Ազգային ժողովը այս երկու օրը ծանր գործով էր զբաղված, հանրության աշխատող զանգվածի` վարձատրության առումով ամենաէլիտար կառույցներ ՀՌԱՀ-ի հաշվետվությունն ու ԿԸՀ-ի տարեկան հաղորդումն էր քննարկում, մենք մեր փոքր աշխատավարձերով ո՞վ ենք, որ այդ խոսակցությանը հանկարծ մասնակցենք թեկուզ մամուլով, մի բան էլ` քննադատենք, կամ դժգոհություն հայտնենք այսուայն անհարմարությունից: Այս կառույցների աշխատանքում ամեն բան իր հունով յուղի պես գնում է, թե բա` թափանցիկություն, հերոսական աշխատանք, շնորհակալություն, հաջողություն, բլա-բլա. ի՞նչ գրենք, ախր, այդ կառույցները հիմա եվրոպաների սրտի հիմնարկներն են, թղթերով,կանոնադրություններով: Ու միակ անհարմարությունը այդ հաշվետվությունների քննարկումների ընձեռած առիթներն են ընդդիմությանը եւ իշխանությանը` բոլորիս հոգնեցրած հերթական բախման համար: Դե դրանց էլ կարելի է չնայել ու չլսել, կամ նայել որպես ուշագրավ ժամանցի:
Ավելի կարեւորը կամ ամենակարեւորն այս օրերին շարունակում է մնալ Տավուշում կատարվողը, իշխանության նկարագրությամբ` սահմանազատման, ընդդիմության նկարագրությամբ` հողերի միակողմանի հանձնման գործողությունը, որի վերաբերյալ վերջին օրվա տեղեկատվությունն այն էր, որ ականազերծման իրականացման դեմ բողոքող կիրանցեցիներին ուժի կիրառմամբ բերման են ենթարկել:
Չխորանալով բողոքի դրսեւորման դրվագներում, կամ այդ բողոքի մեջ բացի տեղացիներից այլ ներգրավվածներին չանդրադառնալով` կենտրոնանանք գլխավոր հարցի վրա, որը բոլորի սրտում եւ շուրթերին է, եւ չնայած կիլոմետրանոց տեքստերով կամ բազմաժամ տեսանյութերով ԶԼՄ-ներում առկա կամ մեր ներկայությամբ հնչած պատասխաններին, այդ թվում` վարչապետի վերջին բացատրություններին, իրական եւ բոլորին բավարարող պատասխան մինչեւ այժմ չի հնչել առ այն, թե ինչու հնարավոր չէ փաթեթով ու նախ թղթի վրա հստակեցնել Հայաստանի սահմանների ողջ ուրվագիծը, դրա վերաբերյալ պայմանավորվել ոխերիմ հարեւանի հետ, ապա սկսել սահմանազատում կամ սահմանագծում: Այդ առաջարկը շատ հստակ հիմնավորում ունի. նախ կհասկանանք` դուրս բերվելո՞ւ է ադրբեջանական զորքը Ջերմուկից, Ալ լճերի շրջանից, Ներքին Հանդից եւ այլ ապօրինի զավթած տարածքներից, կիմանանք` ինչպե՞ս է լուծվելու մեր երեսունմեկ զավթված գյուղերի, Արծվաշենի հարցը, ապա ադրբեջանական անվանված ինչ-որ տարածքներ վերադարձնելու մասին կխոսենք: Այդ հստակեցման արդյունքում հնարավոր է, որ այլ որոշումներ կայացվեն, քանզի բանակցությունները նաեւ սակարկություններ են, դրանք կարող են վերաբերվել նրան, որ ողջ սահմանների երկայնքով մի հատվածում կարող է մեզ համար նպատակահարմար չլինել մեր այս կամ այն տարածքի հանձնումը, քանի որ դիցուք դա մեզ համար կենսական տարածք է, ինչպես Կիրանցում է, կամ անվտանգային առումով ապահով չի լինի` ադրբեջանական սահմանը մոտեցնելով մեր տներին (ասենք` Կիրանցում), իսկ մի այլ հատվածում տեխնիկապես եւ հոգեբանորեն հնարավոր չի լինելու հայերի բնակությունը: Ասենք` Արծվաշենը մերն է, այո, բայց վերադարձնելու դեպքում անգամ հազիվ թե հայերը գնան ապրելու ադրբեջանցիներով շրջապատված այդ անկլավում: Ուրեմն եւ կարելի է բանակցել առ այն, որ ադրբեջանցիների պահանջած-մեզ համար կենսական շատ տարածքների փոխարեն Արծվաշենը մնա որպես ադրբեջանական տարածք, միաժամանակ մեզ վերադարձվեն, կամ չհանձնվեն մեր այն տարածքները, որոնք կենսականորեն մեզ անհրաժեշտ են, բնակեցված են, կամ մեր գյուղերի արտուանտառն են;
Երբ այդպիսի փաթեթ լինի, երբ այդպիսի ընդհանրական համաձայնություններ ձեռք բերվեն, դրանք քննարկման դրվեն Ազգային ժողովում, հավանություն ստանան, դրանից հետո միայն սկսվի սահմանազատում եւ սահմանագծում:
Թե չէ դրել` մի տեղից գծում, կտրում- տալիս եք ադրբեջանցուն, սա էլ գալու- նստելու է, դրանից հետո ո՞վ է տերը, կարո՞ղ եք Հայաստանն Արեւմտյան Ադրբեջան անվանող, դպրոցներում «Արեւմտյան Ադրբեջան» վերադարձի մասին շարադրություն գրել պատվիրող ագրեսորին զսպել դատարկ խոսքով կամ «լեգիտիմ սահմաններ» ասել-լսեցնելով: Ո՞վ է դրա երաշխավորը, Արցախը դատարկելուն լուռումունջ նայած Եվրոպա՞ն ու ԱՄՆ-ը՞: Էս լուրջ ե՞ք ասում:
Հարցն առավել քան լեգիտիմ է, հարցը պատասխան է պահանջում, շատ հստակ պատասխան, ու ոչ թե մոլորեցնող-խուսանավող, ու այս պահին ով էլ բողոքի Տավուշի սահմանի չափուձեւի դեմ` դա է լեգիտիմ:
ՄԱՐԻԵՏԱ ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ
