Իրանական օրակարգ
Տավուշի մարզի Ոսկեպարի, Բաղանիսի եւ հարակից գյուղերի բնակիչների հետ Նիկոլ Փաշինյանի հայտնի հանդիպմանն անդրադարձել են նաեւ Իրանում: Սակայն, առայժմ այդ թեմայի մասին պաշտոնական Իրանի դիրքորոշումն արտահայտող հրապարակված տեղեկություններ չկան: Բայց դա չի նշանակում, որ Հայաստանի սահմանային փոփոխությունները չեն մտահոգում Իրանի Իսլամական Հանրապետությանը:
1926 թվականից Իրանում լույս տեսնող եւ իսլամական հեղափոխությունից հետո հիմնականում իշխող հոգեւոր վերնախավի տեսակետներն արտահայտող «Էթթելաաթ» օրաթերթն անդրադարձել է հայկական գյուղերի թեմային, նշելով, որ հանձնման ենթակա չորս սահմանային գյուղերից երկուսը գտնվում են Իրանի համար ռազմավարական նշանակություն ունեցող հյուսիս-հարավ միջանցքի ճանապարհին: Այս կերպ, թերթն իր ընթերցողին հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու «հանձնվող» տարածքի ռազմավարական նշանակության մասին:
«Էթթելաաթ» թերթի փոխանցմամբ, Փաշինյանը տավուշցիներին բացատրել է, որ պատերազմը կանխելու համար Հայաստանի իշխանություններն ստիպված են չորս բնակավայրերը հանձնել Բաքվին: Թերթը նաեւ հիշեցնում է Փաշինյանի զգուշացումն այն մասին, որ գյուղերը չհանձնելու այլընտրանքը պատերազմն է:
Իրանական մամուլի տարբեր ներկայացուցիչներ, այդ թվում՝ khabarban.com կայքը տեղեկատվություն է ներկայացրել Տավուշի մարզի աշխարհագրական դիրքի մասին, դրան հավելելով մարզի մասին պատմական ակնարկը:
Կայքը մասնավորապես նշում է, որ 16-րդ դարում Տավուշը Պարսկաստանի մաս է կազմել, եւ պարսից թագավորները քրիստոնյա հայերի ու վրացիների հարձակումները կանխելու համար այս շրջանում վերաբնակեցրել են շիմշադցի ղազախների ու թաթարների, որից հետո Հայաստանի տարբեր մարզերը կոչել են վերաբնակեցված ցեղերի անուններով:
Տավուշի մարզի պատմության հետագա ընթացքի մանրամասներին անդրադառնալով՝ իրանական կայքը կանգ է առնում «Գյուլիստան» ու «Թուրքմենչայ» պայմանագրերով տարածքը Պարսկաստանից Ռուսաստանին անցնելու դրվագներին, ընդգծելով նախկինում տարածքի իրանական պատկանելության հանգամանքը:
Իսկ «Զանգեզուրը կվերադարձվի՞ Իրանին» կասկածելի վերտառությամբ հոդվածը, որի հրապարակումը ԻԻՀ ԱԳՆ-ի հետ փոխկապակցված Iranian Diplomacy կայքի միջոցով առնվազն տարակուսանք է առաջացնում, թույլ է տալիս խորհելու իրանական որոշ շրջանակների մտադրությունների մասին:
Նշենք, որ Iranian Diplomacy կայքի արտոնատերը ՄԱԿ-ում Իրանի մշտական ներկայացուցչի նախկին տեղակալ, Ֆրանսիայում Իրանի նախկին դեսպան Սեյյեդ Մոհամմադ Սադեղ Խառազին է:
Ուշագրավը նաեւ այն է, որ տարօրինակ խորագրով հանդես եկող այս հոդվածի հեղինակը, եվրասիական ու կովկասյան հարցերի փորձագետ, «ժամանակակից աշխարհ» վերլուծական կենտրոնի ղեկավար դոկտոր Շաիբ Բահմանի բնորոշմամբ, Իրանի պետական կառույցներում պաշտոնավարող քողարկված պանթուրքիստ Ռասուլ Էսմայիլզադե Դոզալն է, որը հայկական «Միրզոյան» կեղծ ստորագրությամբ «Քիրվայության ավանդույթից հրաժարումը՝ կովկասահայության պատմական սխալը» վերտառությամբ հոդված է հրապարակել Iranian Diplomacy կայքում:
Հարկ է նշել, որ դոկտոր Շաիբ Բահմանիի բացահայտած պանթուրքիստը 2012 թվականին որպես մշակութային կցորդ պաշտոնավարել է Թուրքմենստանում ԻԻՀ դեսպանատանը կից գործող մշակույթի կենտրոնում:
Հոդվածի կասկածելի ծագումով հեղինակը, չկարողանալով զսպել իր հրճվանքը հայկական չորս գյուղերը Բաքվին հանձնելու մասին շրջանառվող թեմայից, գրում է.
«Ադրբեջանապատկան չորս գյուղերի հանձնման անհրաժեշտությունն ստիպեց Նիկոլ Փաշինյանին այցելել նշված գյուղերը: Գյուղացիների հետ զրույցի ժամանակ Փաշինյանը ի ցույց դնելով միջազգայնորեն ճանաչված Հայաստանի քարտեզի ուրվագիծը եւ խոսելով պատերազմի վտանգը կանխելու հրամայականի մասին, փորձեց համոզել նրանց ընդունելու այդ փաստը, ինչը, տարբեր պատճառաբանություններով, տեղաբնակների կողմից դարձավ վիճարկման առարկա»:
Հաշվի առնելով տարածաշրջանի ներկա դրությունը, հոդվածագիրը չի բացառում, որ չորս գյուղերի բնակիչները ցանկություն հայտնեն հանձնվող գյուղերի հետ միասին ընդունել Ադրբեջանի քաղաքացիությունը: Իր ենթադրությունը փաստերով ամրագրելու համար, հոդվածագիրը խոսում է հայերի նկատմամբ Կովկասի մուսուլմանների բարյացակամ վերաբերմունքի մասին, հիշատակելով տեղացի հայերի ու մահմեդականների միջեւ երկար տարիների ընթացքում լարվածության ու թշնամանքի բացակայությունը, հատկապես հաշվի առնելով հայերի ու մուսուլմանների միջեւ քիրվայական կապն ու հայերի մասնակցությունը մուսուլման երեխաների թլպատման արարողություններին, ինչը հիմք է տվել հեղինակին ենթադրելու, որ Ադրբեջանի կառավարությունը կընդառաջի հայերի ցանկությանը:
Տարօրինակ վերնագրող հոդվածի հեղինակը, սակայն, համոզված չէ, որ տարածաշրջանում խաղաղության գործընթացի արդյունավետությունն ապահովելու նպատակով չորս գյուղերի հանձնումը դրական անդրադարձ կունենա ռազմավարական ու ներկովկասյան իրավիճակի կայունացման վրա: Այդուհանդերձ, հոդվածագիրը հույս է փայփայում, որ հայկական գյուղերը հանձնելու առաջարկի մերժումը կարող է դառնալ «զանգեզուրյան» թնջուկի կարգավորման նախերգանքը:
Համադրելով վերը նշված մտքերը, կարելի է ենթադրել, որ «զանգեզուրյան» թնջուկի կարգավորման վերաբերյալ կասկածելի ծագումով հոդվածագրի փայփայած երազանքը թաքնված է հենց «Զանգեզուրը կվերադարձվի՞ Իրանին» հոդվածի վերնագրի բովանդակության մեջ:
ԳՐԻԳՈՐ ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ
Իրանագետ
