերտին, որը վարում է առանձնակի՝ մարդկանց մեծամասնության համար սովորականից զանազանվող՝ անկանոն, անհոգ կյանք:
Բառը հայերենին է անցել խորհրդային շրջանում ռուսերենի միջնորդությամբ (ոՏչպՎՈ) եւ որպես այդ շրջանի գաղափարախոսությանը անհարիր ապրելակերպ՝ բառը հասցեագրվել է զուտ բուրժուական հասարակարգին:
Արդի սոցիալական խիստ շերտավորվածության պայմաններում բոհեմը հարաբերակից է ընտրանի (էլիտա) բառի հետ՝ առավելապես բացասական՝ հեգնական երանգավորմամբ. այս դեպքում, անշուշտ, վերացել է այդ շերտի նյութական անբավարարության երանգը: Ուստի երբ ասում ենք՝ այսինչ միջոցառմանը ներկա էր տվյալ ոլորտի (շոու բիզնեսի, քաղաքական դաշտի եւ այլնի) ողջ բոհեմը, պետք է նկատի ունենանք, որ այս դեպքում նրանք նյութապես ապահովված մարդիկ են, որոնց կյանքը, թերեւս, անհոգ է, բայց ոչ երբեք՝ անկանոն:
Հայտնի է նաեւ բոհեմյան ապակի կամ բյուրեղապակի արտահայտությունը, որն իմաստային որեւէ առնչություն չունի վերոնշյալ բոհեմի հետ: Սա հատուկ տեսակի ապակի էր, որից պատրաստված ամանեղենը կամ այլ արտադրանք ենթարկվում էր խորը երեսակման՝ արդյունքում ստանալով բարձրորակ ապակեղեն: Խորհրդային շրջանի սերունդը ապակեղենի այս տեսակին առտնին կյանքում անվանում էր չեխական խռուստալ, որը հարսնացուների օժիտի բաղձալի մասն էր: Իսկ ինչո՞ւ՝ չեխական… որովհետեւ 1526-1918 թթ. Չեխիա պետությունը պաշտոնապես կոչվում էր Բոհեմիա, որն ընդգրկված էր Հաբսբուրգյան կայսրության կազմում: Չեխիայի տարածքի նախկին անվանումից էլ առաջացել է բոհեմիստիկան՝ գիտաճյուղ, որն ուսումնասիրում է չեխերենն ու նրա գրականությունը:
ՊԱՏՐՈՆ
Բառն այս ունի ուշագրավ իմաստային շերտեր: Իմաստային ճյուղավորումների ուղին սկսվում է հունարենի պատեր (pat r)` հայր բառարմատից: Հին Հռոմում պատրոնն այն անձն էր, որն իր հովանու տակ էր առնում չքավոր կամ ոչ լիիրավ քաղաքացիներին՝ վերջիններիս դնելով իրենից կախվածության մեջ: Այստեղից էլ՝ լատիներենի պատրոնուսը (patronus), որ հնում նշանակել է պաշտպան, հովանավոր: Ֆրանսերենն այս իմաստով ստեղծեց պատրոնաժը (patronage)`հովանավորչությունը, խնամակալությունն ու հոգաբարձությունը. այսպես էին անվանում նաեւ խորհրդային տարիներին մանկահասակ հիվանդ երեխաներին տնային պայմաններում բժշկական ծառայություն մատուցելու համակարգը:
Կաթոլիկ եկեղեցին պատրոն էր կոչում այն անձին, որը պահապան սուրբն էր որեւէ քաղաքի, եկեղեցու կամ համայնքի: Կապիտալիստական հասարակարգում Արեւմտյան Եվրոպայում, երբ ձեռնարկատիրական գործունեությունը թափ էր հավաքում, բանվորներն ու ծառայողները պատրոն էին անվանում իրենց գործարանի կամ որեւէ հիմնարկության տնօրենին, որը համարժեք էր նաեւ խոսակցական բոս-ին (boss): Հայերենի որոշ բարբառներում հարսը սկեսրայրին պատրոն-ով էր դիմում, տեգրին՝ պատրոնպապ (նաեւ՝ պարոնպապ, ջանախպեր). հիմքում՝ դարձյալ խնամակալ իմաստն էր:
Բառիմաստի մյուս ճյուղավորումը գալիս է գերմաներենից (Patrone)՝ փամփուշտ իմաստով, որից էլ պատրոնդ(տ)աշ-ը (Patrontasche)` ժապավենաձեւ փամփշտակալը, որը ֆիդայիների համազգեստի անբաժանելի մասն էր կազմում: Մեկ այլ դեպքում պատրոնը էլեկտրական լամպի կոթառն է, խառատային հաստոցի կապիչը, դերձակների, կոշկակարների, մուշտակագործների ձեւօրինակը (տրաֆարետը) եւ այլն:
ԱՐՏԱՇԵՍ ՄԱՐՏԻՐՈՍՅԱՆ
Բանասիրական գիտությունների թեկնածու, դոցենտ
