Լատվիայի հայ համայնքը շատ աշխույժ եւ գործունյա է: Դրա վկայությունն է, թե որքան լայնորեն նշվեց Ռիգայում Շառլ Ազնավուրի 100-ամյակը: Մաեստրոյի հոբելյանին նվիրված միջոցառումների մասին պատմում է դրանց կազմակերպիչը՝ հանրային գործիչ, լրագրող եւ հրատարակիչ Ալեքսանդր Գերոնյանը.
-Ինչպես հայտնի է, ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ն իր օրացույցում 2024 եւ 2025 թվականները հռչակել է «Ազնավուրի տարի»: Եվ մենք պարզապես չէինք կարող Ռիգայում չնշել այս կարեւոր մշակութային իրադարձությունը պատշաճ մակարդակով:
Սկսեցինք մեծ շանսոնյեի բանաստեղծական ժառանգությունից: Դիմեցի իմ բանաստեղծ ընկերներին՝ առաջարկելով թարգմանել Ազնավուրի տարբեր տարիների բանաստեղծությունները ֆրանսերենից ռուսերեն: Նրանց տրամադրեցի տողացի թարգմանություններ: Որոշ ժամանակ անց ծնվեց «Օգոստոսը Փարիզում» ժողովածուն: Դրա շնորհանդեսը տեղի ունեցավ «Վիլքի բուքս» գրախանութում: Անժելա Գասպարյանը, Պյոտր Անտրոպովը, Յուրի Կասյանիչը, Նատալյա Լիսյակովան կարդացին իրենց թարգմանությունները, իսկ Ալեքսանդր Բեկնազարովն ու դուստրը՝ Նինան, ինչպես նաեւ Յուրի Տիխոմիրովը կատարեցին Ազնավուրի բանաստեղծությունների հիման վրա գրած իրենց երգերը: Հույս ունեմ՝ «Օգոստոսը Փարիզում» կթարգմանվի նաեւ լատվիերեն…
Այնուհետեւ Բալթյան միջազգային ակադեմիայի Վիսոցկու թանգարանում կազմակերպեցի երեկո՝ նվիրված Ազնավուրի հոբելյանին: Իր կինոկարիերայի սկզբում Շառլ Ազնավուրը նկարահանվել է Մարինա Վլադիի հետ Միշել Կրավենի «Կյանքում ամեն ինչ կարգավորվում է» կատակերգությունում: Շատ տարիներ անց, արդեն՝ զույգերով, Ազնավուրն ու Ուլլան, Վլադին ու Վիսոցկին Նոր տարին նշել են Փարիզի «Ռասպուտին» ռեստորանում: Պարզվել է, որ տղամարդիկ ծանոթ էին միմյանց ստեղծագործություններին: Ազնավուրը, լսելով Վիսոցկու կատարմամբ «Երկու կիթառ» երգը, ապշել է: Հետագայում ֆրանսիացիներին կապեց այս գնչուական տարածված երգին՝ կատարելով այն ֆրանսերեն, սակայն՝ ռուսական բնագրի կրկներգով՝ « Эх раз, ещё раз, ещё много-много раз…»:
Բալթյան միջազգային ակադեմիայի դահլիճում տեղի ունեցավ մեծ համերգ՝ նվիրված Ազնավուրին: Այն տեւեց գրեթե երեք ժամ: Մասնակցեցին ոչ միայն հայ համայնքի աստղերը՝ Լիլիթ Եդիգարյանը, Հասմիկ Բագոյանը, այլեւ լատվիացիներ, ռուսներ, ուկրաինացիներ, լեհեր, լիտվացիներ… Դենիս Պողոսյանն արհեստական բանականության օգնությամբ պատրաստեց տեսահոլովակ Հայոց ցեղասպանությանը նվիրված «Նրանք ընկան» երգի համար: Գաբրիելա Բաբայանն անգլերեն երգեց «She»-ն, Իրինա Սիդորովան դաշնամուրով կատարեց ֆրանսիական էստրադայի պոպուրի: Միջոցառումը վարում էինք ես, ուսանողուհի Եվգենյա Հարությունյանը եւ աշակերտուհի Արինա Համբարձումյանը: Խոսում էինք լատվիերեն, ռուսերեն, հայերեն եւ ֆրանսերեն:
Մեծ արտիստը շատ է նկարահանվել կինոյում, եւ մենք չէինք կարող անտեսել այդ փաստը: Կենգարագսի գրադարանում կազմակերպվեց դասախոսություն՝ նվիրված Ազնավուրի կինոդերերին: Իհարկե, պատմեցի Ատոմ Էգոյանի «Արարատ» ֆիլմի մասին՝ կարեւոր թե՛ Ազնավուրի, թե՛ ամբողջ հայության համար: Դրանում Ազնավուրը մարմնավորում է բեմադրիչ Սարոյանին, որը կինոֆիլմ է նկարահանում Հայոց ցեղասպանության մասին: Դասախոսությունից հետո ցուցադրվեց Ֆրանսուա Տրյուֆոյի «Կրակեք դաշնակահարին» ֆիլմը, ուր գրեթե սկսնակ Ազնավուրը կատարում է գլխավոր հերոսի՝ Սարոյանի դերը:
Հոբելյարի երգերը եւ նրան նվիրված լատվիացի հեղինակների ստեղծագործությունները պարբերաբար հնչում են Ռիգայի Հին քաղաքի ռեստորաններից մեկում կազմակերպվող «Հայաստանի մեղեդիներ» ծրագրում: Դրանք կատարում են մեր հրաշալի արտիստները՝ Լիլիթ Եդիգարյանը, Ալեքսանդր Բեկնազարովը եւ Հասմիկ Բագոյանը: Չեմ թաքցնում՝ «Հայաստանի մեղեդիներ» համերգներին իսկական անշլագ է: Հաճախում են թե՛ տեղացիները, թե՛ հյուրեր՝ Հայաստանից, ԱՄՆ-ից, Լիտվայից, Ռուսաստանից, Ֆրանսիայից…
Նիկոլայ եւ Միխայիլ Զադորնովների գրադարանում անցկացվեց «Բարդերն Ազնավուր են երգում» երեկոն: Կոմպոզիտորներ եւ բարդեր Ալեքսանդր Բեկնազարովը եւ Յուրի Տիխոմիրովը կատարեցին Ազնավուրի բանաստեղծությունների հիման վրա գրված իրենց երգերը: Ես՝ որպես համերգավար, ներկայացրի արտիստի կյանքի ուղին եւ պատմեցի, թե ինչպես են Լատվիայում եւ Հայաստանում նշում նրա հոբելյանը: Կարդացի նաեւ բանաստեղծություններ «Օգոստոսը Փարիզում» ժողովածուց:
Ինձ ջերմորեն ընդունեցին նաեւ Կրիշյանիս Բարոնսի անվան մշակութային ընկերությունում: Հանդիպումը տեղի ունեցավ լատվիացի գրականության դասականներ Ռայնիսի եւ Ասպազիայի տուն-թանգարանում: Լսարանն ակտիվորեն հարցեր էր տալիս ոչ միայն Ազնավուրի, այլեւ Հայաստանի պատմության եւ մշակույթի մասին:
Ֆրանսահայ արտիստի հոբելյանի մասին խոսք եղավ նաեւ Լատվիայի ռադիոյի ստուդիայում: Առիթն իմ նոր լույս տեսած «Ազնավուրի հավերժական սերը» գիրքն էր: Անցած ամառ երգահան Ալեքսանդր Բեկնազարովի հետ ռադիո էինք գնացել՝ պատմելու Ռիգայում «Օգոստոսը Փարիզում» ժողովածուի հրատարակման մասին: Ալեքսանդրը կատարեց իր գրած երկու երգը՝ Ազնավուրի բանաստեղծությունների հիման վրա: Այս անգամ ռադիոհաղորդավարուհու հետ խոսեցինք Շառլ Ազնավուրի կյանքի եւ ստեղծագործական ուղու մասին: Այս գրքի քննարկումը շարունակեցինք «Պոլյարիս» գրախանութի սրճարանում: Պատմեցի իմ հերոսի՝ աղքատ մանկությունից մինչեւ համաշխարհային բեմեր բարձրանալու ուղին, նրա ընտանիքի պատմությունը, Մաեստրոյի հայտնի ընկերների մասին, ինչպես նաեւ՝ նրա կապի մասին Հայաստանի հետ: «Երաժշտական դադարների» ընթացքում լսեցինք թե՛ Ազնավուրի, թե՛ ռիգացիների՝ նրան նվիրված երգերը: Խոսեցինք, թե ինչու են նրա շլագերները մինչ օրս հնչում այնպես, ասես գրվել են երեկ: Հանրությանը ներկայացրի նաեւ քիչ հայտնի փաստեր Ազնավուրի կյանքից: Խոսեցի նաեւ նրա երեւանյան տուն-թանգարանի մասին, որն այժմ ղեկավարում է կրտսեր որդին՝ Նիկոլա Ազնավուրը: Ի դեպ, «Ազնավուրի հավերժական սերը» եւ «Օգոստոսը Փարիզում» գրքերն ուղարկել եմ Կասկադում գտնվող տուն-թանգարան եւ Հայաստանի ազգային գրադարան: Ցանկացողները կարող են դիմել այդ հաստատություններին՝ ընթերցելու համար:
Ցանկանում եմ շնորհակալություն հայտնել բոլոր նրանց, ովքեր օգնեցին կազմակերպել միջոցառումները եւ հրատարակել գրքերը՝ նվիրված մեծ արտիստի հոբելյանին: Դրանք են՝ Լատվիայում Հայաստանի պատվո հյուպատոս Մխիթար Մխիթարյանը, Բալթյան միջազգային ակադեմիայի հիմնադիր Ստանիսլավ Բուկան, գործարարներ Արամ Հարությունյանը, Պավել Սայադովը, Վաչագան Պողոսյանը եւ Օսկար Սարգսյանը (վերջինս էլ պատրաստել է «Ազնավուրի հավերժական սերը» գրքի լատվիրեն տարբերակը, որը լույս կտեսնի աշնանը եւ հասանելի կլինի վաճառքում):
Շնորհակալություն բոլոր նրանց, ովքեր մասնակցեցին մեր միջոցառումներին եւ տրամադրեցին իրենց սրահները: Շնորհակալ եմ նաեւ լատվիական մամուլում հրապարկված ջերմ արձագանքների համար:
Եթե Լատվիայում մի փոքր ավելի ճանաչեցին այնպիսի վառ ու մեծանուն անհատականությանը, ինչպիսին է Շառլ Ազնավուրը, ինչպես նաեւ Հայաստանը, հայ ժողովրդին ու նրա փառահեղ ներկայացուցիչներին, ուրեմն՝ մենք հասել ենք մեր նպատակին…
ՄԵԼԻՔ ԹԱՆԳՅԱՆ
Ռիգա-Երեւան
