Պյոտր Մակեդոնցեւ. «Թավշյա հեղափոխությունից» մինչեւ Արցախի… ի՞նչ

Վերջերս հրապարակվել են ամերիկյան «Միջազգային հանրապետական ինստիտուտի» երկու սոցիոլոգիական հետազոտությունների արդյունքներ, որոնք, ըստ ռուսաստանցի քաղաքագետ Պյոտր Մակեդոնցեւի, պատկերացում են տալիս Հայաստանում առկա հասարակական-քաղաքական միտումների մասին: Այդ արդյունքներին նա անդրադարձել է ԵԱՏՄ եւ հետխորհրդային այլ տարածքներում գործող ԵԱԴեյլի-ի (EADaily) լրատվական գործակալության կայքում զետեղված մայիսյան ծավալուն մի հոդվածում:

Առաջին հարցումը վերաբերել է Հայաստանի անվտանգությանը: Հարցվածների թվի 54%-ը մեր անվտանգությունն ապահովող գլխավոր երկիրն են համարել Իրանը, 52%-ը՝ Ֆրանսիան եւ 50%-ը՝ Ռուսաստանը: Հարցվածների համապատասխանաբար 37 եւ 22 տոկոսը որպես անվտանգության երաշխավորների հավատում են ԱՄՆ-ին եւ Եվրոմիությանը:

Հսկայական փոփոխություններ են տեղի ունեցել Հայաստանի գլխավոր քաղաքական գործընկերների գնահատման հարցում: Այժմ այդպիսիք են համարվում Ֆրանսիան (75%), Իրանը (67%), ԱՄՆ-ը (52%), Ռուսաստանը (50%), ԵՄ-ն (36%), Չինաստանը (33%) եւ Վրաստանը (22%): Ի համեմատություն, 2022 թվականին Հայաստանի գլխավոր քաղաքական գործընկերներ էին համարվել Ռուսաստանը (57%), Ֆրանսիան (50%), ԱՄՆ-ը (38%) եւ Իրանը (23%): Ընդ որում Ռուսաստանը Թուրքիայից ու Ադրբեջանից հետո երրորդ տեղում է հայտնվել այն երկրների շարքում, որոնք, հարցվածների կարծիքով, տնտեսապես սպառնում են Հայաստանին (դա այն դեպքում, երբ փողի ու միջոցների էական մասը հանրապետություն է գալիս ՌԴ-ից), իսկ այս ցուցանիշն աճել է՝ 17%-ից հասնելով 28%-ի:   

Այսպիսով ստացվում է, որ հայ հասարակության մեջ առկա է Ռուսաստանի նկատմամբ համակրանքի անկում, որն ուղեկցվում է Ֆրանսիայի հանդեպ վերաբերմունքի բարելավմամբ: Մինչդեռ, նկատում է վերլուծաբանը, վերջինս այդպես էլ ոչինչ չի արել Հայաստանի եւ Լեռնային Ղարաբաղի պաշտպանության համար, նախագահ Մակրոնը եւ Ֆրանսիայի կառավարությունը մտադիր չեն կատարել Սենատի եւ Ազգային ժողովի 2022 թ. ընդունած հայանպաստ բանաձեւերը:

Ի՞նչ է պատահել Հայաստանի բնակչությանը, հարցնում է Մակեդոնցեւը եւ պատասխանում. ամեն ինչ սկսվել է 2018 թ. այսպես կոչված «թավշյա հեղափոխությունից», որի արդյունքով իշխանության եկավ Նիկոլ Փաշինյանի կառավարությունը: Դեռ 2018 թվականին ԵԱԴեյլի-ին նշել էր, որ Հայաստանի նոր իշխանությունների խնդիրներից մեկը կլինի հայ ազգային ինքնագիտակցության խորհրդանիշների փոփոխությունը: Արդեն այն ժամանակ տեսանելի էր, որ Փաշինյանն ու իր կողմնակիցները «թավշյա անարյուն հեղափոխությունը» ներկայացնելու են իբրեւ ազգային վերելքի հիմք, իսկ 1915-1923 թթ. Օսմանյան կայսրությունում հայերի Ցեղասպանության միջազգային ճանաչումն ու դատապարտումը եւ Հայաստանը Լեռնային Ղարաբաղին վերամիավորելու 1988 թվականից սկսված պայքարը մղելու են հետին պլան:

Երկու տարվա ընթացքում, մինչեւ 2020 թ. ղարաբաղյան երկրորդ պատերազմը, գրում է քաղաքագետը, Հայաստանի վարչապետն արեց ամեն հնարավորը՝ Ղարաբաղի հարցում ստեղծված ստատուս քվոն խախտելու համար, ինչը լրիվ համապատասխանում էր Ադրբեջանի շահերին: Մասնավորապես, նշվում է հոդվածում, 2019 թ. օգոստոսի 5-ին Ստեփանակերտում արած մի «սադրիչ» հայտարարությամբ՝ «Արցախը Հայաստան է, եւ վերջ», Փաշինյանն ի չիք դարձրեց երկարամյա ամբողջ բանակցային գործընթացը եւ, ըստ երեւույթին, Իլհամ Ալիեւին առիթ տվեց ձեռնամուխ լինելու ղարաբաղյան հակամարտության ուժային լուծմանը: Ընդ որում Փաշինյանը շարունակում էր Ռուսաստանին կոչել խաղաղությունն ապահովելու, ասես հենց սկզբից իր վարած  քաղաքականության հետեւանքների պատասխանատվությունը դնելով վերջինիս վրա: Միաժամանակ սկսելով կարծես  հատուկ փչացնել հարաբերություններն իր «գլխավոր դաշնակցի» հետ: Մոսկվայում դա, իհարկե, չէին կարող չնկատել:         

Ի դեպ, հոդվածագրի վկայությամբ, 2020 թ. դեկտեմբերի վերջին Վատիկանում Հայաստանի նախկին դեսպան Միքայել Մինասյանը հաղորդել է, թե 44-օրյա պատերազմի սկսվելուց 26 օր առաջ ՀԱՊԿ գլխավոր քարտուղար Ստանիսլավ Զասը Հայաստանի Անվտանգության խորհրդի քարտուղար Արմեն Գրիգորյանին փաստաթղթերի փաթեթով նամակ է ուղարկել: Հայաստանի ղեկավարությանը ՀԱՊԿ-ի ուղարկած նյութերում ուղղակի ասվել էր գալիք պատերազմի մասին, որում Ադրբեջանը ստանալու է Թուրքիայի եւ սիրիացի գրոհայինների աջակցությունը: Նշվել էր եւ տարածաշրջանում Ադրբեջանի օգտին ռազմական հավասարակշռության խախտման, ինչպես նաեւ դիվանագիտական ու տեղեկատվական ճակատներում Հայաստանի անհաջող վիճակի մասին: Միաժամանակ այդ նյութերում Հայաստանի իշխանություններին կոչ էր արվել  անխուսափելի պատերազմի հանդիման ՀԱՊԿ-ի հետ զորավարժություններ անցկացնել:  Սակայն այդ զգուշացումն անտեսվել էր թե՛ Գրիգորյանի, թե՛ անձամբ Փաշինյանի կողմից:
Շատ ծավալուն հոդվածի վերջում ռուս քաղաքագետն, համփոփումն, 44-օրյա պատերազմը, Արցախի ու Հայաստանի Հանրապետության համար այսօր ստեղծված վիճակը համարում է հենց Փաշինյանի կառավարման, նրա իշխանության արտաքին կողմնորոշումների ու դրանց փոփոխականության արդյունք:

ԳԵՂԱՄ ՄԿՐՏՉՅԱՆ